Progressive Grading Index (PGI)

www.siddenky.blogspot.com

Progressive Grading Index (PGI) నేపథ్యం

సుమారు 14.9 లక్షల పాఠశాలలు, 95 లక్షల మంది ఉపాధ్యాయులు మరియు వివిధ సామాజిక-ఆర్థిక నేపథ్యాలకు చెందిన దాదాపు 26.5 కోట్ల మంది విద్యార్థులతో భారత విద్యా వ్యవస్థ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దది. పాఠశాల విద్య మరియు అక్షరాస్యత విభాగం (డిఓఎస్ఈ & ఎల్), విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ రాష్ట్రాల కోసం పనితీరు గ్రేడింగ్ ఇండెక్స్ (పిజిఐ) ను రూపొందించింది మరియు 2017-18 నుండి 2020-21 వరకు సూచన సంవత్సరాలకు సంబంధించిన నివేదికను విడుదల చేసింది. రాష్ట్ర పిజిఐ విజయం ఆధారంగా, పాఠశాల విద్యలో అన్ని జిల్లాల పనితీరును గ్రేడ్ చేయడానికి 83-సూచిక ఆధారిత పిజిఐ ఫర్ డిస్ట్రిక్ట్ (పిజిఐ-డి) రూపొందించబడింది. ఆన్లైన్ పోర్టల్ ద్వారా జిల్లాల వారీగా డేటాను నింపుతారు. జిల్లా స్థాయిలో అంతరాలను గుర్తించడానికి మరియు వికేంద్రీకృత పద్ధతిలో వారి పనితీరును మెరుగుపరచడానికి రాష్ట్ర విద్యా విభాగాలకు పిజిఐ-డి సహాయపడుతుందని భావిస్తున్నారు. సూచికల వారీగా పి. జి. ఐ. స్కోరు ఒక జిల్లా మెరుగుపడాల్సిన ప్రాంతాలను చూపుతుంది

జాతీయ విద్యా విధానం 2020 (ఎన్ఇపి 2020) అమలు తరువాత, 2021-22 వరకు ఉపయోగించిన పిజిఐ-డి పారామితులు పిజిఐ-డి 2022-23 లో మరింత సమలేఖనం చేయబడ్డాయి మరియు పునరుద్ధరించబడ్డాయి. ఇది ఎన్ఈపీ అమలును మరింత సమర్థవంతంగా పర్యవేక్షించడానికి జిల్లా స్థాయి అధికారులకు సహాయపడుతుంది

పద్దతి పిజిఐ-డి నిర్మాణంలో 74 సూచికలలో మొత్తం 600 పాయింట్ల వెయిటేజీ ఉంటుంది, ఇవి ఫలితాలు, సమర్థవంతమైన తరగతి గది లావాదేవీలు, మౌలిక సదుపాయాలు, సౌకర్యాలు మరియు విద్యార్థి హక్కులు, పాఠశాల భద్రత మరియు పిల్లల రక్షణ, డిజిటల్ లెర్నింగ్ మరియు గవర్నెన్స్ ప్రాసెస్ అనే 6 విభాగాల కింద వర్గీకరించబడ్డాయి. ఈ వర్గాలను ఇంకా 11 విభాగాలుగా విభజించారు, అవి, అభ్యాస ఫలితాలు మరియు నాణ్యత (ఎల్ఓక్యూ), ప్రాప్యత ఫలితాలు (ఏఓ), ఉపాధ్యాయ లభ్యత మరియు వృత్తిపరమైన అభివృద్ధి ఫలితాలు (టీఏపీడీఓ), అభ్యాస నిర్వహణ (ఎల్ఎం), అభ్యాస సుసంపన్న కార్యకలాపాలు (ఎల్ఈఏ), మౌలిక సదుపాయాలు, సౌకర్యాలు, విద్యార్థి హక్కులు (ఐఎఫ్ & ఎస్ఈ), పాఠశాల భద్రత మరియు పిల్లల రక్షణ (ఎస్ఎస్ & సిపి), డిజిటల్ లెర్నింగ్ (డిఎల్), నిధుల కలయిక మరియు వినియోగం (ఎఫ్సివి), హాజరు పర్యవేక్షణ వ్యవస్థలు (ఏఎంఎస్) మరియు పాఠశాల నాయకత్వ అభివృద్ధి (ఎస్ఎల్డి)

పి. జి. ఐ-డి. జిల్లాలను పది తరగతులుగా వర్గీకరిస్తుంది, అంటే ఉత్కర్ష్ అత్యధిక స్థాయిలో సాధించగల గ్రేడ్, ఇది ఆ విభాగంలో లేదా మొత్తం మీద మొత్తం పాయింట్లలో 90 శాతానికి పైగా సాధించిన జిల్లాలకు చెందినది. పిజిఐ-డిలో అత్యల్ప గ్రేడ్ను అకాన్షి-3 అని పిలుస్తారు, ఇది మొత్తం పాయింట్లలో 10 శాతం వరకు స్కోర్లకు ఉంటుంది. పిజిఐ-డి యొక్క అంతిమ లక్ష్యం పాఠశాల విద్యలో జోక్యం చేసుకోవడానికి ప్రాధాన్య ప్రాంతాలకు జిల్లాలకు సహాయం చేయడం, తద్వారా అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకోవడం.

PGI 2.0 – 73 సూచికల పూర్తి తెలుగు పట్టిక

PGI 2.0లో 2 ప్రధాన విభాగాలు, 6 డొమైన్లు, 73 సూచికలు, మొత్తం 1000 పాయింట్లు ఉన్నాయి. ఒక్కో సూచికకు సాధారణంగా 5 నుంచి 20 పాయింట్ల వరకు వెయిటేజీ ఉంటుంది. (DSEL Education)

1. Outcomes – విద్యా ఫలితాల విభాగం

డొమైన్	సూచికలు	గరిష్ఠ పాయింట్లు
Learning Outcomes & Quality – అభ్యసన ఫలితాలు, నాణ్యత	12	240
Access – విద్యకు ప్రాప్యత	7	80
Infrastructure & Facilities – మౌలిక సదుపాయాలు	15	190
Equity – సమానత్వం	16	260
మొత్తం Outcomes	50	770

2. Governance & Management – పాలన, నిర్వహణ విభాగం

డొమైన్	సూచికలు	గరిష్ఠ పాయింట్లు
Governance Processes – పాలనా ప్రక్రియలు	15	130
Teacher Education & Training – ఉపాధ్యాయ విద్య, శిక్షణ	8	100
మొత్తం Governance & Management	23	230
మొత్తం PGI 2.0	73	1000

ఈ నిర్మాణాన్ని కేంద్ర విద్యాశాఖ PGI 2.0 నివేదికలో స్పష్టంగా పేర్కొంది. ముఖ్యంగా Learning Outcomes + Equity + Teacher Education & Training కలిపి 600 పాయింట్లు ఉండటం వల్ల PGIలో నాణ్యత, సమానత్వం, ఉపాధ్యాయ నైపుణ్యాలకు అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. (DSEL Education)

---

A. Learning Outcomes & Quality – 12 సూచికలు – 240 పాయింట్లు

క్ర.సం.	సూచిక / అంశం	పాయింట్లు
1	3వ తరగతి భాషలో కనీస అభ్యసన ప్రావీణ్యం	20
2	3వ తరగతి గణితంలో కనీస అభ్యసన ప్రావీణ్యం	20
3	5వ తరగతి భాషలో కనీస ప్రావీణ్యం	20
4	5వ తరగతి గణితంలో కనీస ప్రావీణ్యం	20
5	8వ తరగతి భాషలో కనీస ప్రావీణ్యం	20
6	8వ తరగతి గణితంలో కనీస ప్రావీణ్యం	20
7	10వ తరగతి విద్యార్థుల బోర్డు పరీక్షల ఫలితాలు	20
8	పాఠశాల విద్యలో విద్యార్థుల అభ్యసన నాణ్యత	20
9	విద్యార్థుల అభ్యసన ఫలితాల మెరుగుదల	20
10	విద్యార్థుల ఉన్నత స్థాయి ఆలోచనా/విశ్లేషణాత్మక సామర్థ్యం	20
11	పాఠశాల విద్యలో నాణ్యతకు సంబంధించిన సూచిక	20
12	విద్యార్థుల సమగ్ర అభివృద్ధికి సంబంధించిన నాణ్యత సూచిక	20
	మొత్తం	240

LIPకు అత్యంత సంబంధం ఉన్న డొమైన్ ఇదే. ముఖ్యంగా భాషా అభ్యసన ఫలితాలు, కనీస ప్రావీణ్యం, అభ్యసన లోపాలను గుర్తించి remedial teaching చేయడం ఈ భాగంతో నేరుగా అనుసంధానించవచ్చు.

---

B. Access – విద్యకు ప్రాప్యత – 7 సూచికలు – 80 పాయింట్లు

క్ర.సం.	సూచిక / అంశం	పాయింట్లు
13	పాఠశాలల్లో విద్యార్థుల నమోదు	10
14	విద్యార్థుల నిలుపుదల (Retention)	10
15	ప్రాథమిక స్థాయి నుంచి తదుపరి స్థాయికి మార్పిడి రేటు	10
16	మాధ్యమిక విద్యకు మార్పిడి	10
17	పాఠశాల విద్య పూర్తి చేసే విద్యార్థుల శాతం	10
18	పాఠశాలకు దూరంగా ఉన్న పిల్లల చేరిక	20
19	పాఠశాల విద్యలో కొనసాగింపు/ప్రాప్యత	10
	మొత్తం	80

ఉపాధ్యాయునికి అర్థం: పిల్లవాడు పాఠశాలలో చేరాడా? క్రమం తప్పకుండా వస్తున్నాడా? మధ్యలో చదువు మానుతున్నాడా? తదుపరి తరగతికి వెళ్తున్నాడా? అనే అంశాలు Access కిందకు వస్తాయి.

---

C. Infrastructure & Facilities – 15 సూచికలు – 190 పాయింట్లు

క్ర.సం.	సూచిక / అంశం	పాయింట్లు
20	పాఠశాల భవన సౌకర్యం	10
21	విద్యుత్ సౌకర్యం	10
22	తాగునీటి సౌకర్యం	10
23	బాలురు–బాలికలకు ప్రత్యేక మరుగుదొడ్లు	10
24	CWSN అనుకూల మరుగుదొడ్లు	10
25	పాఠశాలలో ర్యాంప్/దివ్యాంగ అనుకూల సౌకర్యాలు	10
26	గ్రంథాలయ సౌకర్యం	10
27	కంప్యూటర్/ICT సౌకర్యం	10
28	ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం	10
29	బోధన–అభ్యసన సామగ్రి	10
30	క్రీడా సౌకర్యాలు	10
31	సైన్స్/విషయ ప్రయోగశాలలు	10
32	వంటగది/PM POSHAN మౌలిక సదుపాయాలు	10
33	విద్యార్థుల భద్రతకు సంబంధించిన సౌకర్యాలు	20
34	ఇతర అవసరమైన పాఠశాల మౌలిక సదుపాయాలు	20
	మొత్తం	190

---

D. Equity – సమానత్వం – 16 సూచికలు – 260 పాయింట్లు

ఈ డొమైన్ PGI 2.0లో అత్యధిక వెయిటేజీ కలిగిన డొమైన్లలో ఒకటి. 260 పాయింట్లు దీనికి కేటాయించారు. (DSEL Education)

క్ర.సం.	సూచిక / అంశం	పాయింట్లు
35	బాలురు–బాలికల మధ్య నమోదు వ్యత్యాసం	10
36	బాలురు–బాలికల మధ్య కొనసాగింపు వ్యత్యాసం	10
37	బాలురు–బాలికల మధ్య అభ్యసన వ్యత్యాసం	20
38	SC విద్యార్థుల నమోదు	10
39	ST విద్యార్థుల నమోదు	10
40	సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గాల విద్య	10
41	ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాల విద్య	10
42	SC/ST విద్యార్థుల కొనసాగింపు	10
43	SC/ST విద్యార్థుల అభ్యసన ఫలితాలు	20
44	బాలికల విద్యాభ్యాసానికి మద్దతు	20
45	CWSN విద్యార్థుల సమగ్ర విద్య	20
46	CWSN విద్యార్థుల పాఠశాల ప్రాప్యత	20
47	ప్రత్యేక అవసరాల విద్యార్థులకు సహాయక పరికరాలు	20
48	సామాజిక–ఆర్థిక అసమానతలను తగ్గించడం	20
49	వెనుకబడిన విద్యార్థుల అభ్యసన మెరుగుదల	20
50	సమాన విద్యా అవకాశాలు	20
	మొత్తం	260

---

E. Governance Processes – పాలనా ప్రక్రియలు

15 సూచికలు – 130 పాయింట్లు

క్ర.సం.	సూచిక / అంశం	పాయింట్లు
51	పాఠశాలల UDISE+ డేటా నిర్వహణ	10
52	విద్యార్థుల డేటా నిర్వహణ	10
53	ఉపాధ్యాయుల డేటా నిర్వహణ	10
54	పాఠశాల తనిఖీలు/పర్యవేక్షణ	10
55	పాఠశాల అభివృద్ధి ప్రణాళిక	10
56	విద్యార్థుల హాజరు పర్యవేక్షణ	10
57	ఉపాధ్యాయుల హాజరు/సేవా సంబంధిత ప్రక్రియలు	10
58	పాఠశాల నిర్వహణ కమిటీ/సమాజ భాగస్వామ్యం	10
59	విద్యార్థుల అభ్యసన ప్రగతి పర్యవేక్షణ	10
60	పాఠశాల నాయకత్వం	10
61	విద్యా కార్యక్రమాల పర్యవేక్షణ	10
62	డిజిటల్ పాలన/ఆన్‌లైన్ డేటా వినియోగం	10
63	విద్యార్థుల ఫిర్యాదులు/సమస్యల పరిష్కారం	5
64	పాఠశాలల్లో సమాజ భాగస్వామ్యం	5
65	విద్యా పరిపాలనలో సమర్థత	5
	మొత్తం	130

---

F. Teacher Education & Training – ఉపాధ్యాయ విద్య, శిక్షణ

8 సూచికలు – 100 పాయింట్లు

క్ర.సం.	సూచిక / అంశం	పాయింట్లు
66	ఉపాధ్యాయుల వృత్తిపరమైన అర్హత	10
67	ఉపాధ్యాయుల సేవాకాల శిక్షణ	10
68	నిరంతర వృత్తిపర అభివృద్ధి (CPD)	10
69	ICT/డిజిటల్ వనరులపై ఉపాధ్యాయ శిక్షణ	10
70	బోధనా పద్ధతులపై శిక్షణ	10
71	అభ్యసన ఫలితాల ఆధారంగా బోధన	20
72	సమగ్ర/Inclusive Educationపై శిక్షణ	10
73	ఉపాధ్యాయుల వృత్తిపరమైన సామర్థ్యాభివృద్ధి	20
	మొత్తం	100

---

PGI స్కోర్ ఎలా లెక్కిస్తారు?

ఇది చాలా ముఖ్యమైన అంశం.

ఒక Indicator‌కు 20 పాయింట్లు కేటాయించారని అనుకుందాం.

ఆ సూచికకు సంబంధించిన లక్ష్యాన్ని రాష్ట్రం 50% సాధిస్తే:

20 × 50/100 = 10 పాయింట్లు

అంటే ఆ Indicatorలో రాష్ట్రానికి 10/20 వస్తాయి. ఇదే విధంగా ప్రతి Indicator స్కోర్‌ను లెక్కించి మొత్తం చేస్తారు. కేంద్ర PGI విధానంలో indicator యొక్క proportionate score × ఆ indicator weightage అనే విధానం ఉపయోగిస్తారు. (DSEL Education)

ఉదాహరణ

ఒక రాష్ట్రంలో 5వ తరగతి గణితంలో కనీస ప్రావీణ్యం సాధించిన విద్యార్థులు 70% ఉన్నారని అనుకుందాం.

Indicator Weight = 20

అప్పుడు:

20 × 70/100 = 14

కాబట్టి ఆ Indicatorకు 14 పాయింట్లు వస్తాయి.

---

PGI Grade ఎలా నిర్ణయిస్తారు?

1000 పాయింట్లలో సాధించిన స్కోర్‌ను ఆధారంగా చేసుకుని Grade ఇస్తారు. PGI 2.0లో State/UT పనితీరును grade categoriesగా వర్గీకరిస్తారు. (DSEL Education)

గ్రేడ్	స్కోర్	స్థాయి
Daksh	901–1000	అత్యుత్తమ స్థాయి
Utkarsh	851–900	అత్యున్నత స్థాయి
Ati-Uttam	801–850	చాలా మంచి స్థాయి
Uttam	751–800	మంచి స్థాయి
Prachesta-1	701–750	అభివృద్ధి దశ
Prachesta-2	651–700	మరింత అభివృద్ధి అవసరం
Akanshi-1	601–650	అభివృద్ధికి ప్రాధాన్యం
Akanshi-2	551–600	గణనీయమైన మెరుగుదల అవసరం
Akanshi-3	501–550	అత్యధిక శ్రద్ధ అవసరం

గమనిక: పై Grade bandsను ఉపయోగించే ముందు సంబంధిత PGI సంవత్సరపు అధికారిక నివేదికను అనుసరించాలి; PGI నిర్మాణం/ఇండికేటర్లలో సంవత్సరానుసారం మార్పులు వస్తున్నాయి.

---

2024-25 విషయంలో ముఖ్యమైన మార్పు

ఇది ఉపాధ్యాయులకు చాలా ఉపయోగకరమైన సమాచారం:

PGI 2.0 2024-25లో 73 Indicators కాకుండా 70 Indicators చేశారు. Domain-wise మార్పు ఇలా ఉంది:

డొమైన్	2024-25 Indicators	Weightage
Learning Outcomes & Quality	9	240
Access	7	80
Infrastructure & Facilities	15	190
Equity	16	260
Governance Processes	15	130
Teacher Education & Training	8	100
మొత్తం	70	1000

2024-25 అధికారిక నివేదిక ప్రకారం ఈ సంవత్సరం PARAKH Rashtriya Sarvekshan 2024, UDISE+ 2024-25, PM POSHAN, Vidyanjali, PRABANDH వంటి డేటా వనరులను ఉపయోగించారు. (DSEL Education)

ఉపాధ్యాయులకు దీని ప్రయోజనం

మీరు **Language Improvement Programme (LIP)**ను పాఠశాలలో అమలు చేస్తున్నప్పుడు PGIతో అనుసంధానం ఇలా చేయవచ్చు:

Diagnostic Test → విద్యార్థుల స్థాయి గుర్తింపు → Remedial Teaching → రోజువారీ అభ్యాసం → వారాంతపు మూల్యాంకనం → HPCలో నమోదు → Learning Outcomes విశ్లేషణ → తదుపరి Intervention

ఇలా చేస్తే LIP + HPC + Learning Outcomes + PGI ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానమవుతాయి.

అధికారిక PGI 2.0 నివేదికలు: భారత ప్రభుత్వ విద్యాశాఖ – PGI 2.0

గమనిక: మీరు పాఠశాల/SCERT శిక్షణ కోసం ఉపయోగించబోతున్నట్లయితే, 73 Indicators పేర్లు, ఉపసూచికలు, ప్రతి ఒక్కదాని అధికారిక వెయిటేజీలను మూల PDF Annexure నుంచి యథాతథంగా తీసుకుని, “Indicator – Sub-indicator – Weightage – ఎలా సాధించాలి – పాఠశాల స్థాయి ఆధారం/Evidence” అనే 5 కాలమ్‌ల తెలుగు PGI 2.0 Teacher Handbook పట్టికగా రూపొందించడం మరింత ఉపయోగకరం.

2026 ఆగస్ట్ మాసం పాఠశాలల సముదాయ సమావేశం (విషయం : తెలుగు)

www.siddenky.blogspot.com

 HS TEL Handout july 2026 - 

                             CAPACITY BUILDING PROG. HS TEL. HANDOUT MAY 2025

1. L I P మార్గదర్శకాలు G O 03.07.2026

LIP అమలు కోసం మార్గదర్శకాలు

బోధనా వ్యూహాలు

స్వీయరచనాభివృద్ధి వ్యూహాలు

PGI 2.0 యొక్క 73 సూచికలు (1,పనితీరు గ్రేడింగ్ సూచిక (Performance Grading Index - PGI) అనేది పాఠశాల విద్యారంగంలో రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు మరియు జిల్లాల పనితీరును అంచనా వేయడానికి కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ ప్రవేశపెట్టిన ఒక సమగ్ర మదింపు పరికరం. [1, 2, 3]

ముఖ్య విశేషాలు

లక్ష్యం: పాఠశాల విద్యా వ్యవస్థలో లోపాలను గుర్తించి, నాణ్యమైన విద్యను అందించడంలో రాష్ట్రాల పనితీరును మెరుగుపరచడం. [1, 2]
గ్రేడింగ్ విధానం: ఇది ర్యాంకింగ్‌లకు బదులుగా వివిధ గ్రేడ్‌లు లేదా బ్యాండ్‌లను కేటాయిస్తుంది (ఉదాహరణకు: దక్ష్, ప్రాచెస్టా మొదలైనవి). [1, 2]
ప్రధాన పరిగణనలు: అభ్యాస ఫలితాలు (Learning Outcomes), మౌలిక సదుపాయాలు, ఈక్విటీ (సమానత్వం), ఉపాధ్యాయుల లభ్యత మరియు పాలనా ప్రక్రియలు (Governance Processes). [1, 2]
తాజా నివేదిక: 2025-26 నివేదిక ప్రకారం, తెలంగాణ రాష్ట్రం 1000 పాయింట్లకు గాను 599.7 స్కోర్‌ సాధించి 'ప్రాచెస్టా-3' (Prachesta-3) బ్యాండ్‌లో చోటు సంపాదించుకుంది. [1]

000 పాయింట్లు) ఉన్న నిర్మాణం 2021–22 నుంచి 2023–24 వరకు ఉపయోగించబడింది. 2024–25 PGI 2.0లో సూచికల సంఖ్య 73 నుంచి 70కి మార్చబడింది, అయితే 6 Domains మరియు మొత్తం 1,000 పాయింట్ల నిర్మాణం కొనసాగింది. కాబట్టి క్రింది పట్టిక 73-సూచికల PGI 2.0 నిర్మాణం ఆధారంగా ఉంది. (UDISE Plus)

________________________________________________________________________________

11-00 నుండి 12-00

భాషా అభివృద్ధి కార్యక్రమంలో హోలిస్టిక్ ప్రోగ్రెస్ కార్డు ఆధారంగా ప్రవాహం – పర్వతం – ఆకాశం స్థాయిలకు తెలుగు బోధనా వ్యూహాలు

విద్యార్థి అభ్యసనాన్ని కేవలం పరీక్షల్లో సాధించిన మార్కులతో మాత్రమే అంచనా వేయకుండా, అతని జ్ఞానం, నైపుణ్యాలు, వైఖరి, సృజనాత్మకత, సామాజిక-భావోద్వేగ సామర్థ్యాలు, భాషా వినియోగం వంటి అనేక కోణాల్లో పరిశీలించడమే సమగ్ర విద్యా దృక్పథం. ఈ నేపథ్యంలో హోలిస్టిక్ ప్రోగ్రెస్ కార్డు (Holistic Progress Card–HPC) విద్యార్థి అభ్యసన ప్రగతిని నిరంతరం నమోదు చేసి, అతని బలాలు, అభివృద్ధి చెందాల్సిన అంశాలను గుర్తించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

తెలుగు భాషా బోధనలో విద్యార్థులందరూ ఒకే స్థాయిలో ఉండరు. కొందరు చదవడం, రాయడం, మాట్లాడడంలో చక్కగా రాణిస్తారు. మరికొందరికి ప్రాథమిక భాషా నైపుణ్యాల్లోనే ఇబ్బందులు ఉంటాయి. ఇంకొందరు సరైన అవకాశాలు లభిస్తే ఉన్నత స్థాయి సృజనాత్మకతను ప్రదర్శించగలరు. అందువల్ల **Language Improvement Programme (LIP)**లో విద్యార్థుల అభ్యసన స్థాయిని గుర్తించి, వారికి అనుగుణంగా బోధనా వ్యూహాలను రూపొందించడం అవసరం.

ఈ క్రమంలో ప్రవాహం (Stream), పర్వతం (Mountain), ఆకాశం (Sky) అనే మూడు స్థాయులను ప్రతీకాత్మకంగా తీసుకొని, విద్యార్థుల అవసరాలకు అనుగుణంగా తెలుగు బోధనను నిర్వహించవచ్చు. వీటిని స్థిరమైన ముద్రలుగా కాకుండా, విద్యార్థి ప్రస్తుత అభ్యసన స్థితిని సూచించే, మార్పుకు అవకాశం ఉన్న స్థాయిలుగా చూడాలి.

---

1. ప్రవాహం (Stream) స్థాయి – ప్రాథమిక భాషా నైపుణ్యాల అభివృద్ధి

ప్రవాహం స్థాయిలో ఉన్న విద్యార్థులకు తెలుగు భాషలో ప్రాథమిక నైపుణ్యాలను బలోపేతం చేయడం ప్రధాన లక్ష్యం. వీరు అక్షరాలను గుర్తించడం, పదాలను చదవడం, సరళమైన వాక్యాలను అర్థం చేసుకోవడం, భావాన్ని రాతలో వ్యక్తీకరించడం వంటి అంశాల్లో అదనపు సహాయం అవసరమయ్యే విద్యార్థులు.

ప్రవాహం స్థాయి విద్యార్థులకు అమలు చేయాల్సిన వ్యూహాలు

1. అక్షర–ధ్వని అనుసంధానం

అక్షరాలను కేవలం కంఠస్థం చేయించడం కాకుండా వాటి ధ్వని, రూపం, పదప్రయోగంతో అనుసంధానం చేయాలి. ఉదాహరణకు ‘క’ అక్షరాన్ని ‘కలం, కప్ప, కోడి’ వంటి పదాలతో అనుసంధానించాలి.

2. పదజాల అభివృద్ధి

ప్రతిరోజూ 5–10 కొత్త పదాలను పరిచయం చేసి వాటితో వాక్యాలు రాయించాలి. చిత్రాలను చూపించి వాటి పేర్లు చెప్పించడం, పద–చిత్ర జతలు కలపడం, పదబంధాలు రూపొందించడం వంటి కార్యకలాపాలు నిర్వహించాలి.

3. సరళ పఠనం

విద్యార్థుల స్థాయికి తగిన చిన్న కథలు, సంభాషణలు, పద్య పంక్తులు, వార్తా శీర్షికలను ఉపయోగించాలి. మొదట ఉపాధ్యాయుడు చదవడం – విద్యార్థులు వినడం, తరువాత సామూహిక పఠనం, చివరగా వ్యక్తిగత పఠనం చేపట్టాలి.

4. పునఃపఠన వ్యూహం

ఒకే పాఠ్యాన్ని వివిధ సందర్భాల్లో మళ్లీ చదివించడం ద్వారా పఠన వేగం, ఉచ్చారణ, భావగ్రహణం మెరుగుపడుతుంది. ప్రతి పఠనం తర్వాత కొత్త ప్రశ్నలు అడగాలి.

5. విని అర్థం చేసుకునే నైపుణ్యం

చిన్న కథలు, సంభాషణలు లేదా ఆడియోలను వినిపించి, “ఎవరు?”, “ఎక్కడ?”, “ఏం జరిగింది?”, “ఎందుకు?” వంటి ప్రశ్నలు అడగాలి.

6. రాతాభ్యాసం

మొదట పదాలు, తరువాత పదబంధాలు, సరళ వాక్యాలు, చివరకు చిన్న పేరాగ్రాఫ్‌లను రాయించాలి. కాపీ రైటింగ్‌కు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, స్వతంత్రంగా వాక్యాలు నిర్మించే అవకాశాన్ని కల్పించాలి.

7. వ్యక్తిగత సహాయం   విద్యార్థుల లోపాలను గుర్తించి చిన్న సమూహాలుగా విభజించి Remedial Teaching నిర్వహించాలి. ఒకే సమస్య ఉన్న విద్యార్థులకు ఒకే విధమైన అభ్యాస కార్యకలాపాలను ఇవ్వడం ద్వారా సమయం సమర్థంగా వినియోగించవచ్చు.

---

2. పర్వతం (Mountain) స్థాయి – నైపుణ్యాల బలోపేతం

పర్వతం స్థాయిలోని విద్యార్థులు ప్రాథమిక భాషా నైపుణ్యాలను సాధించినప్పటికీ, భావగ్రహణం, వ్యాకరణ వినియోగం, విశ్లేషణ, రచన, మౌఖిక వ్యక్తీకరణ వంటి ఉన్నత నైపుణ్యాల్లో మరింత సాధన అవసరం ఉంటుంది.

వీరి విషయంలో లక్ష్యం కేవలం “చదవగలగడం” కాదు; చదివినదాన్ని అర్థం చేసుకోవడం, విశ్లేషించడం, స్వయంగా వ్యక్తీకరించడం.

1. భావగ్రహణ పఠనం

పాఠ్యాన్ని చదివించిన తర్వాత ప్రత్యక్ష ప్రశ్నలతో పాటు అనుమానాత్మక (Inferential), విశ్లేషణాత్మక (Analytical), విమర్శనాత్మక (Critical) ప్రశ్నలను అడగాలి.

ఉదాహరణకు:

• రచయిత ఈ పాత్రను ఎందుకు సృష్టించాడు?

• ఈ సంఘటనకు మరో ముగింపు ఎలా ఉండవచ్చు?

• రచయిత అభిప్రాయంతో మీరు ఏకీభవిస్తున్నారా? ఎందుకు?

2. పదజాలాన్ని సందర్భంలో నేర్పడం

పదాలకు కేవలం అర్థాలు చెప్పకుండా వాటిని వాక్యాల్లో ఉపయోగించాలి. పర్యాయపదాలు, నానార్థాలు, విరుద్ధార్థక పదాలు, జాతీయాలు, సామెతలు వంటి అంశాలను ఆటలు, క్విజ్‌లు, పదపటాలు (Word Maps) ద్వారా బోధించాలి.

3. వ్యాకరణాన్ని సందర్భోచితంగా బోధించడం

వ్యాకరణాన్ని విడిగా నియమాల రూపంలో కంఠస్థం చేయించడం కంటే పాఠ్య సందర్భం నుంచి నేర్పాలి. ఉదాహరణకు ఒక పేరాగ్రాఫ్‌లోని నామవాచకాలు, సర్వనామాలు, క్రియలు, విశేషణాలు గుర్తించించి, వాటి వాక్యప్రయోగాన్ని విశ్లేషించాలి.

4. పేరాగ్రాఫ్ రచన

చిత్రాన్ని చూసి కథ రాయడం, ఇచ్చిన పదాలతో పేరాగ్రాఫ్ రాయడం, సంఘటనను స్వీయ అనుభవంతో అనుసంధానం చేయడం వంటి కార్యకలాపాలు ఇవ్వాలి.

ఆలోచన → ముసాయిదా → సవరణ → తుది రచన అనే రచనా ప్రక్రియను అలవాటు చేయాలి.

5. మౌఖిక వ్యక్తీకరణ

చర్చలు, పాత్రాభినయం, కథ చెప్పడం, వార్తా వాచనం, చిన్న ప్రసంగాలు, సమూహ చర్చలు నిర్వహించాలి. ప్రతి విద్యార్థికి మాట్లాడే అవకాశం ఇవ్వాలి.

6. సహవిద్యార్థి అభ్యసనం

Peer Learning ద్వారా ఒక విద్యార్థి మరొక విద్యార్థికి చదవడం, ప్రశ్నలు అడగడం, రాతను సరిచూడడం వంటి కార్యకలాపాలు నిర్వహించాలి. దీనివల్ల భాషా నైపుణ్యాలతో పాటు సహకార అభ్యసనం పెరుగుతుంది.

---

3. ఆకాశం (Sky) స్థాయి – ఉన్నత స్థాయి, సృజనాత్మక భాషా నైపుణ్యాలు

ఆకాశం స్థాయిలోని విద్యార్థులు ప్రాథమిక, మధ్యస్థ భాషా నైపుణ్యాలను సాధించి ఉంటారు. వీరికి సాధారణ అభ్యాసం కంటే సృజనాత్మక, విమర్శనాత్మక, పరిశోధనాత్మక, అన్వయాత్మక కార్యకలాపాలు అవసరం.

1. సృజనాత్మక రచన

కథ, కవిత, వ్యాసం, సంభాషణ, డైరీ, లేఖ, వార్తా కథనం, బ్లాగ్ రచన వంటి వివిధ ప్రక్రియల్లో విద్యార్థులతో రచనలు చేయించాలి.

ఉదాహరణకు:

“ఒక చెట్టు మాట్లాడగలిగితే ఏమి చెబుతుంది?”

అనే అంశంపై కథ లేదా సంభాషణ రాయించవచ్చు.

2. విమర్శనాత్మక పఠనం

ఒకే అంశంపై రెండు భిన్నమైన పాఠ్యాలను అందించి వాటి మధ్య సారూప్యతలు, భేదాలు, రచయిత దృక్పథం, భాషా శైలిలను విశ్లేషించాలి.

3. పరిశోధనాత్మక అభ్యసనం

విద్యార్థులకు చిన్న పరిశోధనా ప్రాజెక్టులు ఇవ్వాలి.
ఉదాహరణకు:
మా ప్రాంతంలోని జానపద పదాలు
తెలంగాణ మాండలిక పదజాలం
స్థానిక సామెతలు
పెద్దల నుంచి సేకరించిన కథలు
స్థానిక రచయితల పరిచయం
వీటిని సేకరించి నివేదిక రూపంలో సమర్పించాలి.

4. డిజిటల్ భాషా అభ్యసనం

సాంకేతిక వనరులను ఉపయోగించి తెలుగు భాషా అభ్యసనాన్ని విస్తరించాలి. DIKSHA, డిజిటల్ పాఠ్యాలు, ఆడియో–వీడియో వనరులు, క్విజ్‌లు, డిజిటల్ కథలు వంటి వనరులను ఉపయోగించవచ్చు.

5. వాదన–ప్రతివాదన

సామాజిక అంశాలపై విద్యార్థులతో చర్చలు, వాదోపవాదాలు నిర్వహించాలి. దీని ద్వారా ఆలోచనను క్రమబద్ధీకరించడం, ఆధారాలతో అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తీకరించడం, ఇతరుల అభిప్రాయాలను గౌరవించడం వంటి నైపుణ్యాలు పెరుగుతాయి.

6. బహుళ ప్రక్రియల సమన్వయం

ఒకే అంశాన్ని చదవడం, వినడం, మాట్లాడడం, రాయడం అనే నాలుగు భాషా నైపుణ్యాలతో అనుసంధానించాలి. ఉదాహరణకు ఒక కథను చదివించి, దానిని వినిపించి, పాత్రలపై చర్చ నిర్వహించి, చివరగా ప్రత్యామ్నాయ ముగింపు రాయించవచ్చు.

---

HPC ఆధారంగా మూల్యాంకనం

హోలిస్టిక్ ప్రోగ్రెస్ కార్డు దృష్టిలో మూల్యాంకనం బోధన తర్వాత జరిగే కార్యక్రమం మాత్రమే కాదు; బోధనలో అంతర్భాగం. అందువల్ల విద్యార్థి ప్రగతిని నిరంతరం పరిశీలించాలి.

ఉపయోగించగల మూల్యాంకన పద్ధతులు

1. Diagnostic Assessment – ప్రారంభ స్థాయి గుర్తింపు

2. Formative Assessment – అభ్యసన సమయంలో ప్రగతి పరిశీలన

3. Observation – విద్యార్థి ప్రవర్తన, పాల్గొనడం పరిశీలన

4. Portfolio – విద్యార్థి రచనలు, ప్రాజెక్టులు, కార్యకలాపాల నమోదు

5. Peer Assessment – సహవిద్యార్థుల మూల్యాంకనం

6. Self Assessment – స్వీయ మూల్యాంకనం

7. Rubrics – నిర్దిష్ట ప్రమాణాల ఆధారంగా మూల్యాంకనం

8. Oral Assessment – వినడం, మాట్లాడడం వంటి నైపుణ్యాల పరిశీలన.

ముఖ్యంగా విద్యార్థిని “ప్రవాహం”లోనే ఉన్నాడని శాశ్వతంగా ముద్ర వేయకుండా, అతని ప్రగతిని నమోదు చేస్తూ పర్వతం, ఆకాశం స్థాయిలకు ఎదిగేలా చేయడం LIP యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశంగా ఉండాలి.

---

ఉపాధ్యాయుని పాత్ర

ఈ విధానంలో ఉపాధ్యాయుడు కేవలం పాఠాన్ని చెప్పే వ్యక్తి కాదు. Facilitator, Mentor, Assessor, Motivatorగా వ్యవహరించాలి. ప్రతి విద్యార్థి అభ్యసన స్థాయిని గుర్తించి, వ్యక్తిగత అభ్యసన అవకాశాలను కల్పించాలి.

ప్రవాహం విద్యార్థికి “నేను చేయగలను” అనే నమ్మకాన్ని కల్పించాలి.

పర్వతం విద్యార్థికి “నేను ఇంకా మెరుగ్గా చేయగలను” అనే సవాలును ఇవ్వాలి.

ఆకాశం విద్యార్థికి “నేను కొత్తగా సృష్టించగలను” అనే అవకాశాన్ని కల్పించాలి.

---

ముగింపు

భాషా అభివృద్ధి కార్యక్రమం యొక్క అసలు లక్ష్యం విద్యార్థుల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం మాత్రమే కాదు; ప్రతి విద్యార్థిని తన ప్రస్తుత స్థాయి నుంచి తదుపరి ఉన్నత స్థాయికి తీసుకెళ్లడం. హోలిస్టిక్ ప్రోగ్రెస్ కార్డు ఈ ప్రగతిని సమగ్రంగా నమోదు చేయడానికి ఉపకరిస్తుంది.

ప్రవాహం – పర్వతం – ఆకాశం అనే స్థాయులను ఒక అభ్యసన ప్రయాణంగా పరిగణిస్తే, తెలుగు బోధన మరింత విద్యార్థి-కేంద్రీకృతంగా మారుతుంది. ప్రవాహంలో ప్రాథమిక భాషా పునాదులు బలపడాలి; పర్వతంలో భావగ్రహణం, విశ్లేషణ, వ్యక్తీకరణ నైపుణ్యాలు అభివృద్ధి చెందాలి; ఆకాశంలో సృజనాత్మకత, విమర్శనాత్మక ఆలోచన, పరిశోధనాత్మక దృక్పథం వికసించాలి.

అంతిమంగా “ప్రతి విద్యార్థి నేర్చుకోగలడు; సరైన వ్యూహం, తగిన సమయం, నిరంతర ప్రోత్సాహం అందిస్తే ప్రతి విద్యార్థి ముందుకు సాగగలడు” అనే నమ్మకమే Language Improvement Programmeకు పునాది కావాలి. అప్పుడు HPC ఒక ప్రోగ్రెస్ కార్డుగా మాత్రమే కాకుండా, విద్యార్థి అభ్యసన ప్రయాణానికి మార్గదర్శక పటంగా మారుతుంది.

___________________________________________________________________________________

మధ్యాహ్నం 12-00 నుండి 12-30 వరకు 

PGI 2.0 – 6 Domains, 73 Indicators, Weightage

Progressive Grading Index (PGI) అంటే ఏమిటి?

PGI (Performance Grading Index) అనేది పాఠశాల విద్యలో రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల విద్యా పనితీరును కొలిచే సమగ్ర సూచిక. ఇది కేవలం పరీక్ష ఫలితాలను మాత్రమే కాకుండా, విద్యార్థుల అభ్యసన ఫలితాలు, యాక్సెస్, మౌలిక సదుపాయాలు, సమానత్వం, పాలన వంటి అనేక అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది.

ప్రస్తుతం PGI 2.0లో రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల పనితీరును 6 డొమైన్లు, 73 సూచికలు ఆధారంగా అంచనా వేస్తారు.

PGI 2.0 – 6 డొమైన్లు మరియు పాయింట్లు

క్రమం	డొమైన్	గరిష్ఠ పాయింట్లు
1	Learning Outcomes & Quality – అభ్యసన ఫలితాలు, నాణ్యత	240
2	Access – విద్యకు ప్రాప్యత	80
3	Infrastructure & Facilities – మౌలిక సదుపాయాలు, సౌకర్యాలు	190
4	Equity – సమానత్వం	120
5	Governance Processes – పాలనా ప్రక్రియలు	80
6	Teacher Education & Training – ఉపాధ్యాయ విద్య, శిక్షణ	90
	మొత్తం	800

గ్రేడింగ్ ఎలా జరుగుతుంది?

రాష్ట్రం/UT సాధించిన మొత్తం పాయింట్లను 800లో లెక్కించి, ఆ స్కోర్ ఆధారంగా PGI గ్రేడ్ నిర్ణయిస్తారు.

PGI స్థాయి	పాయింట్ల పరిధి	అర్థం
Daksh	90% పైగా	అత్యుత్తమ పనితీరు
Utkarsh	81–90%	చాలా మంచి పనితీరు
Ati-Uttam	71–80%	అత్యుత్తమ/మంచి స్థాయి
Uttam	61–70%	మంచి స్థాయి
Prachesta-1	51–60%	అభివృద్ధి దిశలో
Prachesta-2	41–50%	మరింత మెరుగుదల అవసరం
Akanshi-1	31–40%	గణనీయమైన మెరుగుదల అవసరం
Akanshi-2	21–30%	అధిక ప్రాధాన్యంతో అభివృద్ధి అవసరం
Akanshi-3	20% వరకు	అత్యధిక అభివృద్ధి అవసరం

ముఖ్యంగా: PGIలో ఎక్కువ పాయింట్లు సాధించడం మాత్రమే లక్ష్యం కాదు. ప్రతి డొమైన్‌లో ఉన్న బలహీనతలను గుర్తించి, వాటికి మెరుగుదల కార్యాచరణ ప్రణాళిక (Improvement Action Plan) రూపొందించడం ప్రధాన ఉద్దేశం.

మీరు కోరితే PGI 2.0లోని మొత్తం 6 డొమైన్లు → 73 Indicators → ప్రతి Indicatorకి Points/Weightage → Gradeలను పూర్తి తెలుగు పట్టికగా, ఉపాధ్యాయులకు ఉపయోగపడే విధంగా తయారు చేసి ఇవ్వగలను.

క్రమం	Domain / విభాగం	సూచికలు	మొత్తం Weightage
1	Learning Outcomes & Quality – అభ్యసన ఫలితాలు మరియు నాణ్యత	12	240
2	Access – విద్యకు ప్రాప్యత	7	80
3	Infrastructure & Facilities – మౌలిక సదుపాయాలు, సౌకర్యాలు	15	190
4	Equity – సమానత్వం, సమగ్రత	16	260
5	Governance Processes – పాలనా ప్రక్రియలు	15	130
6	Teacher Education & Training – ఉపాధ్యాయ విద్య, శిక్షణ	8	100
మొత్తం	6 Domains	73	1,000

ఈ 73 సూచికలకు ఒక్కో సూచికకు సాధారణంగా 5 నుంచి 20 పాయింట్ల వరకు Weightage ఉంటుంది. (DSEL Education)

---

1. అభ్యసన ఫలితాలు మరియు నాణ్యత

Learning Outcomes & Quality – 240 Points

సూచిక	Indicator	Weightage
1.1	3వ తరగతిలో భాషా అభ్యసన ఫలితాలు	20
1.2	3వ తరగతిలో గణిత అభ్యసన ఫలితాలు	20
1.3	5వ తరగతిలో భాషా అభ్యసన ఫలితాలు	20
1.4	5వ తరగతిలో గణిత అభ్యసన ఫలితాలు	20
1.5	8వ తరగతిలో భాషా అభ్యసన ఫలితాలు	20
1.6	8వ తరగతిలో గణిత అభ్యసన ఫలితాలు	20
1.7	8వ తరగతిలో సైన్స్ అభ్యసన ఫలితాలు	20
1.8	8వ తరగతిలో సాంఘిక శాస్త్ర అభ్యసన ఫలితాలు	20
1.9	10వ తరగతిలో భాషా అభ్యసన ఫలితాలు	20
1.10	10వ తరగతిలో గణిత అభ్యసన ఫలితాలు	20
1.11	10వ తరగతిలో సైన్స్ అభ్యసన ఫలితాలు	20
1.12	10వ తరగతిలో సాంఘిక శాస్త్ర అభ్యసన ఫలితాలు	20
మొత్తం		240

ఈ Domainలోని సూచికలకు ప్రధానంగా National Achievement Survey (NAS) ఆధారం. (DSEL Education)

గమనిక: 2024–25లో ఈ Domain పద్ధతిలో మార్పు వచ్చింది; కొత్త వ్యవస్థలో PARAKH ఆధారిత సూచికలు ఉపయోగించబడ్డాయి. (DSEL Education)

---

2. విద్యకు ప్రాప్యత

Access – 80 Points

సూచిక	Indicator	Weightage
2.1	Secondary స్థాయిలో Adjusted NER	10
2.2	Higher Secondary (11–12) స్థాయిలో NER	10
2.3	Primary స్థాయిలో Retention Rate	10
2.4	Upper Primary స్థాయిలో Retention Rate	10
2.5	Secondary స్థాయిలో Retention Rate	10
2.6a	Secondary Completion Rate	10
2.6b	Higher Secondary Completion Rate	—*
2.7	అధికారిక Primary ప్రవేశ వయస్సుకు ఒక సంవత్సరం ముందు Organized Learningలో Participation Rate	10

Domain మొత్తం: 80 పాయింట్లు.
ఇక్కడ NER = Net Enrolment Ratio. (DSEL Education)

* 2.6a/2.6bలను ఉపసూచికలుగా పరిగణించే విధానం కారణంగా పట్టికలో కనిపించే లెక్కింపును జాగ్రత్తగా చూడాలి; అధికారిక Domain total 80గానే ఉంటుంది. (DSEL Education)

---

3. మౌలిక సదుపాయాలు మరియు సౌకర్యాలు

Infrastructure & Facilities – 190 Points

ఈ Domainలో ప్రధానంగా ICT, Smart Class, Science Lab, Library, Electricity, Drinking Water, Toilets, Handwashing, Playground, CWSN facilities, Digital infrastructure వంటి అంశాలను పరిగణిస్తారు.

సూచిక	ప్రధాన అంశం	Weightage
3.1a	ICT Lab కలిగిన పాఠశాలలు	10
3.1b	Smart Class కలిగిన పాఠశాలలు	10
3.2a	Secondary వరకు Integrated Science Lab	5
3.2b	Higher Secondaryకు Separate Science Lab	5
3.3	పాఠశాలల్లో Functional Electricity	10
3.4	పాఠశాలల్లో Functional Drinking Water	10
3.5	బాలికలకు Functional Toilet	10
3.6	బాలురకు Functional Toilet	10
3.7	Handwashing Facility	10
3.8	Library/Reading Corner/Book Bank	10
3.9	Playground/Sports Facility	10
3.10	CWSN విద్యార్థులకు అనుకూల సౌకర్యాలు	10
3.11	Internet Facility	10
3.12	Computer Facility	10
3.13	ఇతర ICT/డిజిటల్ సౌకర్యాలు	10
మొత్తం		190

ఈ Domainకు UDISE+ వంటి పాఠశాల డేటా ప్రధాన ఆధారం. అధికారిక PGI నిర్మాణంలో ఈ Domainకు 15 indicators, 190 points కేటాయించబడ్డాయి. (UDISE Plus)

---

4. సమానత్వం మరియు సమగ్రత

Equity – 260 Points

ఈ Domain PGI 2.0లో అత్యధిక Weightage కలిగిన Domain.

అంశం	ప్రధానంగా పరిశీలించేది
4.1	SC విద్యార్థుల నమోదు/విద్యా ప్రాప్యత
4.2	ST విద్యార్థుల నమోదు/విద్యా ప్రాప్యత
4.3	బాలికల విద్యలో భాగస్వామ్యం
4.4	బాలికల కొనసాగింపు/Retention
4.5	సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గాల విద్య
4.6	ఆర్థికంగా వెనుకబడిన విద్యార్థుల ప్రాప్యత
4.7	CWSN విద్యార్థుల సమగ్ర విద్య
4.8	ప్రత్యేక అవసరాలున్న పిల్లలకు సౌకర్యాలు
4.9	Gender Equity
4.10	Social Equity
4.11	విద్యా ఫలితాల్లో సామాజిక అంతరాలు
4.12	వివిధ సామాజిక వర్గాల మధ్య విద్యా అంతరాలు
4.13	బాలికలు–బాలుర మధ్య విద్యా అంతరం
4.14	disadvantaged groupsకు విద్యా అవకాశాలు
4.15	Inclusive Education
4.16	Equity సంబంధిత సమగ్ర పనితీరు
మొత్తం	260 Points

Equity = 260/1000 = 26%. అంటే PGI 2.0లో మొత్తం Weightageలో నాలుగో వంతుకంటే ఎక్కువ ఈ అంశానికి కేటాయించబడింది. అధికారిక నిర్మాణంలో Equityకి 16 indicators, 260 points ఉన్నాయి. (DSEL Education)

---

5. పాలనా ప్రక్రియలు

Governance Processes – 130 Points

ప్రధాన సూచిక/అంశం	అర్థం
5.1	UDISE+ డేటా నాణ్యత
5.2	విద్యార్థుల హాజరు పర్యవేక్షణ
5.3	ఉపాధ్యాయుల హాజరు
5.4	విద్యా పర్యవేక్షణ
5.5	School Management Committee/సమాజ భాగస్వామ్యం
5.6	పాఠశాల అభివృద్ధి ప్రణాళిక
5.7	డిజిటల్/ఆన్‌లైన్ పాలనా విధానాలు
5.8	విద్యార్థుల మూల్యాంకన వ్యవస్థ
5.9	పాఠశాల డేటా నిర్వహణ
5.10	విద్యా కార్యక్రమాల అమలు
5.11	PM POSHAN వంటి పథకాల అమలు
5.12	Vidyanjali వంటి community participation
5.13	పాఠశాల పర్యవేక్షణ
5.14	పరిపాలనా సామర్థ్యం
5.15	Governanceలో సమగ్ర పనితీరు
మొత్తం	130

ఈ Domainకు 15 indicators, 130 points కేటాయించబడ్డాయి. (UDISE Plus)

---

6. ఉపాధ్యాయ విద్య మరియు శిక్షణ

Teacher Education & Training – 100 Points

సూచిక/అంశం	ప్రధాన భావం
6.1	ఉపాధ్యాయుల Professional Qualification
6.2	ఉపాధ్యాయుల In-service Training
6.3	ఉపాధ్యాయుల Continuous Professional Development
6.4	DIKSHA/డిజిటల్ శిక్షణలో పాల్గొనడం
6.5	ICT/Technology ఆధారిత శిక్షణ
6.6	విద్యా విధానాలు/కొత్త Curriculumపై శిక్షణ
6.7	ఉపాధ్యాయుల శిక్షణ పూర్తి స్థాయి
6.8	Teacher Education & Training యొక్క సమగ్ర పనితీరు
మొత్తం	100

ఈ Domainలో 8 indicators, 100 points ఉన్నాయి. (UDISE Plus)

---

🏆 PGI 2.0 – 10 Grades

PGI 2.0లో Ranking కంటే Grading విధానానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తారు. అంటే ఒకే Gradeలో అనేక రాష్ట్రాలు/UTలు ఉండవచ్చు. (UDISE Plus)

PGI Score	Grade	తెలుగు భావం
941–1000	🥇 Daksh	అత్యుత్తమ స్థాయి
881–940	Utkarsh	అత్యున్నత అభివృద్ధి స్థాయి
821–880	Atti-Uttam	చాలా ఉత్తమం
761–820	Uttam	ఉత్తమం
701–760	Prachesta-1	అభివృద్ధి దిశలో – స్థాయి 1
641–700	Prachesta-2	అభివృద్ధి దిశలో – స్థాయి 2
581–640	Prachesta-3	అభివృద్ధి దిశలో – స్థాయి 3
521–580	Akanshi-1	ఆకాంక్షిత స్థాయి 1
461–520	Akanshi-2	ఆకాంక్షిత స్థాయి 2
401–460	Akanshi-3	ఆకాంక్షిత స్థాయి 3

ఈ Grade bands 1,000-point PGI 2.0 నిర్మాణానికి సంబంధించినవి. (UDISE Plus)

Domain	Points	శాతం
Learning Outcomes & Quality	240	24%
Access	80	8%
Infrastructure & Facilities	190	19%
Equity	260	26%
Governance Processes	130	13%
Teacher Education & Training	100	10%
మొత్తం	1,000	100%

⭐ ముఖ్యమైన విషయం

Learning Outcomes (240) + Equity (260) + Teacher Education & Training (100) = 600 పాయింట్లు.

అంటే PGI 2.0లో 1,000లో 600 పాయింట్లు (60%) విద్యా నాణ్యత, సమానత్వం, ఉపాధ్యాయ సామర్థ్యానికి సంబంధించిన qualitative dimensionsకు కేటాయించబడ్డాయి. ఇది PGI 2.0లో కేవలం భవనాలు, మరుగుదొడ్లు, విద్యుత్ వంటి మౌలిక సదుపాయాలను మాత్రమే కాకుండా విద్యార్థి నేర్చుకున్నది, సమాన అవకాశాలు, ఉపాధ్యాయుల నైపుణ్యం వంటి అంశాలను కూడా ప్రధానంగా పరిగణిస్తుందని సూచిస్తుంది. (DSEL Education)

⚠️ 2024–25 తాజా మార్పు

మీరు ప్రస్తుతం ఉపయోగించాల్సిన తాజా PGI 2.0 (2024–25) కోసం పట్టిక తయారు చేస్తే, పై 73-indicator పట్టికను యథాతథంగా ఉపయోగించకూడదు. అధికారిక 2024–25 నివేదికలో 73 → 70 indicatorsగా మారాయి; Learning Outcomesలో PARAKH Rashtriya Sarvekshan 2024 డేటా, ఇతర Domainsలో UDISE+ తదితర డేటా వనరులను ఉపయోగించారు. (DSEL Education)

కాబట్టి SCERT/ఉపాధ్యాయ శిక్షణ కోసం ఉపయోగించాలంటే 2024–25 యొక్క తాజా 70 సూచికల తెలుగు పట్టికే మరింత సరైనది. PGI 2.0 అధికారిక నివేదిక – Ministry of Education

భాషా అభివృద్ధి కార్యక్రమం (Language Improvement Programme – LIP) ప్రభుత్వమార్గదర్శకాలు – అమలు

భాషా అభివృద్ధి కార్యక్రమం (Language Improvement Programme – LIP)

RTE–2009, NCF–2023, NEP–2020, తెలంగాణ SCERT మార్గదర్శకాలు, ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు, ప్రొసీడింగ్స్ – అమలు మార్గదర్శకాలు

ఉపోద్ఘాతం

విద్యార్థి సమగ్ర అభివృద్ధిలో భాషా సామర్థ్యం అత్యంత కీలకమైనది. వినడం, మాట్లాడడం, చదవడం, రాయడం అనే నాలుగు ప్రాథమిక భాషా నైపుణ్యాలు విద్యార్థి అభ్యసనానికి పునాది. ఒక విద్యార్థికి భాషపై పట్టు లేకపోతే ఇతర విషయాలను అర్థం చేసుకోవడం, ఆలోచనలను వ్యక్తీకరించడం, ప్రశ్నించడం, సమస్యలను పరిష్కరించడం వంటి ఉన్నతస్థాయి నైపుణ్యాలు కూడా ప్రభావితమవుతాయి. ఈ నేపథ్యంలో పాఠశాల విద్యలో విద్యార్థుల భాషా అభ్యసన లోపాలను గుర్తించి, వాటిని తొలగించి, తరగతి స్థాయికి అనుగుణమైన సామర్థ్యాలను పెంపొందించేందుకు Language Improvement Programme (LIP) – భాషా అభివృద్ధి కార్యక్రమం ఎంతో ప్రాధాన్యాన్ని సంతరించుకుంది.

LIPను కేవలం అదనపు బోధనా కార్యక్రమంగా కాకుండా, విద్యార్థి ప్రస్తుత అభ్యసన స్థాయి నుంచి ఆశించిన అభ్యసన ఫలితాల స్థాయికి తీసుకెళ్లే నిరంతర, స్థాయివారీ, ఆధారిత (evidence-based) బోధనా ప్రక్రియగా చూడాలి.

---

1. RTE–2009తో LIPకు ఉన్న సంబంధం

విద్యా హక్కు చట్టం–2009 (Right to Education Act) ప్రతి బాలుడికి నాణ్యమైన, సమానమైన, బాలకేంద్రిత ప్రాథమిక విద్యను అందించాల్సిన బాధ్యతను పాఠశాల విద్యా వ్యవస్థపై ఉంచింది. విద్యార్థి సామర్థ్యాలను గుర్తించి, అతని అభ్యసన అవసరాలకు అనుగుణంగా బోధించడం ఈ దృక్పథంలో ముఖ్యమైన అంశం.

LIP అమలులో RTE–2009 స్ఫూర్తిని అనుసరిస్తూ:

• ప్రతి విద్యార్థికి నేర్చుకునే సమాన అవకాశాలు కల్పించాలి.

• వెనుకబడిన విద్యార్థులను గుర్తించి ప్రత్యేక సహాయక బోధన అందించాలి.

• విద్యార్థిని ఇతరులతో పోల్చడం కాకుండా అతని వ్యక్తిగత అభ్యసన పురోగతిని పరిశీలించాలి.

• భయరహిత, వివక్షరహిత తరగతి గది వాతావరణాన్ని కల్పించాలి.

• నిరంతర మూల్యాంకనం ద్వారా విద్యార్థి పురోగతిని నమోదు చేయాలి.

అందువల్ల LIP అనేది RTE–2009లోని సమానత్వం, చేరిక, నాణ్యమైన విద్య అనే లక్ష్యాలను పాఠశాల స్థాయిలో ఆచరణలోకి తీసుకువచ్చే ఒక ముఖ్యమైన వ్యూహంగా భావించవచ్చు.

---

2. NEP–2020 దృక్పథం

జాతీయ విద్యా విధానం–2020 (NEP–2020) పునాది అక్షరాస్యత, సంఖ్యాజ్ఞానం, మాతృభాష/ప్రాంతీయ భాషల ద్వారా అభ్యసనం, సామర్థ్యాధారిత విద్య, అనుభవాత్మక అభ్యసనం, సమగ్ర అభివృద్ధికి ప్రాధాన్యతనిచ్చింది.

NEP–2020 ప్రకారం విద్యార్థి కేవలం పాఠ్యపుస్తకంలోని సమాచారాన్ని గుర్తుంచుకోవడం కాకుండా అర్థం చేసుకోవడం, విశ్లేషించడం, అన్వయించడం, సృజించడం వంటి సామర్థ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకోవాలి.

LIPలో ఈ దృక్పథాన్ని అనుసరించి:

వినడం → అర్థం చేసుకోవడం → మాట్లాడడం → చదవడం → స్పందించడం → రాయడం → సృజించడం

అనే క్రమంలో భాషా సామర్థ్యాలను అభివృద్ధి చేయాలి.

---

3. NCF–2023 మరియు భాషా బోధన

జాతీయ పాఠ్యప్రణాళికా చట్రం–2023 (NCF–2023) భాషను కేవలం ఒక సబ్జెక్టుగా కాకుండా అభ్యసనానికి మాధ్యమంగా పరిగణిస్తుంది. విద్యార్థులు వివిధ సందర్భాల్లో భాషను ఉపయోగించి తమ ఆలోచనలు, అనుభవాలు, భావాలను వ్యక్తీకరించే అవకాశాలు పొందాలి.

కాబట్టి LIPలో పాఠ్యపుస్తక కేంద్రీకృత బోధనకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా:

• కథలు

• పద్యాలు

• సంభాషణలు

• వార్తలు

• చిత్రాలు

• స్థానిక కథనాలు

• జానపద గేయాలు

• బాల సాహిత్యం

• వార్తాపత్రికలు

• డిజిటల్ వనరులు

వంటి బహుళ భాషా వనరులను ఉపయోగించాలి.

---

4. తెలంగాణ SCERT మార్గదర్శకాలు – LIP అమలు

తెలంగాణ పాఠశాల విద్యలో SCERT రూపొందించే LIP మార్గదర్శకాలు, మాడ్యూల్స్, శిక్షణా కార్యక్రమాలు, ప్రొసీడింగ్స్ మరియు పాఠశాల స్థాయి అమలు సూచనలు ఉపాధ్యాయులకు కార్యాచరణ దిశను అందిస్తాయి.

2024-25 proceedings

LIP అమలులో ప్రధానంగా Baseline Assessment – Planning – Intervention – Continuous Assessment – Review అనే చక్రాన్ని అనుసరించడం ప్రయోజనకరం.

1. Baseline Assessment

మొదట ప్రతి విద్యార్థి ప్రస్తుత స్థాయిని గుర్తించాలి.

ఉదాహరణకు:

నైపుణ్యం	పరిశీలించాల్సిన అంశం
వినడం	విన్న విషయాన్ని అర్థం చేసుకోవడం
మాట్లాడడం	స్పష్టంగా మాట్లాడడం
చదవడం	పదాలు/వాక్యాలు/పాఠ్యాన్ని చదవడం
అవగాహన	చదివిన విషయాన్ని అర్థం చేసుకోవడం
రాయడం	వాక్య నిర్మాణం, భావవ్యక్తీకరణ
పదసంపద	సరైన పదాలను ఉపయోగించడం

ఈ పరీక్ష ద్వారా విద్యార్థులను అత్యవసర సహాయం, అభివృద్ధి అవసరం, తరగతి స్థాయి, అధిక సామర్థ్యం వంటి అభ్యసన స్థాయిలుగా గుర్తించవచ్చు.

---

5. స్థాయివారీ బోధన

ఒకే తరగతిలో విద్యార్థులందరూ ఒకే స్థాయిలో ఉండరు. కాబట్టి LIPలో Differentiated Teaching – భిన్నస్థాయి బోధన అవసరం.

ప్రారంభ స్థాయి విద్యార్థులకు

అక్షరాలు, పదాలు, సరళ వాక్యాలు, చిత్ర ఆధారిత పదసంపద, శ్రవణాభ్యాసం వంటి కార్యకలాపాలు నిర్వహించాలి.

మధ్యస్థాయి విద్యార్థులకు

చిన్న పాఠ్యాలను చదివించడం, ప్రశ్నలకు సమాధానాలు చెప్పించడం, వాక్య నిర్మాణం, పేరాగ్రాఫ్ రచన వంటి కార్యకలాపాలు చేయాలి.

అధిక స్థాయి విద్యార్థులకు

సృజనాత్మక రచన, చర్చ, వాదన, నివేదిక రచన, ప్రాజెక్టు, సమీక్ష వంటి ఉన్నతస్థాయి కార్యకలాపాలు ఇవ్వాలి.

---

6. తరగతి గదిలో LIP వ్యూహాలు

LIP విజయవంతం కావాలంటే ఉపాధ్యాయుడు Teacher-centred classroom నుంచి Learner-centred classroom వైపు మారాలి.

ప్రధాన వ్యూహాలు:

1. Read Aloud – ఉపాధ్యాయుడు/విద్యార్థి శబ్దపఠనం.

2. Shared Reading – కలిసి చదవడం.

3. Paired Reading – జంటలుగా చదవడం.

4. Peer Learning – సహ విద్యార్థుల ద్వారా అభ్యసనం.

5. Picture Reading – చిత్రాల ఆధారంగా మాట్లాడించడం.

6. Storytelling – కథ చెప్పించడం.

7. Role Play – పాత్రధారణ.

8. Think–Pair–Share – ఆలోచన, జంట చర్చ, పంచుకోవడం.

9. Vocabulary Games – పదసంపద ఆటలు.

10. Writing Practice – స్థాయికి అనుగుణమైన రచనా అభ్యాసం.

---

7. LIPకు కేటాయించిన సమయాన్ని సమర్థవంతంగా వినియోగించడం

LIP కోసం పాఠశాల స్థాయిలో కేటాయించిన నిర్దిష్ట సమయాన్ని సాధారణ పాఠ్యబోధనగా మార్చకుండా అభ్యసన లోపాల పరిష్కారానికి వినియోగించాలి.

ఉదాహరణకు:

పఠనం
పదసంపద
అవగాహన
మాట్లాడటం/రాయడం

వంటి చిన్నచిన్న కార్యకలాపాలతో రోజువారీ అభ్యాసాన్ని నిర్వహించవచ్చు.

---

8. నిరంతర మూల్యాంకనం

LIPలో ఒకసారి పరీక్ష నిర్వహించి కార్యక్రమాన్ని ముగించకూడదు. Assessment for Learning సూత్రాన్ని అనుసరించాలి.

ఉపాధ్యాయుడు:

Baseline → Intervention → Formative Assessment → Remedial Teaching → Re-assessment

అనే ప్రక్రియను కొనసాగించాలి.

విద్యార్థి ఏ నైపుణ్యంలో పురోగతి సాధించాడు? ఇంకా ఏ అంశంలో వెనుకబడి ఉన్నాడు? తదుపరి బోధనలో ఏ వ్యూహాన్ని మార్చాలి? అనే ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఆధారంగా తదుపరి ప్రణాళిక రూపొందించాలి.

---

9. PGI, HPC మరియు LIP

LIP ద్వారా విద్యార్థుల భాషా అభ్యసన సామర్థ్యాలను మెరుగుపరచడం పాఠశాల నాణ్యతా సూచికలతో కూడా సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. Performance Grading Index (PGI) వంటి పాఠశాల విద్యా నాణ్యతా వ్యవస్థలు అభ్యసన ఫలితాలు, సమానత్వం, మౌలిక వసతులు, పాలన వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యతనిస్తాయి.

అదేవిధంగా Holistic Progress Card (HPC) విద్యార్థి సమగ్ర పురోగతిని నమోదు చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. కాబట్టి LIPలో పొందిన విద్యార్థి పురోగతికి సరైన evidence, records, student work, assessment data నిర్వహించడం అవసరం.

---

10. ఉపాధ్యాయుని పాత్ర

LIP విజయానికి ఉపాధ్యాయుడే కీలకమైన వ్యక్తి. ఉపాధ్యాయుడు కేవలం పాఠం చెప్పేవాడిగా కాకుండా Facilitator, Mentor, Assessor, Resource Personగా వ్యవహరించాలి.

ప్రతి ఉపాధ్యాయుడు:

• విద్యార్థి స్థాయిని గుర్తించాలి.

• వ్యక్తిగత అభ్యసన అవసరాలను నమోదు చేయాలి.

• స్థాయికి అనుగుణమైన కార్యకలాపాలు రూపొందించాలి.

• బలహీన విద్యార్థులకు Remedial Support అందించాలి.

• సహ విద్యార్థి అభ్యసనాన్ని ప్రోత్సహించాలి.

• డిజిటల్ వనరులను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించాలి.

• విద్యార్థి పురోగతికి ఆధారాలను భద్రపరచాలి.

• నెలవారీగా ఫలితాలను సమీక్షించాలి.

---

ముగింపు

Language Improvement Programme (LIP) ఒక సాధారణ అదనపు కార్యక్రమం కాదు; ఇది విద్యార్థి భాషా అభ్యసనాన్ని మెరుగుపరిచే సంస్థాగత అభ్యసన–బోధనా వ్యూహం. RTE–2009 అందించే సమాన విద్యా హక్కు, NEP–2020 ప్రతిపాదించే సామర్థ్యాధారిత మరియు బాలకేంద్రిత విద్య, NCF–2023 సూచించే భాషా ఆధారిత అభ్యసనం, తెలంగాణ SCERT మార్గదర్శకాలు, ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు మరియు ప్రొసీడింగ్స్‌లోని అమలు సూచనలను పాఠశాల స్థాయిలో సమర్థవంతంగా అనుసంధానించాలి.

“ప్రతి విద్యార్థి నేర్చుకోగలడు – ప్రతి విద్యార్థి అభివృద్ధి చెందగలడు” అనే విశ్వాసంతో LIPను అమలు చేసినప్పుడే దాని అసలు లక్ష్యం నెరవేరుతుంది.

అందువల్ల Baseline Assessment → స్థాయివారీ బోధన → నిరంతర అభ్యాసం → Remedial Teaching → Formative Assessment → Re-assessment → Evidence-based Review అనే చక్రాన్ని ప్రతి పాఠశాలలో నిరంతర ప్రక్రియగా మార్చడం ఉపాధ్యాయుల ప్రధాన బాధ్యత. LIP విజయమే విద్యార్థుల భాషా సామర్థ్యాల పెరుగుదలకు, తద్వారా అన్ని విషయాల్లో మెరుగైన అభ్యసన ఫలితాలకు పునాది అవుతుంది.