గండదీపం దళిత కథ 2024 Gandadeepam dalitha katha 2024

గండదీపం         దళిత కథ-2024         Gandadeepam         Dalitha Katha-2024 

అపరిచిత పద్యం & గద్యం

అపరిచిత పద్యం & గద్యం 

తలనుండు విషము ఫణికిని వెలయంగాఁ దోఁక నుందు వృశ్చికమునకున్ దల తోఁక యనక యుండును ఖలునకు నిలువెల్ల విషము గదరా సుమతీ !

ప్రశ్నలు – జవాబులు

1. పాములో విషం ఏ భాగంలో ఉంటుంది?

జవాబు: పాముకు విషం తలలో ఉంటుంది.

2. వృశ్చికం అనే పదానికి అర్థం ఏమిటి?

జవాబు: తేలు.

3. శరీరమంతా విషం కలిగినది ఎవరు?

జవాబు: ఖలుడు (దుర్జనుడు) శరీరమంతా విషం కలిగి ఉంటాడు.

4. ఈ పద్యంలో మకుటం ఏది?

జవాబు: సుమతీ!

5. ఈ పద్యాన్ని రచించిన కవి ఎవరు?

జవాబు: బద్దెన (సుమతీ శతకం కవి).

ఇ) కింది పద్యాన్ని చదువండి. దాని కింద ఇచ్చిన వాక్యాలలో తప్పు (X), ఒప్పు (/)లను గుర్తించండి. రాయండి. 5×2=10

ఎప్పుడు దప్పులు వెదకెడు

నప్పురుషుని గొల్వగూడదది యెట్లన్నన్ 

సర్పంబు పడగ నీడను

గప్ప వసించు విధంబు గదరా సుమతీ!

7. తప్పులు వెతికే వారిని కొల్వరాదు. (✓)

8. ఈ పద్యము ఏ శతకంలోనిది.(x)

9. తప్పులు వెతికి ఇతరులను బాధించరాదు.(✓)

10. కప్ప నీడలో పాము ఉన్నది.(x)

11. తప్పులు వెతికే పురుషుడు పాములాంటి వాడు.(✓)

 

ఆ.వె.

పట్టు పట్టరాదు పట్టి విడువరాదు

పట్టెనేని బిగియ పట్టవలయు

పట్టు విడుట కన్న బరగజచ్చుట మేలు

విశ్వదాభిరామ! వినురవేమ!

        -వేమన

 

1. ఏమి పట్టరాదు?

 -----------ప ట్టు పట్టరాదు -------------------

2. పట్టిన తరువాత విడువకూడనిది ఏది?

--------పట్టిన తరువాత విడువరాదు.-------------------------

3. పట్టు ఇలా పట్ట వలెనని కవి అంటున్నాడు?

-------------గట్టిగా పట్టవలెను. --------------------

4.పట్టు విడవడం ఎలాంటిది?

------బరగజచ్చుట మేలు------------

5. పై పద్యాన్ని ఎవరు రచించారు

----------వేమన రచించారు---------------

అల్పుడెపుడు పల్కు నాడంబరముగాను

సజ్జనుండుఁ బల్కుఁ జల్లగాను

కంచుమ్రోగునట్లు కనకంబు మ్రోగునా

విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

1. ఆడంబరంగా పలికే వాడు ఎవరు ?       (        )

అ) సజ్జనుడు  ఆ) మూర్ఖుడు  ఇ) అల్పుడు  ఈ) దుర్జనుడు

2. మంచివాడు ( సజ్జనుడు) ఇలా మాట్లాడుతాడు...       (        )

అ) గట్టిగా  ఆ) ఆడంబరంగా  ఇ) చక్కగా  ఈ) చల్లగా

3. కంచుకనకం దీనిలో ఎక్కువ శబ్దం చేసేది ఏది ?       (        )

అ) కనకం  ఆ) కంచు ఇ) బంగారం  ఈ) వెండి

4. పై పద్యంలో కనకం తో పోల్చబడిన వాడు ఎవరు ?       (        )

అ) అల్పుడు  ఆ) మూర్ఖుడు  ఇ) సజ్జనుడు  ఈ) దుర్జనుడు

5. ఈ పద్యమును రచించిన కవి ఎవరు ?       (        )

అ) మారద వెంకయ్య  ఆ) బద్దెన  ఇ) భీమన  ఈ) వేమన

అపరిచిత గద్యము చదివి ఈ కింది ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి.

చెరువు నీళ్లను పొలాలకు సమంగా పంచడానికి పెద్ద నీరెడ్డి కార్డు ఉండేవాడు ఇతడు దూములను జాగ్రత్తగా చూసుకుంటూ నీళ్లను కాలువలకు సమంగా పంచేవాడు ఒక్కొక్క కాలువకు ఒక నీరటి కాడ ఉండేవాడు అతడు కాలువల్లోని నీటిని పొలాలకు సమానంగా పంచేవాడు వీరిద్దరూ కలిసి నీటి చుక్కను కూడా వృధా పోనీయకుండా పంటచేలకు ఉపయోగించేవారు "పెద్ద నీరటి కాడు"  పదవి వంశపారంపర్యంగా వచ్చి కానీ చిన్న నీరటి గాళ్లను ఆయా పొలాల రైతులే నియమించుకునేవారు. 

ప్రశ్నలు 

1. నీరేటికాడు ఏ పని చేసేవాడు 

2. పెద్ద నీరెడ్డి కార్డు పదవిలోనికి ఎలా వచ్చేవాడు 

3. నీళ్లను పాలించడం కోసం రైతులు ఎవరిని నియమించుకునేవారు? 

4. చెరువు నీళ్లను సమానంగా పంచేది ఎవరు? 

5. పై పేరాకు శీర్షికను సూచించండి. 

పదజాలం

 కింది ఖాళీలను సరియైన పదాలతో పూరించండి.

1. సైనికులు యుద్ధంలో శరీరంపై రక్షణగా ధరించేది ........

2. అమ్మకనారగాయలు....... తో తరుగుతుంది

3. పొలంలో.......... పనిచేస్తాడు

4. ఆలస్యమైన పరీక్షకుల అనుమతించరు

5. గురువులు ...... కుమార్గదర్శకులు

6. వర్షం కురియగానే .... పులకరిస్తుంది. 

అపరిచిత పద్యం 

కింది పద్యం చదివి తప్పు ఒప్పులు గుర్తించండి. 

గంగి గోవు పాలు గరిటెడైనను చాలు 

కడివిడైనా నేమి డరము పాలు 

భక్తి గలుగు కూడు పట్టడైనను చాలు 

విశ్వదాభిరామ వినురవేమ 

1. ఖరము పాలు మంచివి  (    )

2. కడువేడు అంటే చాలా  (    )

3. గంటెడు అంటే ఎక్కువ  (    )

4. గోవు అంటే ఆవు  (    )

5. ఖరము అనగా ఏనుగు (    )

స్థిరములు "కావు కావు"

===========

 కరుణశ్రీ జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రి గారు రచించిన ప్రసిద్ధ కావ్యం "కరుణశ్రీ" లోని ఒక అద్భుతమైన పద్యం. లోకంలో ఏదీ శాశ్వతం కాదు అనే 'వైరాగ్య' సందేశాన్ని కాకి అరుపుల (కావు కావు) ద్వారా ధ్వనింపజేస్తూ సాగే చమత్కార భరితమైన, తాత్త్విక పద్యం ఇది.

స్థిరములు "కావు కావు"

===========

 కరుణశ్రీ జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రి గారు రచించిన ప్రసిద్ధ కావ్యం "కరుణశ్రీ" లోని ఒక అద్భుతమైన పద్యం. లోకంలో ఏదీ శాశ్వతం కాదు అనే 'వైరాగ్య' సందేశాన్ని కాకి అరుపుల (కావు కావు) ద్వారా ధ్వనింపజేస్తూ సాగే చమత్కార భరితమైన, తాత్త్విక పద్యం ఇది.

స్థిరములు "కావు కావు" చల జీవితముల్; సిరి సంపదలు సుఖం

కరములు "కావు కావు"; పలు గద్దెలు మిద్దెలు నాత్మ శాంతి కా

కరములు "కావు కావు"; నవకమ్ములు నిత్యము "కావు కా"; వటం

చరచుచునుండె కాకి; కను మల్లదిగో బహరాము గోరిపై!!

ప్రతిపదార్థం
కనుము = చూడుము
అల్లదిగో = అదిగో అక్కడ కనిపిస్తున్న
బహరాము గోరిపై = బహరామ్ షా (పూర్వపు రాజు) యొక్క సమాధిపై
కాకి = ఒక కాకి
వటంచున్ = అని (క్రింది విధంగా)
అరచుచున్ + ఉండెన్ = అరుస్తూ (క్రాంకిస్తూ) ఉంది
చల జీవితముల్ = చంచలమైన (క్షణభంగురమైన) మానవ జీవితాలు
స్థిరములు = శాశ్వతమైనవి
"కావు కావు" = కావు కావు (అని కాకి అరుపు, మరియు 'శాశ్వతం కావు కావు' అని అర్థం)
సిరి సంపదలు = ధన కనక వస్తు వాహనాది సంపదలు
సుఖం కరములు = నిజమైన సుఖాన్ని ఇచ్చేవి
"కావు కావు" = కావు కావు
పలు = అనేకమైన
గద్దెలు = రాజ్యాధికార పీఠాలు (సింహాసనాలు)
మిద్దెలు = పెద్ద పెద్ద భవనాలు, ప్రాసాదాలు
ఆత్మ శాంతి = మనశ్శాంతికి
ఆకరములు = నిలయాలు (ఆధారాలు)
"కావు కావు" = కావు కావు
నవకమ్ములు = అందాలు, యవ్వనాలు
నిత్యము = ఎల్లప్పుడూ ఉండేవి
"కావు కా" = కావు కావు (అని ఆ కాకి లోకానికి చాటిచెబుతోంది).
భావం:
అదిగో! ఒకప్పటి గొప్ప రాజు బహరామ్ షా సమాధిపై కూర్చొని ఒక కాకి ఏమని అరుస్తోందో విన్నావా?
"మానవుల చంచలమైన జీవితాలు శాశ్వతమైనవి కావు కావు; భోగభాగ్యాలు, సిరిసంపదలు ఎల్లప్పుడూ సుఖాన్నిచ్చేవి కావు కావు; అధికార పీఠాలు, పెద్ద పెద్ద మేడలు ఆత్మశాంతిని చేకూర్చేవి కావు కావు; శరీర సౌందర్యాలు, యవ్వనాలు నిరంతరం నిలిచేవి కావు కావు" అని తన 'కావు కావు' అనే అరుపుల ద్వారా ఈ ప్రపంచానికి పరమార్థాన్ని, జీవిత సత్యాన్ని చాటి చెబుతోంది.
విశేషాలు:
శబ్ద చమత్కారం (యమక / శ్లేష అలంకారం): 
కాకి సహజ సిద్ధంగా అరిచే "కావు కావు" అనే ధ్వనిని, తెలుగు భాషలోని "కావు" (అంటే శాశ్వతం కావు, సుఖకరం కావు) అనే నిషేధార్థక పదంతో ముడిపెట్టి కవి చేసిన కల్పన అత్యంత అద్భుతమైనది.
వైరాగ్య బోధ: 
    ఎంతటి చక్రవర్తి అయినా చనిపోయాక మట్టిలో కలసిపోవాల్సిందే (బహరాము గోరిపై అనే ప్రస్తావన ఇందుకే). భౌతికమైన సంపదలు, మేడలు, మిద్దెలు మనిషికి నిజమైన ఆత్మశాంతిని ఇవ్వలేవనే వేదాంత సత్యాన్ని కవి ఎంతో సులువుగా ప్రజల హృదయాల్లోకి చొప్పించారు.
కరుణశ్రీ శైలి: క్లిష్టమైన తత్వాన్ని కూడా సామాన్యుడికి అర్థమయ్యేలా, నిత్యం మన చుట్టూ కనిపించే కాకి ద్వారా చెప్పించడం జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రి గారి సహజ సుందర కవితా శైలికి నిదర్శనం
ప్రతిపదార్థం
కనుము = చూడుము
అల్లదిగో = అదిగో అక్కడ కనిపిస్తున్న
బహరాము గోరిపై = బహరామ్ షా (పూర్వపు రాజు) యొక్క సమాధిపై
కాకి = ఒక కాకి
వటంచున్ = అని (క్రింది విధంగా)
అరచుచున్ + ఉండెన్ = అరుస్తూ (క్రాంకిస్తూ) ఉంది
చల జీవితముల్ = చంచలమైన (క్షణభంగురమైన) మానవ జీవితాలు
స్థిరములు = శాశ్వతమైనవి
"కావు కావు" = కావు కావు (అని కాకి అరుపు, మరియు 'శాశ్వతం కావు కావు' అని అర్థం)
సిరి సంపదలు = ధన కనక వస్తు వాహనాది సంపదలు
సుఖం కరములు = నిజమైన సుఖాన్ని ఇచ్చేవి
"కావు కావు" = కావు కావు
పలు = అనేకమైన
గద్దెలు = రాజ్యాధికార పీఠాలు (సింహాసనాలు)
మిద్దెలు = పెద్ద పెద్ద భవనాలు, ప్రాసాదాలు
ఆత్మ శాంతి = మనశ్శాంతికి
ఆకరములు = నిలయాలు (ఆధారాలు)
"కావు కావు" = కావు కావు
నవకమ్ములు = అందాలు, యవ్వనాలు
నిత్యము = ఎల్లప్పుడూ ఉండేవి
"కావు కా" = కావు కావు (అని ఆ కాకి లోకానికి చాటిచెబుతోంది).
భావం:అదిగో! ఒకప్పటి గొప్ప రాజు బహరామ్ షా సమాధిపై కూర్చొని ఒక కాకి ఏమని అరుస్తోందో విన్నావా?
"మానవుల చంచలమైన జీవితాలు శాశ్వతమైనవి కావు కావు; భోగభాగ్యాలు, సిరిసంపదలు ఎల్లప్పుడూ సుఖాన్నిచ్చేవి కావు కావు; అధికార పీఠాలు, పెద్ద పెద్ద మేడలు ఆత్మశాంతిని చేకూర్చేవి కావు కావు; శరీర సౌందర్యాలు, యవ్వనాలు నిరంతరం నిలిచేవి కావు కావు" అని తన 'కావు కావు' అనే అరుపుల ద్వారా ఈ ప్రపంచానికి పరమార్థాన్ని, జీవిత సత్యాన్ని చాటి చెబుతోంది.
విశేషాలు:శబ్ద చమత్కారం (యమక / శ్లేష అలంకారం): కాకి సహజ సిద్ధంగా అరిచే "కావు కావు" అనే ధ్వనిని, తెలుగు భాషలోని "కావు" (అంటే శాశ్వతం కావు, సుఖకరం కావు) అనే నిషేధార్థక పదంతో ముడిపెట్టి కవి చేసిన కల్పన అత్యంత అద్భుతమైనది
వైరాగ్య బోధ:ఎంతటి చక్రవర్తి అయినా చనిపోయాక మట్టిలో కలసిపోవాల్సిందే (బహరాము గోరిపై అనే ప్రస్తావన ఇందుకే). భౌతికమైన సంపదలు, మేడలు, మిద్దెలు మనిషికి నిజమైన ఆత్మశాంతిని ఇవ్వలేవనే వేదాంత సత్యాన్ని కవి ఎంతో సులువుగా ప్రజల హృదయాల్లోకి చొప్పించారు.