6- 9 తరగతుల (Learning Outcomes) అభ్యసన ఫలితాలు

6-9 తరగతుల అభ్యసన ఫలితాలు (Learning Outcomes)

సినారె గారి 94 వ జయంతి సభ, తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీ, రవీంద్రభారతి కవి సమ్మేళనం

సినారె గారి 94 వ జయంతి సభ, తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీ రవీంద్రభారతి కవి సమ్మేళనం

తేది: 29-07-2025

సినారె  గారితో పాత ఫొటో

కవి సంగమం కవియాకుబన్న తో...

పుట్టి గిరిధర్ గారితో....

తెలుగు వాచకం లక్షణాలు

🟢 తెలుగు వాచకం లక్షణాలు

✴️ వాచకం అనగా ఒక వ్యక్తి తన భావాలను, ఆలోచనలను, అనుభూతులను ఇతరులకు చెప్పే విధానాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది భాషా వినియోగంలో ముఖ్యమైన భాగంగా ఉంటుంది. వాచక శైలి ఒక వ్యక్తి యొక్క వ్యక్తిత్వాన్ని, సంస్కారాన్ని, భాషాపట్ల ఉన్న శ్రద్ధను ప్రతిబింబిస్తుంది.

⛔ వాచక లక్షణాలు:

 1. సూచకత్వం: వాచకం వ్యక్తి భావాలను స్పష్టంగా తెలియజేసేలా ఉండాలి. ఎవరి మాటలు విన్నా అర్థం అయ్యేలా ఉండాలి.

✴️ 2. సామంజస్యత: వాక్య నిర్మాణం సరళంగా, శ్రావ్యంగా ఉండాలి. శబ్దాలు పరస్పరంగా కలవడం వల్ల చదువుతుంటే గానంగా అనిపించాలి.

✴️ 3. శైలిమాత్రత: వ్యక్తి మాటల్లో ఒక నిర్దిష్ట శైలి ఉండాలి. అది ఆ వ్యక్తి వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇది వాచకానికి ప్రత్యేకతను అందిస్తుంది.

✴️ 4. వ్యాకరణపరమైన గౌరవం: వాచకం సరైన వ్యాకరణ నియమాలకు లోబడి ఉండాలి. అలా ఉండడం వలన భావ వికృతి లేకుండా అర్థవంతంగా మారుతుంది.

✴️ 5. అన్వయ సుగమత: వాక్యాలు పరస్పర అనుసంధానంతో ఉండాలి. వాక్యాల మధ్య సంబంధం స్పష్టంగా ఉండాలి.

✴️ 6. పాఠక/శ్రోత అభిరుచి: వాచకం పాఠకుడికి లేదా శ్రోతకు బోధపడే విధంగా ఉండాలి. వారి అభిరుచి, స్థాయి మేరకు సరళత కలిగి ఉండాలి.

✴️ 7. తెలుగుదనం: తెలుగు వాచకంలో స్థానికత, భాషా మాధుర్యం కనిపించాలి. తెలుగు పదబంధాలు, ప్రయోగాలు సహజంగా ఉండాలి.

✴️ 8. ఉదాహరణల వినియోగం: భావాన్ని బాగా అర్థమయ్యేలా చెప్పడానికి ఉపమానాలు, దృశ్యాలు, సామెతలు వాడటం వాచక లక్షణాలలో ఒకటి.

✳️ తెలుగు వాచక లక్షణాలు మన భాషా సంపదను, సంస్కృతిని వెల్లడించే సాధనాలుగా ఉంటాయి. ఇది కేవలం సంభాషణకు మాత్రమే కాకుండా రచన, ఉపన్యాసం, ఉపాధ్యాయుడు చెప్పే పాఠం వంటి అనేక రంగాల్లో కూడా కీలకంగా ఉంటుంది. మంచి వాచకం వల్ల అర్థం స్పష్టంగా, గంభీరంగా వ్యక్తమవుతుంది. అందువల్ల తెలుగు వాచకం సరళంగా, మాధుర్యంగా, పరస్పర సంబంధంతో కూడినదిగా ఉండాలి.

⛔ తెలుగు ఉపవాచకం లక్షణాలు 

🍁 పరిచయం:🌻 తెలుగు భాషలో వాక్య నిర్మాణానికి ఉపవాచకాలు ఎంతో ప్రాముఖ్యం కలిగి ఉంటాయి. ఇవి వాక్యంలో ఉన్న పదాల మధ్య సంబంధాన్ని వ్యక్తపరచే పదాలు. ముఖ్యంగా నామవాచకాలు, సర్వనామాలు మరియు క్రియల మధ్య సంబంధాన్ని స్పష్టతతో చూపించడంలో ఉపవాచకాలు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి.

✳️ ఉపవాచకం అంటే ఏమిటి?

🌻 ఉపవాచకం అనగా వాక్యంలో ఇతర పదాలకు సహాయంగా ఉండే చిన్న పదం. ఇవి వాక్యంలో ఉన్న భావాన్ని పూర్తిగా, స్పష్టంగా తెలిపే విధంగా పనిచేస్తాయి. ఇవి లేకపోతే వాక్యంలో భావగర్భితత తగ్గిపోతుంది.

✳️ తెలుగు ఉపవాచకాల లక్షణాలు:

🌻 1. సహాయక పదాలుగా వ్యవహరిస్తాయి:

🍁 ఉపవాచకాలు సాధారణంగా తత్ఫలితంగా నామవాచకం లేదా సర్వనామంతో కలిసి వాక్యానికి పూర్తి అర్ధాన్ని ఇస్తాయి.

🍁 ఉదాహరణ: "అతడు గురించి మాట్లాడాడు", "ఇది కొరకు తీసుకొచ్చారు".

🌻 2. సంబంధాన్ని వ్యక్తపరుస్తాయి:

🍁 వ్యక్తులు, వస్తువులు, స్థలాలు, కాలం మధ్య సంబంధాన్ని చూపుతాయి.

🍁 ఉదాహరణ: "పుస్తకం మీద ఉంది", "అతడు కింద కూర్చున్నాడు".

🌻 3. స్థానాన్ని సూచిస్తాయి:

🍁 ఎక్కడ అనే ప్రశ్నకు సమాధానంగా ఉపయోగపడతాయి.

🍁 ఉదాహరణ: లో, మీద, కింద, పక్కన.

🌻 4. కాలాన్ని తెలిపే లక్షణం కలిగి ఉంటాయి:

🍁 ఎప్పుడు అనే ప్రశ్నకు సమాధానంగా ఉన్నాయి.

🍁 ఉదాహరణ: తరువాత, ముందు, తరువాతికి.

🌻 5. కారణాన్ని లేదా ఉద్దేశాన్ని సూచిస్తాయి:

🍁 ఎందుకు అనే ప్రశ్నకు సమాధానంగా వ్యవహరిస్తాయి.

🍁 ఉదాహరణ: కోసం, కారణంగా, గురించి.

🌻 6. భిన్న సందర్భాల్లో వాడుక:

🍁 ఉపవాచకాలు వాక్యంలో భావాన్ని ఆధారంగా మారవచ్చు.

🍁 ఉదాహరణ: "అతను నాకు వల్ల బాగా తెలుసు" (కారణాన్ని సూచిస్తుంది).

🌻 తెలుగు ఉపవాచకాలు భాషలో భావాన్ని సమగ్రంగా వ్యక్తపరచడంలో ముఖ్యపాత్ర పోషిస్తాయి. ఇవి స్థానం, కాలం, సంబంధం, ఉద్దేశం వంటి అంశాలను స్పష్టంగా తెలియజేస్తాయి. చిన్నచిన్న పదాలైనా, ఉపవాచకాలు లేకుండా వాక్యం అసంపూర్ణంగా ఉంటుంది. అందుకే ఉపవాచకాల ఉపయోగం తెలుసుకోవడం, వాటిని సరైన రీతిలో ఉపయోగించడం ఎంతో అవసరం.

 పద్యబాగ లక్షణాలు 

🌻 సాహిత్యంలో పద్యబాగం (అనగా పద్య భాగం) ఒక ముఖ్యమైన విభాగంగా నిలుస్తుంది. ఇది ముఖ్యంగా కావ్యాల్లో కనిపించే భాగం. పద్యబాగం అనేది ఛందస్సు, యతి, ప్రాసా, లయా సౌందర్యంతో నిండి ఉంటుంది. పద్యరచన ఒక కళ, ఇది సాహిత్యంలో ఉన్నతమైన భావాలను, నీతులను, భావోద్వేగాలను అందంగా, సంక్షిప్తంగా చెప్పగలదు.

🟢 పద్యబాగ లక్షణాలు:

🍁 1. ఛందస్సు : ప్రతి పద్యబాగం ఏదో ఒక ఛందస్సుకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. ఉదాహరణకు: శార్దూలవిక్రీడితం, ఉపేంద్రవజ్రం మొదలైనవి. ఛందస్సు అనేది పద్యానికి లయను కలిగిస్తుంది.

🍁 2. యతి : పద్యంలో ఒక నిర్దిష్ట స్థలంలో విరామం ఇవ్వడం యతి. ఇది పద్య పఠనాన్ని సులభతరం చేస్తుంది మరియు భావవ్యక్తీకరణకు సహాయపడుతుంది.

🍁 3. ప్రాస : ప్రతి పాదం చివరిలో వచ్చే శబ్దసామ్యతను ప్రాస అంటారు. ఇది పద్యంలో ఒక రాగాన్ని కలిగిస్తుంది. ఉదాహరణకు, "దినము", "మినము", "వినము", "తనము" వంటి పదాలు ఒకే ప్రాసను కలిగి ఉంటాయి.

🍁 4. లయ :పద్యానికి ఒక సంగీతాత్మక లయ ఉండాలి. ఇది పఠకుడికి ఆసక్తిని కలిగిస్తుంది. లయ అనేది భావాన్ని ప్రభావవంతంగా వ్యక్తీకరించడానికి ముఖ్యమైన అంశం.

🍁 5. సందేశం లేదా భావగంభీరత: పద్యబాగం కేవలం శబ్ద సౌందర్యంతో కాక, భావ సౌందర్యంతో కూడి ఉండాలి. అది ఒక నీతి, ఒక శాస్త్రీయ విషయం, ఒక భావోద్వేగం, లేదా ఒక సంఘటనను వ్యక్తపరచాలి.

🍁 6. శబ్దసౌందర్యం: పద్యంలో వినోదభరితమైన శబ్దాలు వినిపించాలి. ఇది పఠనానందాన్ని కలిగిస్తుంది.

🍁 7. సంక్షిప్తత: పద్యంలో పదాలు చాలా సంక్షిప్తంగా, కానీ గంభీరంగా ఉంటాయి. కొన్ని పదాల్లోనే పెద్ద భావాన్ని వ్యక్తీకరించగలగడం ఇది ప్రత్యేకత.

🍁 8. ఛందోబద్ధత: ఛందస్సుకి అనుగుణంగా పద్యం నిర్మించబడినట్లైతే అది పద్యబాగంగా పరిగణించబడుతుంది. ఎలాంటి ఛందోభంగం లేకుండా సాగాలి.

🍁 పద్యబాగం అనేది మన సాహిత్య సాంప్రదాయంలో గొప్ప స్థానం కలిగి ఉంది. ఇది కేవలం శబ్దాల ఆట కాదు, అది భావాల సుమధుర సంగీతం. మంచి పద్యబాగం చదివినపుడు మనసు ముద్దుగ చేస్తుంది. భావం, లయ, ఛందస్సు, ప్రాస – ఇవన్నీ కలిసినప్పుడే ఒక నిజమైన పద్యబాగం రూపుదాల్చుతుంది.

 గద్యభాగ లక్షణాలు 

🌻 ప్రస్తావన: తెలుగు సాహిత్యంలో గద్యరచనకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. భావవ్యక్తీకరణకు స్పష్టమైన రూపంగా గద్యాన్ని ఉపయోగిస్తారు. కవిత్వంలా ఛందస్సు, యతి, ప్రాసలకు కట్టుబడి ఉండకపోయినప్పటికీ, గద్యానికి సొంతమైన శైలి, వ్యాకరణ శుద్ధి, భావగంభీరత ఉండాలి. గద్యభాగం అనగా ఏదైనా ఒక గద్యరచనలోని భాగం. దీనిలో రచయిత తన ఆలోచనలు, భావాలు సహజంగా, సరళంగా వ్యక్తపరుస్తాడు.

🌻 గద్యభాగ లక్షణాలు:

✍️ 1. సరళత: గద్యభాగం ప్రధాన లక్షణం సరళమైన భాష. సాధారణ పాఠకుడు సులభంగా అర్థం చేసుకోగలిగేలా వాక్య నిర్మాణం ఉంటుంది.

✍️ 2. స్పష్టత: గద్యంలో భావం స్పష్టంగా ఉండాలి. సందిగ్ధత లేకుండా, స్పష్టమైన భావప్రకటన ఉండటం అవసరం.

✍️ 3. వ్యాకరణ శుద్ధి: గద్యభాగంలో పదబంధాలు, వాక్య నిర్మాణం వ్యాకరణ పరంగా శుద్ధంగా ఉండాలి. ఇది పాఠకుడికి చదవడానికి మరియు అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.

✍️ 4. తాత్పర్యబోధకత: గద్యభాగం పాఠకునికి ఒక తాత్పర్యాన్ని, సందేశాన్ని అందించాలి. చదివిన తరువాత ఆలోచనకు తావివ్వాలి.

✍️ 5. తాత్కాలికత లేదా సమకాలీనత:

గద్యంలోని విషయాలు యథాతథంగా సమకాలీన పరిణామాలకు సంబంధించి ఉండవచ్చు. ఇది పాఠకుడిలో ఆసక్తిని కలిగిస్తుంది.

✍️ 6. వాక్య నిర్మాణం: గద్యంలోని వాక్యాలు అవసరమైనంత పొడవుగా, భావాన్ని చక్కగా వివరించేలా ఉంటాయి. అనవసరంగా సంక్లిష్టత లేకుండా ఉండాలి.

✍️ 7. భావపరచికిత్స: రచయిత తన అనుభవాలను లేదా కథనాన్ని భావపూర్వకంగా వ్యక్తీకరిస్తాడు. ఇది పాఠకుడిని మానసికంగా తాకుతుంది.

🌻 గద్యభాగం ద్వారా రచయిత తన భావజాలాన్ని విస్తృతంగా, అభిప్రాయాలతో పాటు, విజ్ఞానాన్ని పంచే శైలిలో వ్యక్తీకరిస్తాడు. ఇది పాఠకుడికి ఒక జీవంత అనుభూతిని అందిస్తుంది. సరళమైన, భావవంతమైన, శుద్ధమైన భాషలో రాసిన గద్యభాగం చదివే వారి మనసులను మెప్పిస్తుంది. అందువల్ల గద్యాన్ని రచయితలు తమ ఆలోచనలకు వేదికగా ఎంచుకుంటారు.

వాట్సాప్ సేకరణ :

x. 2. ఎవరి భాష వాళ్ళకు వినసొంపు - డా. సిద్దెంకి

ఎవరి భాషా వాళ్ళకు వినసొంపు - పరీక్ష

ఎవరి భాష వాళ్లకు వినసొంపు- పరీక్ష 2(70 ప్రశ్నలు)

ఎవరి భాష వాళ్లకు వినసొంపు 1,2 భాగాలు
ఎవరి భాష వాల్లకు వినసొంపు. 3,4

చదువండి - అలోచించి చెప్పండి

తెలంగాణ భాషంతా '...రక్యాంధ్రమని ఎవడో అన్నడు. అంత అగ్వకున్నదా తెలంగాణభాష? ఇక సహించవద్దు. అందుకనే నేను గిట్లనే మాట్లాడ్త. గిట్లనేరాస్త అని జిద్దుకు రాయాలె. జిద్దేంది అసలు మన యాసల్నే మన బతుకున్నది. నీ భాషల్నే నీ బతుకున్నది. నీ యాసల్నే నీ సంస్కృతున్నది. ఆ యాసలున్న పలుకుబళ్ళల్లనే తెలంగాణ జీవితం ఉన్నది. కమస్కం నీ భాషల్నన్న నువ్వు రాసే ధైర్నం జేయి. మనం పోగొట్టుకుంటున్న మన బతుకును బతికించుకోవాలె. దానికి, బాస చాన ముఖ్యమయింది. ఎవని యాసల, ఎవని భాషల వాడు రాయాలె. తెలుస్తదా అన్నది లేనే లేదు. మన కవులను, రచయితలను మనం గుర్తించి గౌరవించుకోవాలె. ఇట్లరాస్తే అవతలోనికి తెలుస్తదా అని ముందర్నే మనమనుకునుడు, మనను మనం తక్కువ చేసుకున్నట్లే. ఈ బానిస భావన పోవాలె. నేనెన్నోసార్లు చెప్పిన. భాష రెండు తీర్లు - ఒకటి బడిపలుకుల భాష, రెండోది పలుకుబడుల భాష, పలుకుబడుల భాషగావాలె.                       -   కాళోజి నారాయణరావు

ప్రశ్నలు

1. పై పేరాలోని మాటలు ఎవరన్నారు?

2. ఇట్లా ఎందుకు అని ఉంటాడు?

3. ఎవరి భాషలో వాళ్ళు మాట్లాడడం, రాయడం అంటే ఏమిటి?

4. ఎవరి భాష వాళ్ళకు ఎట్లా అనిపిస్తుంది?

పాఠం ఉద్దేశం

ఒక భాషలోని నుడికారపుసొంపు, పలుకుబడులు, జాతీయాలవల్ల భాష ఎంతో పరిపూర్ణంగా, సౌందర్యవంతంగా విలసిల్లుతుందో చెబుతూ, ఇతర భాషల్లో గొప్పతనాన్ని కూడా బేరీజువేస్తూ తెలుగు భాష గొప్పతనాన్ని, ప్రాంతీయ భాషలోని సొగసును తెలియజేయడమే ఈ పాఠం ప్రధానోద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు

ఈ పాఠం వ్యాసప్రక్రియకు చెందినది. ఏదైనా ఒక అంశాన్ని గురించి సంగ్రహంగా, ఆకట్టుకునేటట్లు వివరించేది వ్యాసం, సూటిగా, స్పష్టంగా, నిర్దిష్టంగా, సులభంగా అర్ధమయ్యే విధంగా ఉండటం వ్యాసం లక్షణం.

ప్రస్తుత పాఠ్యభాగం డా|| సామల సదాశివ తన స్వీయ అనుభూతులతో రాసిన 'యాది' అనే వ్యాస సంపుటిలోనిది.

ఎవరి భాష వాళ్లకు వినసొంపు 1,2 భాగాలు
ఎవరి భాష వాల్లకు వినసొంపు. 3,4
link above link for youtube 

పాఠ్యాంశ వివరణ:

    భాష అనే పదం ‘భాష్’ అనే సంస్కృత ధాతువు నుండి ఏర్పడింది (ధాతువు అంటే మూలము). భాష భావ వినిమయ సాధనం. ప్రతి ఒక్కరు తన ఆలోచనలను ఇతరులకు తెలుపడానికి, ఇతరుల ఆలోచనలను తానూ తెలుసు కోవడానికి ఉపయోగపడేదే భాష. సొంపు అనగా సంవృద్ది, సంతోషము, ప్రసన్నత, సుఖము, సౌందర్యము అని మొదలగు అర్థాలు కలవు.

 ఎవరి భాష వాళ్ళకు - ఎవరి మాతృభాష వాళ్ళు విన్నప్పుడు సంతోషం కలగడం సహజం. ఎన్ని భాషలు నేర్చినా తన సొంత భాష ద్వారా పొందే ఆనందాన్ని ఇంక దేని ద్వారా పొందలేరు. వ్యాస ప్రక్రియను పరిచయం చేస్తూ భాష పై అభిమానాన్ని తెలియజేస్తుంది ఈ పాఠ్యభాగం.

ప్రక్రియ పరిచయం:

   ఈ పాఠ్యభాగం వ్యాస ప్రక్రియకు చెందింది. ఏదైనా ఒక అంశాన్ని గురించి సంగ్రహంగా, ఆకట్టుకునేటట్లు వివరించేది వ్యాసం. సూటిగా, స్పష్టంగా, నిర్దిష్టంగా, సులభంగా అర్థమయ్యే విధంగా వుండడటం వ్యాస లక్షణం.

 రచయిత పరిచయం:

 రచయిత పేరు: డాక్టర్ సామల సదాశివ. 

ప్రస్తుత పాఠ్యభాగం: తన స్వీయ అనుభూతులతో రచించిన‌ సామల సదాశివ గారి ‘యాది’ అనే వ్యాస సంపుటి.

జననం : 11.05.1928

మరణం:07.08.2012

జన్మస్థలం: ఆసిఫాబాద్ జిల్లా దహెగాం మండలం, తెనుగు పల్లె.

సంస్క్రతం, హిందీ, ఇంగ్లీష్, ఉర్దూ, పార్సీ, మరాఠీ, భాషల్లో పండితుడు. 

రచనలు: 

1 ఉర్దూ సాహిత్య చరిత్ర

2. అమ్జద్ రూబాయిలు

3. మలయమారుతం

4. యాది

5. సంగీత శిఖరాలు

6. స్వరలయలు

పురస్కారాలు: 

1. ‘అమ్జద్ రుబాయీలు’కు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ఉత్తమ అనువాద రచనా  పురస్కారం, 1964

2. ‘స్వరలయలు’ గ్రంథానికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ అవార్డు (2011) లభించాయి. 

3. కాకతీయ, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయాలు డాక్టరేట్ డిగ్రీని ఇచ్చాయి. 

సామల సదాశివ గారు తన స్వీయ అనుభూతులతో రచించిన ‘యాది’ అనే వ్యాస సంపుటి లోనిదే ఎవరిభాష వాళ్ళకు వినసొంపు అనే ఈ ప్రస్తుత పాఠ్యభాగం.

link below link for youtube 

ఎవరి భాష వాళ్ళకు వినసోంపు 1 

  భాషలోని నుడికారపు సొంపు, పలుకుబడులు, జాతీయాల వల్ల భాష ఎంత పరిపూర్ణంగా, సౌందర్యవంతంగా విలసిల్లుతుందో చెబుతూ ఇతర భాషల్లోని గొప్పతనాన్ని బేరీజువేస్తూ, తెలుగుభాష గొప్పతనాన్ని, ప్రాంతీయ భాషలోని మాధుర్యాన్ని తెలియజేస్తుందీ పాఠం.

పూర్వకథ/నేపథ్యం :

   నాలుగేళ్ళు కూడా నిండని సామల సదాశివ గారి మనుమరాలు లావణ్య ఒకనాడు

‘తాతా ! ఇగపటు నీ పాను జర్దా డబ్బి’. అని అచ్చమైన తెలుగు నుడికారంలో ఇగపటు అనగానే తన మనుమరాలికి ఈ ప్రాంతపు తీయని తెలుగు పట్టువడ్డ ఆనందంలో కొన్నాళ్ళ క్రిందట సంస్కృతాంధ్ర భాషల్లో, కావ్యవ్యాకరణ శాస్త్రాల్లో ఉద్దండ పండితుడు; 

‘ఆంధ్రబిల్హణ’ బిరుదాంకితుడైన కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి అన్నటువంటి- 

“వారీ! రామచంద్ర! ఇగపటు” అనే మాటలు యాదికి వచ్చి ప్రస్తుత పాఠ్యభాగమైన “ఎవరిభాష వాళ్ళకు వినసొంపు” అనే వ్యాసాన్ని రాయడానికి పూనుకుంటాడు.

I

"తాతా! ఇగపటు నీ పాను, జర్దా డబ్బీ" అని నా నాలుగేళ్ల మనుమరాలు లావణ్య నా చేతికిచ్చింది. ఆమె కంటే రెండేళ్లు పెద్ద మనుమరాలు కావ్య సెలవుల్లో అమ్మమ్మ గారింట వున్నది. హైదరాబాద్లో వుండే నా ఇద్దరు మనుమరాళ్లు హిందీ మాట్లాడతారు. వాళ్లకు తెలుగురాదు. అంటే కొన్ని తెలుగు మాటలు హిందీలోంచి అనువదించుకొని మాట్లాడతారు. గాని తెలుగువాళ్ల పలుకుబడి, నుడికారము వాళ్లకు తెలియదు. నాకవసరమైన వస్తువులన్నీ తెచ్చి ఇచ్చే లావణ్యే నాకిపుడు తోడు. నాలుగేళ్లు పూర్తిగా నిండని లావణ్య "ఇగపటు" అనగానే ఆమెకు ఈ ప్రాంతపు తీయని తెలుగు పట్టువడ్డందుకు అబ్బురపడ్డాను. ఆనందించాను.

"తాతగారండీ! ఇదిగోనండి నీ పాను"  అన్నా తెలుగే. తెలుగు మాట్లాడలేని మనుమరాలుకు ఇక్కడి తెలుగు పలుకుబడి పట్టుబడ్డందుకు సామల సదాశివ గారికి సంతోషం కలిగింది.

తిరుమల రామచంద్ర ఆంధ్ర ప్రభ ఆదివారం చివరి పేజీకి హైదరాబాద్ నోట్ బుక్ పేరిట ఏదో ఒకటి రాస్తుంటాడు.

ఇలాంటి ప్రత్యేకమైన ప్రత్యేకతలు గల కరంజియా నిర్వహించే బ్లిడ్జ్ పత్రికలో కేకే అబ్బాస్ రాసే వాటి కోసమే అత్యధిక కాపీలు అమ్ముడుపోయేది. 

ఒకరోజు తిరుమల రామచంద్ర మిత్రుడైన కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాస్త్రి గారిని గుర్తు చేసుకున్నారు.

 కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాస్త్రి గారు "వారీ రామచంద్ర ఇగపటు తిరుపతి లడ్డూ"అనగానే ఇగపటు అనునది ఇక్కడి ప్రాంతీయ పరిమళం. ఇక్కడి భాష. ఇక్కడి పలుకుబడి.

కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాస్త్రి గారు సంస్కృతాంధ్ర భాషల్లో కావ్య వ్యాకరణ శాస్త్రాల్లో ఉద్దండ పండితులు.

సంస్కృత బిల్హణ కవి రాసిన 'విక్రమాంక దేవ చరిత్ర' అనే ప్రౌఢ గ్రంథాన్ని అంతే ప్రౌఢంగా తెలుగులోకి అనువదించాడు.

బిల్హణకవి గారిదే 'కర్ణ సుందరి' అనే నాటకాన్ని తెలుగులోకి అనువాదం చేశాడు. 

"కర్ణ సుందరీ" నాటకం రాత ప్రతి పైన చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహారావు గారు మొదలుకొని మహా పండితుల వరకు వ్యాఖ్యానం చేశారు.

అందువల్ల వారు "ఆంధ్ర బిల్హణ" బిరుదాంచితులు

కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాస్త్రి గారి నుంచి సామల సదాశివ గారు తెలియని అనేక విషయాలను శిష్యరికం చేయకుండా ఉత్తరాల ద్వారా తెలుసుకునేవాడు. అందువల్ల కప్పగంతుల వారిని గురుస్తానీయులుగా భావించాడు రచయిత.

సామల సదాశివ గారికి గురుస్థానీయులు. కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాస్త్రి గారు 'ఇగపటు' అనడం వింతగా అనిపిస్తుంది కదా అది ప్రాంతీయ భాష.

బాసర సరస్వతీ క్షేత్రంలో వ్యాస వాంగ్మయం మీద సదస్సుధారాళంగా ప్రసంగించినది కే. కమల.

ఆమె ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో సంస్కృత రిటైర్డ్ ప్రొఫెసర్.

ఆమె వాగ్దాటి విన్న రచయిత భోజన సమయంలో పరిచయం చేసుకున్నాడు ఆమె కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాస్త్రి గారి కుమార్తె. గురు పుత్రిక కాబట్టి నమస్కరించాడు.

కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాస్త్రి గారిది మహబూబ్నగర్ జిల్లాలోని వనపర్తి సంస్థానము.

నిజాం కాలంలో సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖలో అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ గా ఉద్యోగంలో చేరి చివరికి స్కూల్ ఎడ్యుకేషన్ డైరెక్టర్ ఆఫీసులో డిప్యూటీ డైరెక్టర్ ఫర్ ఓరియంటల్ లాంగ్వేజస్ పదవిలో ఉద్యోగ విరమణ చేసినాడు. 

ఆలోచించండి-చెప్పండి.

◆ “ఏ ప్రాంతపు వాళ్ల తెలుగు ఆ ప్రాంతపు వాళ్లకు ఇంకా మంచిగా వుంటుంది.” సమర్థించండి.

రచయిత కొందరు పండితులను గురుస్థానీయులని చెప్పాడు. గురువులనగానే వాళ్ళలో ఏయే ప్రత్యేకతలుండాలని మీరు ఆశిస్తున్నారో తెలుపండి.

“పసందైన ప్రాంతీయ భాష” - దీనిని ఎట్లా అర్థం చేసుకున్నారో వివరించండి.

II

మహబూబ్నగర్ వాళ్ళ భాష తెలుగుతనం: 

సురవరం ప్రతాపరెడ్డి- ఇటిక్యాల పాడు

ప్రస్తుతం కర్ణాటకలోని రాయచూర్ కు వెళ్ళింది.

గడియారం రామకృష్ణ గారు పరిశోధకులు, పత్రిక నిర్వాహకులు. హైదరాబాద్ ఆంధ్ర సార్వసత పరిషత్తు ఏర్పడడానికి కారకులైన వారిలో ఒకరు. రచయితకు తెలియని అనేక విషయాలు తెలియజేశారు కాబట్టి వారిని గురుస్థానీయులుగా భావించాడు.

గడియారం రామకృష్ణ గారు ఆలంపూర్ బ్రహ్మేశ్వర ఆలయం పునరుద్ధరణ గావించారు.

నల్లగొండ జిల్లా తెలుగు సొంపయినదే. మహబూబ్ నగర్ నల్లగొండ జిల్లాల్లో ఎందరో కవులు, కథకులు, పత్రికా విలేకరులు హైదరాబాదులో ఉన్నారు.

నల్లగొండలో అంబటిపూడి వెంకటరత్నం - వత్సలుడు అనే కావ్యం.

కొండూరి వీరరాఘవాచార్యులు వారు వీరు వేలూరి వారి శిష్యులు. అంబటిపూడి

ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు నిర్మాత.

ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు పరీక్ష లో అంబడిపూడి కావ్యం, కప్పగంతుల సంక్షిప్త వ్యాకరణం సిలబస్ లో ఉండేవి.

పలుకుబడి నుడికారం జాతీయాలు ఉర్దూ ప్రాధాన్యం ఎక్కువ.వీటిని రోజుమర్రా, మొహావీర అంటారు.

వరంగల్ తెలుగును టాక్సాలి తెలుగు అంటారు.

ఢిల్లీ ఉర్దూను టాక్సాలి ఉర్దూ అంటారు.

 టాక్సాలి అనగా టంకశాల. టంకశాల నాణేనికి విలువ ఎక్కువ. ఇతరులు ఎవరు చేసినా అది నకిలీ నాణెం. 

ఆలోచించండి-చెప్పండి.

* "వారి రాతలోను, మాటలోను ప్రాంతీయత కనిపించేది” దీని గురించి చర్చించండి.

* 'ఏకలవ్యశిష్యు’డనే పదంలోని అంతరార్థాన్ని వివరించండి.

"పలుకుబడి, నుడికారం, జాతీయాలు ఒక భాషకు అలంకారాలవంటివి" ఈ అభిప్రాయాన్ని సమర్థిస్తూ మాట్లాడండి.

III

ఆడవాళ్లనోట అసలైన భాష

మా వూరిలో పూజలు చేయించే మరాఠీ పురోహితుడు "మొదలు మీ కండ్లకు నీళ్లు పెట్టుకోండి" అంటాడు. "అయ్యా! అట్లనవద్దు. శుభమా అంటూ పూజ చేస్తుంటే కళ్లకు నీళ్లు పెట్టుకోవటమేమిటి? ఈ సందర్భాన మేం అర్ధం చేసుకుంటాంగాని ఇంకో సందర్భంలో దీని అర్థం వేరే అవుతుంది. తెలుగులో ఎట్లా అనాలో తెలియని మీరు ఇటువంటి తెలుగులో ఎందుకు చెప్తారు? మాకూ మరాఠీ వచ్చుకదా మరాఠీలో చెప్పండి" అంటాను, కాని అతడు వినడు. మధ్యలో 'కు' షష్ఠి చేరుస్తాడు. అది కొంతనయమే. "కళ్లనీళ్లు పెట్టుకోండి" అనడు. ఇది టంకసాల బయట తయారయిన నకిలీ నాణెం. వరంగల్లులో కూరగాయలమ్మే స్త్రీల మాటల్లోనూ ఎక్కడో ఒక అచ్చమయిన తెలుగు నుడి వినిపిస్తుంది. ఏ ప్రాంతంలోనైనా అసలైన భాష ఆడవాళ్ల నోటనే వినగలం. ఉర్దూ మాట్లాడే ముస్లిమ్ స్త్రీలు, ఇల్లు దాటి వెళ్లనివాళ్లు-రాజమహల్లలో వుండే బేగముల భాష శుద్ధమైందని అప్పటి విద్వాంసుల అభిప్రాయం. అందుకే పొల్యూట్ కాని ఉర్దూను 'బేగమతీజుబాన్' 'మహెల్లాతీ జుబాన్' అనేవాళ్లు. మా చిన్నతనంలో ఆగా సాహెబ్ అనే ఉర్దూ ప్రొఫెసర్ నిజామ్ కాలేజిలో పనిచేసేవారు. అతని పేరు ఆగా హైదరుసేన్ అనుకుంటాను. అనుకుంటానే కాని గట్టిగా అనలేను. అతడు గంటలు గంటలు దిల్లీ బేగమాతీ జుబాన్లో ప్రసంగించేవాడు.

వరంగల్లు తెలుగు గురించి మాట్లాడుతున్నాను గదా. ఒక సంవత్సరం పెద్ద కాళోజీ వర్ధంతి సభలో పాల్గొన్నాను. సాధారణంగా కాళోజీ యింట జరిగే వర్ధంతి, జయంతి సభల్లో పాల్గొనేవాన్ని, నాకు పిలుపువచ్చేది. లేదా, నేనే వెళ్లేవాన్ని, ఆ సభల్లో చిన్నపాటి కవి సమ్మేళనం, చిన్నపాటి ఉర్దూ ముషాయిరా. కొన్ని ప్రసంగాలు జరిగేవి. తర్వాత అక్కడి ఇద్దరో ముగ్గురో గాయకులు (మీరాసంగీత్ సభ) వాద్యాల మీద షాద్ గజల్లు వినిపించేవారు. పెద్ద కాళోజీ ఉర్దూకవి. కలం పేరు షాద్. నేను వెళ్లేటప్పటికి సాహితీ మిత్రమండలి కవులు తమ కవితలు వినిపిస్తున్నారు. ఆ సాహిత్య సభకు రిటైర్డ్ డిప్యూటీ కలెక్టర్ అధ్యక్షులై వున్నారు. వారెవరో నాకు తెలియదు. అక్కడ అందరు తెలుగు విద్వాంసులుండగా, అందరు యూనివర్సిటీ ఆచార్యులుండగా ఒక రిటైర్డ్ రెవెన్యూ ఆఫీసర్ అధ్యక్షత వహించటమేమిటి? అనుకున్నాను. కాళోజీలకు ఆప్తుడేమో అనుకున్నాను. రెవెన్యూ వాళ్లకు తెలుగు సాహిత్య సభల్లో అధ్యక్షత వహించే అర్హత లేదనుకునేవాన్నికాను. ఉత్తమ కవితలూ, కథలూ రాసిన రెవెన్యూ, పోలీస్ శాఖల ఆఫీసర్లను ఈ యాది శీర్షిక కిందే ప్రస్తావించి వున్నాను. నేను ప్రస్తావించని వాళ్లనేకులు. అందుకే.. కవి సమ్మేళనం తర్వాత అధ్యక్షులవారు లేచి మాట్లాడినారు. అచ్చమైన వరంగల్లు ప్రాంతీయ తెలుగులో సంస్కృత పదాలనంతగా ఆశ్రయించకుండా, ఇంగ్లీషు, ఉర్దూ పదాల జోలికంతగా వెళ్లకుండా తమ మనసులోని భావాలను వెల్లడించినారు. తర్వాత నన్ను మాట్లాడమన్నారు. "అధ్యక్షులవారి కల్తీలేని తెలుగు విన్న తర్వాత తెలుగులో మాట్లాడే సాహసం చేయలేను. ఉర్దూలో మాట్లాడతాను"

అని మాట్లాడే నాలుగు మాటలు ఉర్దూలోనే మాట్లాడినాను. అధ్యక్షులవారిలాగే కల్తీలేని వరంగల్లు తెలుగు మాట్లాడే ఆచార్యులు కొందరున్నారక్కడ. ఇతరులూ వున్నారు. వార్త పత్రికలో కొన్నాళ్లు ఉర్దూ కవుల గురించి రాసినాను. ఇప్పుడు యాది. రాస్తున్నాను. ఆ కాలం నుంచి నా రచనలు చదువుతున్న గుంటూరు విద్వాంసులు, అడ్వొకేట్ ఉప్పలూరి గోపాలకృష్ణ శర్మ గారు నా వ్యాసాలు బాగున్నాయని జాబులు రాస్తున్నారు. తరచుగా, "మీ వ్యాసాల్లో తెలంగాణా ప్రాంతీయ భాష కనిపిస్తూ వున్నది. మీరు ఆ ప్రాంతంవారేనా? మా ప్రాంతానికెప్పుడూ రాలేదా?" అని ప్రశ్నిస్తూ వుంటారు. వారు ఏ ఉద్దేశంతో అట్లా ప్రశ్నిస్తారో తెలియదుగాని అది నా ప్రశంసగానే భావిస్తాను. తెలంగాణాలోనే వుంటూ ఆంధ్రప్రాంతం వాళ్లు గూడా చదివేట్లు రాస్తున్నానంటే విశేషమే కదా.

ఆలోచించండి- చెప్పండి.

"మొదలు మీకళ్లకు నీళ్లు పెట్టుకోండి" అని మరాఠీ పురోహితుడు అన్నాడు గదా! మీ నిత్యజీవితంలోని ఇట్లాంటి సంఘటనలను వివరించండి.

* "ఏ ప్రాంతంలోనైన అసలైన భాష ఆడవాళ్ల నోటనే వినగలం" దీన్ని సమర్థిస్తూ చర్చించండి.

* కవిసమ్మేళనం అంటే మీకు తెలుసా? ఎవుడైనా కవి నమ్మేళన సభలో పాల్గొన్నారా? మీ అనుభవాన్ని తెలుపండి.

IV

ఇంతకాలం తెలంగాణా సీమోల్లంఘనం చేసి తిరుపతి వెంకన్నను గూడ చూడకపోతిని, గత మార్చిలో మాత్రం కారా మాష్టారుగారి ఆజ్ఞను తిరస్కరించలేక మూడు రోజుల కోసం విశాఖకు, శ్రీకాకుళానికి వెళ్లి వచ్చినాను. అక్కడి ప్రాంతీయ తెలుగు అందం వేరే. గద్య పద్య సాహిత్యం ప్రచారంలో వున్నంతకాలం ఎక్కడి తెలుగైనా ఒక్కటే, వ్యావహారిక భాష వ్యాప్తిలోకి వచ్చిన తర్వాతనే ఈ ప్రాంతీయ భాషలూ- మాండలిక భాషలూ, నేనూ ఒకప్పుడు పుస్తకాలూ, వ్యాసాలూ గ్రాంథిక భాషలో రాసినవాన్నే అవిప్పుడు నాకే రుచించవు. గ్రాంథిక భాష రాసే కాలంలోనూ పిల్లలకు తెలుగు చెప్పే పంతులును కనుక వ్యావహారిక వాదులతోనే గొంతు కలిపేవాన్ని, ఉర్దూ, మరాఠీ పిల్లలు తమ యింట్లో మాట్లాడే భాషనే ఐల్లో చదువుతుంటే, తెలుగు పిల్లలు ఇంట్లో మాట్లాడే భాష వేరు, బళ్లో చదివే భాష వేరు. ఘోరమనిపించేది. ఈ వ్యావహారికం వచ్చిన తర్వాత తెలుగు పిల్లలు కూడా మరాఠీ, ఉర్దూ పిల్లల్లాగా ఇళ్లలో మాట్లాడే భాషనే ఐళ్లలో చదువుతున్నారు.. అయితే, మాండలిక భేదాలటుంచి, ప్రాంతీయ భేదాలను సరిచేసుకోలేకపోతున్నాం, సరిచేసుకోవాలంటే తొలగించటమూ కాదు. దిద్దుకోవటమూ కాదు. అన్ని ప్రాంతాల పలుకుబళ్లను ఇప్పుడు తెలుగనుకుంటున్న భాషలో కలుపుకోవటం. ప్రాంతీయ భాష ప్రజల వ్యవహారంలో వున్నది. ఇందులో పండితుల, రాజకీయ నాయకుల ప్రమేయం లేదు. ఈ నదుమ ఏదో టి.వి. ఛానల్లో "తెలుగులోనే రాయండి. తెలుగే మాట్లాడండి" అని చెప్పటం జరుగుతున్నది. ఇది విన్నప్పుడల్లా నేను రెండు ప్రశ్నలు వేసుకుంటాను. "ఏ తెలుగు? ఎక్కడి తెలుగు" అని.

ఉర్దూ సాహిత్యంలో పండితుల ఫారసీ సమాసాలకంటే, ప్రజల పలుకుబడికే ప్రాధాన్యమని రాసినాను కదా. ఉర్దూ కవుల్లో అగ్రగణ్యుడైన కవి మీర్ తఖీమీర్, అతని కవిత గంభీర భావ భరితమైనా, భాష ప్రజల పలుకుబడిలోంచి వచ్చిన సహజ సుందరమైనది. ఎవరో అతన్నడిగినారట "ఉస్తాద్! ఫారసీ, అరబీ, ఉర్దూ భాషల్లో సాటిలేని పండితులు గదా మీరు. ఢిల్లీ ప్రజల పలుకుబడిని ఎట్లా పట్టుకున్నారు?" అని, "శుక్రవారం శుక్రవారం ఢిల్లీ జామె మసీదు మెట్ల మీద కూర్చుంటాను. ఆ మెట్ల మీదనే అటూయిటూ వరుసగా ఫకీర్లు, బిచ్చగాళ్లు, బిచ్చగత్తెలు కూర్చుండి ఏవేవో మాట్లాడుకుంటారు. అవన్నీ శ్రధ్ధగా వింటాను, నమాజు చదవటానికి ఎందరో వస్తుంటారు. పోతుంటారు. మాట్లాడుకుంటారు. అవి వింటాను. అలా ప్రజల పలుకుబడిని, జాతీయాలను నేర్చుకున్నాను. నాది ప్రజా కవిత కదా" అన్నాడట మహాకవి మీర్ తఖీమీర్.

శ్రధ్ధగా వింటాను, నమాజు చదవటానికి ఎందరో వస్తుంటారు. పోతుంటారు. మాట్లాడుకుంటారు. అవి వింటాను. అలా ప్రజల పలుకుబడిని, జాతీయాలను నేర్చుకున్నాను. నాది ప్రజా కవిత కదా" అన్నాడట మహాకవి మీర్ తఖీమీర్. ఒక షేర్ గూడ రాసినాడు;

గో మెరే షేర్ హైఁ ఖవాస్ పసంద్ 

పర్ మెరీ గుప్తగూ అవామ్ సేహై

ఖాస్ - ఆమ్ అనే రెండు మాటలున్నాయి. ఖాస్ అంటే ప్రత్యేకమైనది. (స్పెషల్) దాని బహువచనం ఖవాస్. అంటే విద్వత్తులోనో, సంపదలోనో, హోదాలోనో ప్రత్యేకమైనవాళ్లు. ఆమ్ అంటే సామాన్యం. ఆవామ్ అంటే బహువచనంలో సామాన్య ప్రజలు (కామన్ పీపుల్). కవి ఏమంటున్నాడంటే, “నా కవితను ప్రత్యేక వ్యక్తులు పసంద్ చేస్తున్నారు కాని నేను మాట్లాడుతున్నది మాత్రం సామాన్య ప్రజలతోనే” అని.

ఎవరి భాషా వాళ్ళకు వినసోంపు - పరీక్ష

ఎవరి భాష వాళ్లకు వినసొంపు- పరీక్ష 2(70 ప్రశ్నలు)

II వ్యక్తీకరణ - సృజనాత్మకత : 

1. ఐదేసి వాక్యలలో జవాబులు రాయండి.

అ) మనుమరాలు మాటలు విని తాత ఎందుకు అబ్బురపడ్డాడు?

జ. రచయిత సామల సదాశివ గారు రెండో మనవరాలు లావణ్య ఆమెకు నాలుగేళ్లు. వాళ్లు హైదరాబాదులో ఉంటారు. లావణ్య కు తెలుగు రాదు. వారు హిందీలో మాట్లాడుతారు. వారు కొన్ని తెలుగు మాటలు హిందీలో అనువదించుకొని మాట్లాడుతారు. నీ వారికి పలుకుబడి నుడికారం అస్సలు తెలియదు.

అలా నాలుగేళ్లు పూర్తిగా నిండని మనవరాలు లావణ్య "తాతా ! ఇగపటు నీ పాను జర్ధా డబ్బీ' అని ప్రాంతీయ భాషలో మాట్లాడి సదాశివ గారికి వాటిని తెచ్చి ఇచ్చింది. లావణ్య ఇగపటు అనగా, ఇదిగోనండి అని అర్థం వచ్చేలా ఆ ప్రాంతపు తెలుగులో మాట్లాడింది. తీయని ఆ ప్రాంతపు తెలుగు భాష మాట్లాడినందుకు తన చిన్న మనవరాలికి ఆ భాష పట్టు బట్టినందుకు సదాశివ గారు అబ్బురపడ్డాడు.

ఆ) కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాస్త్రి గారిని రచయిత గురిస్తానీయులుగా ఎందుకు భావించారు వివరించండి.

జ. కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాస్త్రి గారు మహబూబ్నగర్ జిల్లాలోని వనపర్తి సంస్థానానికి చెందిన మహా పండితులు ఈయన సంస్కృత ఆంధ్ర భాషల్లో కావ్య వ్యాకరణ శాస్త్రాల్లో ఉద్ధండులు.

డాక్టర్ సామల సదాశివ గారు లక్ష్మి శాస్త్రి గారి దగ్గర శిష్యరికం చేయలేదు కానీ ఒక్కొక్కప్పుడు శాస్త్రి గారి సన్నిధానంలో కూర్చుండి తరచుగా జాబులు రాస్తూ వారి దగ్గర నుండి అనేక తెలియని సాహిత్య విషయాలను తెలుసుకున్నారు. అందువల్ల సదాశివ గారు లక్ష్మి శాస్త్రి గారిని  గురుస్థానీయులుగా భావించారు.

ఇ) అందరూ యూనివర్సిటీ ఆచార్యులు ఉండగా ఒక రిటైర్డ్ రెవిన్యూ ఆఫీసర్ అధ్యక్షత వహించడంలో ఉద్దేశం ఏమై ఉంటుంది?

జ. వరంగల్లులో సాహితీ మిత్ర మండలి ఉంది.  సాహితి పెద్ద కాళోజీ వర్ధంతి సభలో పాల్గొన్నారు. ఆ సాహిత్య సభకు రిటైర్డ్ డెప్యూటీ కలెక్టర్ అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు. ఆ సభలో ఎందరో తెలుగు విద్వాంసులున్నారు. ఎందరో విశ్వవిద్యాలయ ఆచార్యులున్నారు. అంతమంది తెలుగు సాహిత్య పండితులు ఉన్న ఆ సభకు, ఒక రిటైర్డ్ రెవిన్యూ ఆఫీసర్ అధ్యక్షత వహించడానికి కారణం ఏమిటో రచయిత సదాశివ గారికి ఆలోచించారు. బహుశా కాళోజికి ఆఫీసర్ స్నేహితుడి ఏమో అని సదాశివ గారు భావించారు. తర్వాత అధ్యక్షుడైన రెవిన్యూ ఆఫీసర్ వరంగల్ ప్రాంతీయ తెలుగులో అచ్చు తెలుగు పదాలలో ప్రసంగించారు. ఆ ప్రసంగంలో సంస్కృత పదాలను ఇంగ్లీష్, ఉర్దూ, పదాలను వాడకుండా మాట్లాడారు. అప్పుడు సదాశివ గారికి ఆయనను ఎందుకు అధ్యక్షులు చేశారో తెలిసింది. యూనివర్సిటీ ఆచార్యులు రెవిన్యూ ఆఫీసర్ కన్నా బాగా మాట్లాడుతారని సదాశివ గారి ఉద్దేశం. అందరికంటే అనర్గళంగా మహాపాండిత్యంతో మాట్లాడిన వాడు రెవిన్యూ ఆఫీసర్.

ఈ) రచయిత రచన శివుని ప్రశంసిస్తూ రాయండి.

జ. డాక్టర్ సామల సదాశివ గారు సహృదయ విమర్శకుడు విశ్లేషకులు సాహితీవేత్త. ఈయన రచనలలో భాష సహజ సుందరంగా సరళంగా ముచ్చట్ల రూపంలో మనసును హత్తుకుపోయేటట్లు ఉంటుంది. సదాశివ గారు వ్యాసం శైలి పాఠకునికి అతి సులువుగా అర్థమవుతుంది స్పష్టంగా నిర్దిష్టంగా అర్థమయ్యే విధంగా రాయడం సామల సదాశివ గారి ప్రత్యేకత. ఈ వ్యాసంలో సదాశివ గారు తెలంగాణ మాండలికంలో  తీయని తెలుగు గూర్చి చక్కగా వివరించారు. విశ్లేషించారు.

సదాశివ గారి వచన రచన శైలి ప్రాంతాల వారికి సులభంగా అర్థమవుతుంది సదాశివ గారు వివిధ భాషలలో మంచి పండితులు కల్తీ చేయకుండా ఆంధ్రులందరికీ అర్థమయ్యేలా తమ రచన వ్యాసాన్ని చక్కగా సాగించారు. 

2 పది వాక్యాలలో జవాబు రాయండి.

అ) ఎవరి భాష వాళ్లకు వినసొంపు పాఠం ద్వారా సామల సదాశివ గురించి మీకేం అర్థమైందో రాయండి. 

జ. సామల సదాశివ గారు తెలంగాణలోని కొమరం భీం ఆసిఫాబాద్ జిల్లాలో దహెగాం  తెనుగు పల్లె లో జన్మించారు. సామల సదాశివ గారికి తెలంగాణ తెలుగుపై మమకారము ఎక్కువ. తన మనుమరాలు లావణ్య ఇగపటు అని అసిఫాబాద్ మాండలికంలో మాట్లాడండి. రచయిత ఆనందంతో ఆశ్చర్యపడ్డాడు. 

అనేక విషయాలు తెలుసుకున్న కప్పగంతుల లక్ష్మీశాస్త్రి గారిని గురుస్తానీయులగా భావించారు రచయిత. ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు ఏర్పడడానికి కారకులైన గడియారం రామకృష్ణ శర్మగారు కూడా సదాశివ గారికి గురు స్థానీయులు. సదాశివ గారికి వేలూరు వారికి కూడా ఏకలవ్య శిష్యులు.

 వరంగల్లులో కూరగాయల మేస్త్రి మాటలలో కూడా స్వచ్ఛమైన అచ్చమైన తెలుగు మాట వినిపిస్తుందని సదాశివ గారు వివరిస్తారు. ఆడవాళ్ళ నోటనే అసలైన భాష వినిపిస్తుందని సదాశివ గారి ఉద్దేశం. సదాశివ గారు అనేక భాషలో పండితుడైనప్పటికీ ఉర్దూ లో  మాడగలుగుతారు. సదాశివ గారి తెలుగు రచనా వ్యాస విశ్లేషణ ఆంధ్ర ప్రాంతం వాళ్లు కూడా మెచ్చుకునేవారు. తెలంగాణ ప్రాంతం తెలుగు భాషలో కలుపుతూ విలక్షణంగా రాసే సదాశివ గారి వివరణ అద్భుతంగా ఉంటుంది. ఉర్దూ భాషలో ప్రజల పలుకుబడితే ప్రాధాన్యమని సదాశివ గారు అభిప్రాయం.

సదాశివ గారు హిందీ సంస్కృతం తెలుగు ఇంగ్లీషు మరాఠీ మహర్షి భాషలో పండితులు. అయినప్పటికీ తెలుగునే అమితంగా ప్రేమించేవారు. వీరి స్వరలయలు గ్రంధానికి కేంద్ర సాహిత్యం అకాడమీ అవార్డు, యాది సంపుటికి ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు లభించాయి.

ఆ) కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాస్త్రి గారి గురించి సదాశివ గారు ఏ విధంగా గుర్తు చేసుకున్నారు?

లేదా 

కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాస్త్రి గారికి సదాశివ గారు చెప్పిన విషయాలు ఏమిటి? 

or
కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాస్త్రి గారిని సామల సదాశివ గారు గురుస్తానీయులుగా ఎందుకెంచారో  తెలుపండి?

• జ: కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాస్త్రి గారు సంస్కృతాంధ్ర భాషల్లో కావ్య వ్యాకరణ శాస్త్రాల్లో ఉద్దండ పండితుడు.
• సంస్కృత బిల్హన మహాకవి రాసిన విక్రమార్క దేవ చరితము అనే ప్రౌఢకావ్యాన్ని తెలుగులో అంతే ప్రౌఢంగా వారు అనువాదం చేశారు అందువల్ల వారికి ఆంధ్ర బిల్హణ అనే బిరుదు సార్ధకం అయింది.
•  లక్ష్మణ శాస్త్రి గారు బిల్హన కవి గారిది కర్ణ సుందరి అనే నాటకాన్ని అనువదించి ప్రచురించారు.  నాటకం కాకపోయినా వీరి విక్రమార్క దేవ చరిత్రను చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం పంతులు గారు మొదులుకొని నాటి పండితులంతా ప్రశంసా వాక్యాలు ఆ వ్రాతప్రతిపై ఉన్నాయి. 
• సదాశివ గారు లక్ష్మణ శాస్త్రి గారికి ఏకలవ్య శిష్యులు గా పేర్కొన్నారు.
•  శిష్యులు కాకపోయినా వారి వారు శాస్త్రి గారి దగ్గర కూర్చుని తరచుగా లేఖలు రాసి  తెలియని అనేక విషయాలను వారి ద్వారా తెలుసుకున్నారు.
•  ఒకరోజు వ్యాస పూర్ణిమనాడు బాసర క్షేత్రంలో లక్ష్మణ శాస్త్రి గారి కూతురు కే కమల వ్యాసవగ్మపై మాట్లాడుతూ ఉన్నారు. నా ఆమె ప్రసంగానికి ముద్దులయ్యారు . ఆమే కప్పగంతుల వారి కుమార్తె. గురువుగారి కుమార్తె అని నంస్కరించారు. 
•  కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాస్త్రి గారు మహబూబ్నగర్ జిల్లాలోని వనపర్తి సంస్థానానికి చెందినవారు.
• లక్ష్మణ శాస్త్రి నిజాం కాలంలో సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖలో అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ గా ఉద్యోగంలో చేరి చివరకు స్కూల్ ఎడ్యుకేషన్ డైరెక్టర్ గా ఓరియంటల్ లాంగ్వేజెస్ డిప్యూటీ డైరెక్టర్ గా ఉద్యోగ విరమణ చేశారు.

3. కింది అంశాన్ని గురించి సృజనాత్మకంగా/  ప్రశంసిస్తూ రాయండి.

అ) మీ ప్రాథమిక విద్యాభ్యాస జీవితంలో మీరు మరిచిపోలేని జ్ఞాపకాలను ఒక వ్యాసంగా రాయండి.

నేను నా ప్రాథమిక విద్యాభ్యాస జీవితంలో మరిచిపోలేని సంఘటన నేను ఐదవ తరగతి చదువుతున్నప్పుడు ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం రోజు నేను ప్రధానోపాధ్యాయునిగా వ్యవహరించాను. ప్రధానోపాధ్యాయిని హోదా బాధ్యతలు విధులు నిర్వర్తిస్తుంటే నాకు ఎంతో సంతోషం అనిపించింది. కానీ అది తాత్కాలికమైనది నా జీవితంలో  ప్రభుత్వ ఉద్యోగిగా అనేకమందికి ప్రయోజనకరంగా నా చదువును ఉపయోగించడానికి కష్టపడతానని కంకణం కట్టుకున్నాను.

అదేరోజు ముగింపు సభలో నన్ను మా ఎచ్చం గారు ఉపాధ్యాయ బృందం నా పనిని గుర్తించి అభినందించారు అది ఎప్పటికీ మరిచిపోలేని సంఘటన.

 లేదా 

ఆ) మీ పరిసరాల్లో జరిగిన ఏదైనా సంఘటనను వాడుక భాషలో సంభాషణగా రాయండి.

మా పరిసర ప్రాంతాల్లో జరిగిన సంఘటన వాడుక భాషలో.

రవి: అక్క ఎప్పుడొస్తవు

రమణి: తమ్మి! వచ్చే నెలలో రాఖీల పున్నము వస్తుంది కదా! అప్పుడు వస్తా.

రవి: రాఖీల పున్నమికి ఎట్లాగో వస్తరు.ఈ నడుమ నువ్వు, బావా ఒక్కసారి వచ్చి పోండ్రి.

రమణి: ఎందుకు రా?  ఊకె రమ్మంటున్నవు.

రవి: తాతా! నాయనమ్మ ఒక్క తీరుగా కలవరిస్తుండ్రు.

రమణి: ముసలోళ్ళకి ఏం పని? అట్లనే కలవరిస్తరు. మాకు పని ఉన్నది. మేం రాం.

రవి: పని లేనిదే ఎవళ్లకే. ఒక్కపూట వచ్చి పోండ్రి అంతే.

రమణి: సరే వస్తా గని, వచ్చే సోమవారం వస్తాం.

రవి: సరే సరే! మీకోసం ఎదురు చూస్తం. తప్పకుండా రండ్రి.

రమణి: అయ్యను, అవ్వను, తాతను, నాయనమ్మను అందరిని అడిగినట్టు చెప్పు.

III వ్యాకరణాంశాలు :  

పదజాలం :  

సొంతవాక్యాలు 

యాది చేసుకొను: నా బాల్య మిత్రులందరిని యాది చేసుకుంటాను. 

పసందు :  మా అమ్మ వంటకాలు పసందుగా ఉంటాయి 

రమ్యం : పూలు బహు రమ్యంగా పూస్తాయి.

క్షేత్రం : మా వూరిలో పుణ్యక్షేత్రం కలదు. 

నార్థాలు : 

కవి: 1. కావ్యం రాసినవాడు. 2. శుక్రుడు, 3. నీటికాకి 

క్షేత్రం : 1. పుణ్యస్థలం, 2. భార్య 3. వరిమడి

పర్యాయ పదాలు :

ఇల్లు, గృహం, గేహం, సదనం

పొగడ్త, స్త్రోత్రం, ప్రశంస 

 ప్రకృతి - వికృతులు 

భాష - బాస 

కవిత - కైత 

కథ - కత

స్త్రీ - ఇంతి 

వ్యుత్పత్తి అర్థాలు:

అజ్ఞానమనేడు అంధకారాన్ని తొలగించువాడు - గురువు 

భాషింపబడునది - భాష 

వ్యాకరణంశాలు:

సామాన్య వాక్యాలుగా మార్చడం:

1. తిరుమల రాంచంద్రాగారు సంస్కృత, ఆంధ్ర భాషల్లో పండితుడు (సంయుక్త వాక్యం) 

తిరుమల రాంచంద్రాగారు సంస్కృత, భాషలో   పండితుడు. (సామాన్య  వాక్యం) 

తిరుమల రాంచంద్రాగారు ఆంధ్ర భాషలో  పండితుడు (సామాన్య  వాక్యం) 

2. నేనొకప్పుడు పుస్తకాలు, వ్యాసాలు గ్రాంథికభాషలో రాసేవాడిని (సంయుక్త వాక్యం)

నేనొకప్పుడు పుస్తకాలు గ్రాంథిక భాషలో రాసేవాడిని (సామాన్య వాక్యం)

నేనొకప్పుడు వ్యాసాలు గ్రాంధిక భాషలో రాసేవాడిని (సామాన్య వాక్యం)

3. ఇంట్లో మాట్లాడే భాష బడిలో చదివే భాష వేరు వేరు (సంయుక్త వాక్యం)

ఇంట్లో మాట్లాడే భాష వేరు. 

బడిలో చదివే భాష వేరు (సామాన్య వాక్యం)

2. క్రింది వాక్యాలను సంయుక్త వాక్యాలుగా మార్చండి. 

అ) తెలుగువాళ్ళ పలుకుబడి, నుడికారాలు పల్లె ప్రజల భాషలో దొరుకుతాయి.  (సామాన్య వాక్యం)

వాటిని మనం భద్రపరుచుకోవడం లేదు   (సామాన్య వాక్యం)

జ. తెలుగువాళ్ళ పలుకుబడి, నుడికారాలు పల్లె ప్రజల భాషల్లో దొరకుతాయి కాని వాటిని మనం భద్రపరచుకోలేదు. (సంయుక్త వాక్యం)

ఆ) నల్గొండ జిల్లాలో ఎందరో కవులు ఉన్నారు.  (సామాన్య వాక్యం)

నల్గొండ జిల్లాలో కథకులూ ఉన్నారు.  (సామాన్య వాక్యం)

ఇ. నల్గొండ జిల్లాలో ఎందరో కవులు, కథకులూ, పత్రికా విలేఖరులు ఉన్నారు. 

(సంయుక్త వాక్యం)

ఇ) నమాజు చదవడానికి ఎందరో వస్తుంటారు. (సామాన్య వాక్యం) 

నమాజు చదివి ఎందరో పోతుంటారు.  (సామాన్య వాక్యం)

ఇ. నమాజు చదవటానికి ఎందరో వస్తుంటారు. పోతుంటారు. (సంయుక్త వాక్యం)

3. సంశ్లిష్ట వాక్యాలు :

అ) అంబటిపూడి వెంకటరత్నం కావ్యం రాశాడు. (సామాన్య వాక్యం) 

అంబటిపూడి వెంకటరత్నం అచ్చు వేయించాడు.  (సామాన్య వాక్యం)

అంబటిపూడి వెంకటరత్నంకావ్యం రాసి అచ్చు వేయించాడు(సంశ్లిష్ట వాక్యం)

ఆ) గడియారం రామకృష్ణశర్మ మంచి పాండిత్యం సంపాదించాడు. (సామాన్య వాక్యం)

గడియారం రామకృష్ణశర్మ అనేక సన్మానాలు పొందాడు.(సామాన్య వాక్యం)

 - గడియారం రామకృష్ణశర్మ మంచి పాండిత్యం సంపాదించి, అనేక సన్మానాలు పొందాడు.(సంక్లిష్ట వా ) 

ఇ) కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి కర్ణసుందరీ నాటకాన్ని అనువదించాడు. 

కర్ణసుందరి నాటకాన్ని ప్రచురించాడు.(సామాన్య వాక్యం)

 a. కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి కర్ణసుందరీ నాటకాన్ని అనువదించి, ప్రచురించాడు.(సంశ్లిష్ట వాక్యం)

రుగాగమ సంధి: 

ఈ క్రింది పదాలను గమనించి విడదీయండి.

పేదరాలు ఆ) బీదరాలు ఇ) బాలింతరాలు

పేద + ఆలు 

ఆ) బీద + ఆలు 

ఇ) బాలింత + ఆలు ''ఈ ఉదాహరణలకు రుగాగమం వస్తుంది. ఇలా మారుతాయి.

ఉదా : అ) పేద + ఆలు - పేద + ర్ + ఆలు - పేదరాలు 

ఆ) బీద + ఆలు =బీద + ర్ + ఆలు బీదరాలు 

ఇ) బాలింతరాలు బాలింత + ర్ + ఆలు - బాలింతరాలు

ఆగగమనగ ఒక వర్ణం మిత్రుడివలె అదనంగా చేరడం

గమనిక: పై మూడు సంధి పదాల్లోనూ పరపదం 'ఆలు'

1) పేద, బీద, బాలింత పదాలకు 'ఆలు' పరమైంది. అంటారు.

2) పేద, బీద, బాలింత మొదలైన శబ్దాలను "పేదాదులు" 

3) పేదాది పదాలకు 'ఆలు' అనే పదం కలిసినప్పుడు 'ర్' అనే అక్షరం అదనంగా వచ్చింది.

4) 'ర్' అనేది అదనంగా రావడాన్ని 'రుగాగమం' అంటారు.

పేదాది శబ్దాలకు 'ఆలు' శబ్దం పరమైనప్పుడు రుగాగమమవుతుంది. పైన చెప్పిన మూడు పదాలలో పూర్వపదం విశేషణం, ఉత్తరపదం విశేష్యం (నామవాచకం)

విశేషణ విశేష్యాలతో కూడిన పదాన్ని కర్మధారయమంటారు.

రుగాగమ సంధి సూత్రం కర్మధారయమందు పేదాది శబ్దాలకు "ఆలు" శబ్దం పరమైతే రుగాగమమౌతుంది.

 అదనపు సమాచారం

"పసందు అంటే బాగా ఇష్టం అని అర్థం" .
ఏ‌ ప్రాంతంవారికి  ఆప్రాంతం లో మాట్లాడే భాష బాగా  నచ్చుతుంది.అలామాట్లాడడంలో భాషకు ములాలైన స్థానిక పదాలు, అన్య భాష ప్రయోగాలు, నుడికారాలు,సామెతలు, జాతీయాలు, యాసలు,ఇవన్ని ఎక్కడి వాళ్లకు అక్కడ అప్రయత్నంగా తాము మాట్లాడే భాషలో ప్రయోగించడం జరుగుతంది,.అందుకే ప్రాంతీయ భాష ఆయా ప్రాంతాల వారికి బహు పసందుగా వుంటుంది.ఎంతటి కవులైన,పండితులైన దీనికి అతీతులు కారు

భాష అంతా ఒకటే ఐన , ఏ ప్రాంతం వాళ్ళు ఆ ప్రాంతపు  యాసలోనే మాట్లాడతారు. ఈ యాస క్రియా రుపాల్లోనే గాక నామవాచకంలో,సంబోధనలో, మర్యాదల్లో వైవిధ్యభరితంగా వుంటుంది. 

   ఒకప్రాంతంలోని మనుషుల జీవన విధానం,వ్యవహార శైలి,పాలకుల విధానం,పరిసర ప్రభావం,తదితరాంశాలు,భాష స్వరూప స్వభావాలను నిర్ణయిస్తాయి.ప్రతి పది మైళ్ళకు భాషలో భేదం వుంటుంది. వస్త్ర ధారణా, ఆహార వ్యవహారాలు, వాళ్ళ భాషలో అంతర్లినమై వుంటాయి. భాష పరమార్థం భావ వ్యక్తికరనే కాబట్టి ఎక్కడి వారు అక్కడి భాషకు అలవాటు పడతారు. చెవులకింపుగా, హృదయాన్ని తాకే టట్టుగా ఉండే భాష వాళ్ళతో విడదీయరాని గాఢానుబంధాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. అలవాటు లేని భాష విన్నప్పుడు విచిత్రంగా వుంటుంది. అది రుచించదు. అందుకే ఎవరి భాష వారికి చాల బాగా అనిపిస్తుంది. 

 కింది లింక్ నొక్కి యూట్యూబ్ లో వినండి 

కప్పగంతుల లక్ష్మణ శాష్ట్రి

ఆడవాళ్ళ నోట అసలైన భాష ఉంటుందని' సామల సదాశివ ఎందుకు అన్నాడు ?
జ. 'ఆడవాళ్ళ నోటి నుండే అసలైన భాషను వినగలం' అనే మాటను, నేను సమర్థిస్తాను. ఆడవాళ్ళ మాటల్లో కల్తీ ఉండదు. వారు ఇంటిపట్టునే ఉంటారు. కనుక, వారు మాట్లాడే భాషలో ఇతర భాషా పదాలు కలియవు. అందుకే ఆడవాళ్ళ నోట అసలైన భాషను మనము వినగలం. అందుకు గల కారణాలు. 

1) వరంగల్లులో కూరగాయలు అమ్మే స్త్రీల మాటల్లో అచ్చమయిన తెలుగు నుడి వినిపిస్తుంది.

2) అలాగే ఉర్దూ మాట్లాడే ముస్లిము స్త్రీలు, ఇల్లు దాటి వెళ్ళని వాళ్ళెన రాజమహల్లులో ఉండే బేగముల భాష, పరిశుద్ధమైనదని ఆ రోజుల్లో విద్వాంసులు చెప్పేవారు. అందుకే కల్తీ లేని ఉర్దూను, 'బేగమాతీ జుబాన్', 'మహెల్లాతీ జుబాన్' అని పిలిచేవారు.

సారాంశం:

 సంస్కృతాంధ్రప్రాకృత భాషల్లో పండితుడైన తిరుమల రామచంద్ర ఆంధ్రప్రభ వారపత్రికలో హైదరాబాద్ నోట్ బుక్ అనే పేరుతో చివరి పేజీ రాసేవారు. అందులో ఒకనాడు రామచంద్ర గారి బాల్య మిత్రుడు సంస్కృతంలో బిల్హణ మహాకవి రాసిన 'విక్రమాంకదేవ చరిత్ర' అనే కావ్యాన్ని తెలుగులోకి అనువదించిన కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి గారు తిరుపతికి వెళ్లి తెచ్చిన ఒక లడ్డూను రామచంద్ర గారికి ఇస్తూ "వారీ! రామచంద్రా! ఇగపటు తిరుపతి లడ్డూ" అని అన్న మాటలను పేర్కొన్నారు. లావణ్య మాటలు వినగానే సదాశివ గారికి కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి గారు అన్న మాటలు గుర్తుకు వచ్చాయి.

   లక్ష్మణశాస్త్రి గారు మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలోని వనపర్తి సంస్థానానికి చెందినవారు. వీరికుమార్తె ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం విశ్రాంత ప్రొఫెసర్ కమలగారు. కమలగారు బాసరలో వ్యాసపూర్ణిమ నాడు ప్రసంగించారు. ఈమె మాట్లాడుతుంటే సదాశివగారికి లక్ష్మణశాస్త్రిగారు గుర్తుకువచ్చారు. శాస్త్రిగారు నిజాంకాలంలో సమాచార పౌరసంబంధాల శాఖలో అసిస్టెంట్ ఓరియంటల్ లాంగ్వేజెస్ పదవిలో విరమణ పొందాడు.

     మహబూబ్ నగర్ వాళ్ళ భాష తెలుగుతనం కలిగిఉంటుంది. 

సురవరం ప్రతాపరెడ్డి గారు మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలోని ఇటిక్యాలపాడుకు చెందినవారు. దీనిని నీళ్లులేని ఇటిక్యాలపాడు అనేవారు. 

భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాలు ఏర్పడినప్పుడు రాయచూర్ లోని కొంతభాగం కర్ణాటకలో చేరిపోయింది. ఇటిక్యాలపాడు, ఆలంపూర్ మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో కలిసిపోయాయి. ఆలంపూర్ బ్రహ్మేశ్వరాలయాన్ని పునరుద్ధరించే కార్యక్రమంలో ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు ఏర్పాటుకు ముఖ్య కారకులైన గడియారం రామకృష్ణశర్మ గారు చురుకుగా పాల్గొన్నారు.

   నల్గొండ జిల్లా తెలుగు కూడా సొంపైనదే నల్గొండలోని ఒక ఆశ్రమంలో వత్సలుడు మొదలైన కావ్యాలు రాసిన అంబటిపూడి 

నేర్చుకోవాల్సినవి 

1. సామాన్య వాక్యము 2. సంయుక్త వాక్యము 

• సంపూర్ణ వాక్యము: సమాపక క్రియలో పూర్తి అగునట్టి వాక్యమును సంపూర్ణ వాక్యము లేదా సామాన్య వాక్యము అంటారు. ఉదా: కల్యాణమండపములో వివాహము జరుగుతున్నది.
• అసంపూర్ణ వాక్యము: అసమాపక క్రియలలో వాడిన వాక్యమును అసంపూర్ణ వాక్యము అంటారు. ఉదా: నేను దేవాలయమునకు వెళ్ళి,

• సంశ్లిష్ట వాక్యము: సంపూర్ణ వాక్యములను, అవాంతర వాక్యములను కలిగియుండి పూర్తి అర్థము నిచ్చు వాక్యమును సంశ్లిష్ట వాక్యము అంటారు. ఉదా: నీవు సక్రమముగా పోటీకి వచ్చి, ప్రశ్నలకు శ్రద్ధగా సమాధానములు వ్రాయగలవు.

• సంయుక్త వాక్యం: వాక్యంలో కర్త, కర్మ, క్రియలలో ఏవైనా ఒకటి కన్నా ఎక్కువ ఉండి, అవి మరియు, లేదా, కావున, కాబట్టి, వంటి సముచ్చాయలతో సంధానింపబడితే ఆ వాక్యాన్ని సంయుక్త వాక్యం అంటారు. ఉదా: రాము, రాజు గద్వాలకు వచ్చారు. వానలు బాగా పడినవి కాబట్టి పంటలు పండాయి.

• కర్తరీ వాక్యం : కర్మణి వాక్యం: కర్త ప్రధానంగా కలిగే వాక్యాలు కర్తరి వాక్యాలు. కర్మ ప్రధానంగా కలిగే వాక్యాలు కర్మణి వాక్యాలు. ఉదా: రాముడు రాక్షసులను సంహరించాడు - కర్తరి వాక్యం; రామునిచే రాక్షసులు సంహరింపబడిరి - కర్మణి వాక్యం. కర్మణీ ప్రయోగం అనేది తెలుగు భాషలో సహజంగా లేదు. ఇది ఇతర భాషల నుండి తెలుగు లోనికి వచ్చింది. కర్తరి వాక్యంలో కర్తకు ప్రథమా విభక్తి వస్తుంది, కర్మకు ద్వితీయా విభక్తి వస్తుంది. కర్మణి వాక్యంలో కర్తకు తృతీయా విభక్తి, కర్మకు ప్రథమా విభక్తి వస్తుంది.

• ప్రశ్నార్థక వాక్యాలు: సమాధానాన్ని ఆశించి అడిగేది ప్రశ్న. అలాంటి వాక్యాలను ప్రశ్నార్థక వాక్యాలు అంటారు. ఉదా: రాణి పాఠాలు చదువుచున్నదా ? ఏమిటి, ఎందుకు, ఎలాగ, ఎవరు, ఎక్కడ, ఏది? మొదలైనవి ప్రశ్నలకు మూలాలైన ప్రశ్నార్థక పదాలు..

ప్రత్యక్ష కథనం : ఒక వ్యక్తి చెప్పిన మాటలను యథాతథంగా ఉన్నదున్నట్లు చెప్పటం 

ప్రత్యక్ష కథనం. నేను, మేము, నా, మా వంటి పదాలతో వాక్యాలు మొదలవుతాయి. చెప్పిన మాటలను ఉద్దరణ చిహ్నాలలో ఉంచుతారు.

ఉదా: "నా కన్నా గొప్ప రచయిత తెలుగులో మరొకరు లేరు " అని సుబ్బారావు, వెంకట్రావుతో అన్నాడు.

• పరోక్ష కథనం : వేరేవాళ్లు చెప్పిన దాన్ని మన మాటల్లో చెబితే అది 
• పరోక్ష కథనం. ఉదా: తన కన్నా గొప్ప రచయిత తెలుగులో మరొకరు లేరని సుబ్బారావు వెంకట్రావుతో అన్నాడు.

ఆలోచవాదుల పుష్పక విమానం దాశరథి ’’కవితా పుష్పకం’’ -డా. సిద్దెంకి

       

     ఆలోచవాదుల  పుష్పక విమానం దాశరథి  ’’కవితా పుష్పకం’’  

 -డా. సిద్దెంకి యాదగిరి.

           

            ‘‘అన్ని భాషలవారూ రండి.

            మా పుష్పక విమానంలో

            ఆనందలోకాలలోకి సంచారం చేయడానికి వెళదాం’’ అని సకల భాషలవారిని ఆనందలోకాలకి వెళదామని ఆహ్వానిస్తున్నాడు దాశరథి.   డబ్బు, డాబు అక్కరలేదు. ఆ విమానంలోకి ఎక్కడానికి మంచి హృదయమే అర్హత నిచ్చే టికెట్టు అని ఆహ్వానిస్తున్నాడు. ఏకత్వ మనసనే పెట్రోల్తో ఎగురుతుంది. ఏకత్వ మనసు కలిగి రావాలనీ ఆహ్వానిస్తున్నాడు తన “కవితా పుష్పకం” ద్వారా సమాజాన్ని. దాశరథి సమరకవి. తెలంగాణ ధిక్కారపు కేతనం. రాజ్యం తిరుగుబాటు చేసి సవాలు విసిరిన సాహిత్య సమరభేరి దాశరథి. ఒకవైపు చిత్రహింసలతో ఒళ్లు హూనమవుతున్నా అవనతనం కాని ఆత్మస్థైర్య శరధి. సాయుధ దళాలతో తలపడ్డ అక్షరాలే ఆయుధంగా కలిగిన అంకుటిత దీక్షాపరుడు, ఆచరణాత్మక ప్రబోధమై వెలిగే నిఖార్సుతనానికి నిలువెత్తు రూపమే ప్రజాకవి ధాశరధి. యుక్తవయసులో ఉండే ఆలోచనలను అధిగమించి భవిష్యత్తుకు బాటలు వేసిన దూరదృష్టి గల ద్రష్ట కృష్ణమాచార్య.

            దేవులపల్లి రామానుజరావు చెప్పినట్లు “తెలంగాణలో జరిగిన వస్తువుల దోపిడీలు,  పడుతుల మానాల అపహరణం, ఊళ్ళకు ఊళ్ళో అగ్గిపెట్టి తల్లీ పిల్లల కడుపు కొట్టిన దుర్మార్గమునకు సంఘటనలు దాశరధి హృదయంలో నిప్పుకనికలను చల్లినవి.  ఫలితంగా చెలరేగిన ధూమ జ్వాలలు తెలంగాణ సమర సాహిత్యంగా పరిణమించినది అంటూ దౌర్జన్యం అన్యాయం అక్రమాల మీద తిరుగుబాటే దాశరధి కవిత్వం” అని నిర్వచించాడు. స్వేచ్ఛ స్వాతంత్య్రం కోసం ముల్లబాటలో కదం తొక్కుతూ అక్షరమై విత్తుతూ ఎత్తిన పిడికిట్లో వెదజల్లిన చైతన్యమే దాశరథి ఆచరణ.

            “దాశరథి కవిత కన్య ఒకప్పుడు ‘అగ్నిచేలము’లను ధరించి నృత్యం చేయును. మరియొకప్పుడు పీడిత ప్రజావాణికి మైకుగా ఏర్పడును. ఇంకొకప్పుడు ప్రకృతి సౌందర్యమును ప్రతిబిమింపజేయును. దాశరథి ప్రతిభా వ్యుత్పత్తులు సరిసమానముగా గల సంస్కారి.” -బెజవాడ గోపాల రెడ్డి అభిప్రాయపడ్డారు.

            1966లో ప్రచురించిన ‘కవితాపుష్పకం’ ఎనలేని పేరు ప్రఖ్యాతలు తెచ్చిన కావ్యం. ఇందులో మొత్తం 40ఖండికలు పద్యాలు, గీతాలు / గేయాలు, వచన కవితలుగా ఉన్నాయి. ఇవి సమాజంలోని అనేక కోణాలను చిత్రిక పట్టాయి. ఆచరణకు మార్గనిర్ధేశనం చేయడం వలన ఈ కావ్యానికి 1967లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ ఉత్తమ కవితా పురస్కారం లభించింది. కావ్యాన్ని దాశరథి ఆప్త మిత్రులైన శ్రీ దేవులపల్లి రామానుజ రావుకి అంకితం చేస్తూ అనుబంధాన్ని గుర్తు చేసుకున్నాడు.  పద్యమాలికలో మనముందుంచాడు.

            దాశరథి సాహిత్య సృజనను వెన్నుతట్టి ప్రోత్సహించిన దేవులపల్లి మొదటి పుస్తకం పులిజాల హనుమంతరావుతో 1949లో ‘అగ్నిధార’ అచ్చు వేయించాడు. ‘దేవులపల్లి గురించి కవుల పాలిట నీవు కల్పవృక్షం’, ‘మిత్రులందు ప్రాణ మిత్రమీవు’ అని కూడా పేర్కొన్నారు.  నీకెప్పుడూ నిన్ను గూర్చి తలంపు పుట్టనే లేదు. ఈ తప్పని లోకమందు నీవు తరగని మధుశాలవు మాకు హుషారునిచ్చే ప్రోత్సాహానివని కితాబు ఇచ్చాడు. దేవులపల్లి రామానుజరావు దాశరధిని వివిధ ప్రక్రియలో ఆరితేరాలని అందజేసిన ఆశిస్సులకు కృతజ్ఞతలు చెల్లిస్తూ రాసిన అంకితమాలికలో....

            కవివై, చక్కని వ్యాసకర్తవయి, ఆంగ్లంబాది భాషాళియం

            దు విదగ్ధుండవు నైన ధీనిధివిబీ నీతో స్నేహమే గొప్ప గౌ

            రవ మం చెంతు, సుహృన్మణీ! రసికవర్యా! స్నేహచిహ్నమ్ముగా

            కవితాపుష్పక మంకితంబు నిడితిన్‌, గైకోగదే ప్రీతిమై!

            రసికవర్యా నీ స్నేహమే నాకు గౌరవం, నీ స్నేహమునకు అంకితమని వివరించాడు. కవితా పుష్పకం గొప్పదనాన్ని తెలియజేసాడు.

________________________________________________________________________

ఆలోచవాదుల  పుష్పక విమానం దాశరథి  ’’కవితా పుష్పకం’’  

  -డా. సిద్దెంకి యాదగిరి.

________________________________________________________________________

            ఎందరికైన చోటు నిడు నీ కవితానవపుష్పకమ్ము - మ

            ధ్యందినభానుమండలము నైనను, చల్లని పండువెన్నెలల్‌

            చిందెడు చంద్రమండలము చేరుటకున్‌ సతతమ్ము సిద్ధమే.’మంచి మనసున్న వారికి ఈ పుష్పకవిమానములో టిక్కెట్‌తో పనిలేదు. ఎందరికైనా చోటుందని తెలియజేస్తూ భాను మండలమునైనను, చల్లని పండు వెన్నెలనైనను చేరుటకు ఈ కవితా పుష్పకం సిద్ధమేనని తెలియజేస్తూ అంకితములోని చివరి పద్యం ఎల్లప్పుడూ ఈ కవితా పుష్పకము సిద్ధమేనని అందుకు పాఠకుల సంసిద్ధత కావలని తెలియజేశారు.

            కవితా పుష్పకంలో వివిధ విభాగాలుగా విభజిస్తే అధ్యయనం చేయడం సుగమమవుతుంది.  1. ప్రణయము 2. ప్రకృతి 3. దేశభక్తి 4. పండుగలుగా 5. ఇతరములు.

1.ప్రణయం: దాశరథి కృష్ణమాచార్య విప్లవంలో నిప్పులై ఎగసినట్టే ప్రణయంలో మంచు ముద్దయి కరిగిపోతాడు. పాటకుల్నీ అట్లే తీర్చిదిద్దుతాడు. దాశరథి ప్రణయం మామూలు ప్రణయం కాదు.  విజయమో వీర స్వర్గమో అన్నట్లుగా తీవ్రత. వీరుడు ప్రియురాలిని ఎంతగా ప్రేమిస్తాడో మరణాన్ని కూడా అంతే ప్రేమిస్తాడని తెలియజేసే ప్రవచనకర్త దాశరథి. శాంతిని సంక్రాంతిని చలిని అనేక అంశాలను ప్రియురాలుగా భావించుకొని పద్యాలు లిఖించాడు. శాంతి పెట్టుకుంటావు. చేయి తాకినంతనే కంటకములు కూడా పూలవుతావని తెలియజేసే పద్యం

            ‘పూలను ముద్దు పెట్టుకుని ముండ్లను వద్దనబోకు నీవు నీ

            కేలటు తాకినంత పులకింపవే కంటకముల్‌ సుమమ్ములై...’

            శాంతీ! పూలను ముల్లను ఒకే తీరుగ స్వీకరించి సమన్యాయం పాటించగలవు. శిశిర మందు వసంతం వస్తుంది అనే ఆశ కల్పిస్తాడు.  శాంతిని బాలికగా మార్చి,  

            జ్వాలవు నీవు నీ హృదయశాలను వెచ్చదనమ్ము పొంగి, హై

            మాలయ కందరా శిశిరమందు వసంతము సంతరించు

            ఉ ల్లోల పయోధి బాడబ గుళుచ్ఛము నీ కబరీభరమ్మునన్‌

            పూలయి అందగించె నినుబోలిన బాలిక లేదు సృష్టిలో!

            శాంతీ! నీవు జ్వాలవే. మనుషుల వెచ్చదనము ఋతువులను మనుషుల స్వభావస్వరూపాలను మార్చి వేయగలవు.  అజాతశత్రువులు నిన్ను వరించి స్వాగత సుమాలు చల్లుకొందురు. నీవు ఎక్కడెక్కడ ఉంటావో అక్కడ అభయం, స్వేచ్ఛ, పువ్వుల వాడ, జీవము, నీడ, దుఃఖాశ్రువులు చిందవు. పగ ప్రతీకారము సంభవించదని తెలియజేసే పద్యం.

            నీవెటనుందువో అచట నిమ్నగ లింకవు లేళ్లు జంకవున్‌

            పూవులు వాడ వంధతమముల్‌ భువి నాడవు: ... ద్వేషము సంభవింపదున్‌.

‘మంచి ముత్యము మించిన మంచు చినుకు’ అనే ఖండికలో ఓ హేమంత కాలంలో వినబడే విభావరి మంచు బిందువా వేయి ముక్తహారంలో నిన్ను పోలవని తెలియజేస్తూ ‘మానవ జీవితంలోకి మంచి ప్రతీకవు’ అని వివరిస్తాడు.

            ‘పద్మపత్రము నా మనస్పద్మమాయె ` ఇందురుక్కులు నా ప్రేమదృక్కులాయె’ అని పద్మ పత్రముతో నా మనసు పద్మమయింది. అందులోని రుక్కులు నా ప్రేమకు నూతన దృక్పథాన్నిచ్చాయి. నీవు  నాలోనే ఉన్నావు. ఓ మంచి ముత్యపు మించిన మంచుచినుక నన్ను మంచి పనులు చేయడానికి పురికొల్పుమని వేడుకుంటాడు.

            ‘హిమకామిని’ ఖండికలో ‘సుందరి నీ వరుదెంచు దారిలో,  ఇచ్చిన గుండెతో ప్రణయ వీధి ప్రయాణం చేయు నాకు నీ విచ్చెనవే భయంకర హిమేత బహు యు గోపగూహమున్‌’ అని మీ వస్తున్న దారిలో ప్రయాణం చేస్తున్న నాకు ప్రణయ వీధివీధిలో బహు భయంకరమైన చలి చుట్టుకున్నది అని బాధపడతాడు. పొగ మంచు ముసుగుతున్న గుర్తించు నీవు సెగల పొగలు ఎక్కడివో చెప్పవే హిమరాగ్ని అని ప్రశ్నిస్తాడు. నీవుంటే చెట్ల ఆకులు రాలవు.

            హిమరమణీ! భవదాహృదయమే నవయౌవన వహ్నికీలికా

            సముదయమోహనంబయిన చాలు, హిమప్రళయంబులే సమూ

            హములయి వచ్చి వచ్చి నను హత్యయొనర్పగ జూచినన్‌ నఖా

            గ్రమున జయింతు నీ కటి కరంబున నుండిన చాలు, పైదలీ!

            ఓయ్‌ హిమ స్త్రీ! నీ హృదయ మోహనంబు, నింపేస్పూర్తి నాకు చాలు. హిమప్రళయాలు సమూహాలై వచ్చి నన్ను చంపేయ చూసిన నీ నడుము నా చేతిలో ఉంటే చాలు నేను గోరు నుండైనా జయిస్తాను ఒక గొప్ప ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ప్రకటిస్తారు.

            2. ప్రకృతి: దాశరథి భావకవి. ప్రకృతి ప్రేమికుడు, ఆరాధకుడు. తన కవిత్వంలో తన పద్యాలలో లలితగీతాలలో ప్రకృతి పొందికగా పొడుగుతాడు.  కళ్ళముందు దృశ్యీకరణగా ఆవిష్కరిస్తాడు. అనేక చోట్ల ఉప్పెనల పొంగిపొర్లుతూ నింగినంట చూస్తుంది. సుదీర్ఘ సంస్కృత సమాసాలతో పాటు అలతి అలతి పదాలతో పద్యాలు రాయడం దాశరధి ప్రత్యేకత.

            ‘శారిక’ అను ఖండకావ్యమును బెంగాలీ భాషలో మణింద్రరాయి రాయగా తెలుగులోకి అనువాదం చేశాడు. అది అనువాదంలా లేదు. అచ్చు పోసిన తెలుగు జీవితంలా ఉంది. కవి ఇంటిలోని మల్లెతీగపై నివాసం ఉంటున్న గోరువంకతో విడదీయరాని బంధం ఏర్పడింది.  ఒక్క రోజున జబ్బు పడింది. ఎక్కడికి తీసుకుపోవాలి అర్థం కాని పరిస్థితి ఎదురయింది. అప్పుడే పక్షుల వైద్యులు ఊర్లోకి ప్రవేశించారు. అతని అర్థించాడు. అతనూ చికిత్స చేస్తానని ఒప్పుకున్నాడు.

            అతని చికిత్సకు శారిక

            అతి వేగమ రోగముక్తి నందెను దానన్‌

            హితుడయ్యె పిచ్చుకల వాడు,

            అతిథిగ నా యింట నుండె నైదారు దినాల్‌.

తాను ప్రేమించిన పక్షికోసం, దాని రోగమునకు చికిత్స చేసిన పక్షులోడిని అయిదారు దినములు ఇంట యందు అతిధి సత్కారాలు చేసిన మంచి మనిషి దాశరథి స్వేచ్ఛానువాదాన్ని వ్యక్తీకరిస్తాడు.  ‘పావురాళ్లు’లో పావురాల గొప్పతనాన్ని వివరిస్తూ వాటి స్వరూప స్వభావాలను, గుణగణాలను కీర్తిస్తూ సందేశాత్మక ప్రబోధ గీతంగా మలిచాడు.

            జ్ఞాతివైరము లెరుంగవు,

            జాతిభేదము లెరుంగవు,

            ప్రీతిగూర్చునే గాని

            భీతి గూర్చ వెవ్వరికి.

            వాటికి వైరములు లేవు. జాతిభేదాలు లేవు. ప్రేమను మాత్రమే కూర్చుకుంటాయి. భీతి వాటికి తెలియవు. పావురాలనుంచి మానవులు ఎంతో నేర్చుకోవాలి. వాటిని ఆచరణను ఆదర్శంగా తీసుకోవాలి. ఈ పావురాల జంట యువజాతికి రెండు కన్నుల్లో చూపే శాంతి మార్గము, వాటి ప్రేమ హృదయం నేటి యువతకు శిరోధార్యమని సందేశం ఇస్తాడు.

            ‘ఆకాశంలో అనుస్వారాలు’ అను ఖండికలో అనుస్వారము అనగా భాషా విరామ చిహ్నాలలో అరసున్నకు పేరు. ఏమీలేనిదే ఆకాశం. ఆ ఆకాశంలో ఉన్నవేమిటో పరిచయం చేసి ఆశావాదాన్ని పురికొలుతాడు.

            చంద్రుడూ, సూర్యుడూ ఆకాశంలో అనుస్వారాలు

            చుక్కలన్నీ కామాలు, సెమికోలన్లు, కోలన్లు,

            ఫుల్స్టాప్‌లు ఇక గ్రహాలే చిత్ర చిత్రాక్షరాలు. ప్రకృతిలోని ఇవన్నీ కూడా మన జీవితంపై ప్రభావం చూపే విరామ చిహ్నాలు లాంటివని దాశరధి ఉద్దేశం. కానీ ఒక అచంచలమైన ఆశతో రాసిన ఆలోచన. అను స్వారాలు లోకాన్ని బతికిస్తాయని తెలియజేస్తాడు. మొత్తంమీద అనుస్వారాలే మన లోకాన్ని బతికిస్తాయి. సూర్యచంద్రులు లేకుండా శూన్యమే కదా ఈ లోకం? అవే మనకు ఆనందాన్నీ, హాయినీ కలిగిస్తాయి.ప్రకృతిని ఆహ్లాదంగా వర్ణిస్తాడు. ప్రియురాలిగా సామ్యంగా భావిస్తాడు. ప్రకృతి నుండి ఎంతో నేర్చుకోవాలని పేర్కొన్నారు.

            3. దేశభక్తి: నియంత నిజాం రాజును ఎదిరించిన మండేకాగడ దాశరథి. అగ్ని నిప్కల మీద నిలబడి  వరంగల్ల్‌లో కవితా గానంతో  సాహిత్య ప్రస్థానం మొదలైతే ఆచరణలో అవే పద్యాలు ఇందూరు జైల్లో బంధించాయి. అవే అక్షరాలు తెలంగాణ సమాజాన్ని ఈటెల్లా తీర్చిదిద్దాయి. అతనే ఒక్ పోరాతమై నడిచినవాడు. అక్షరాలను సాయుధం చేయకుండా ఉండగలాడా. చేశాడు. దేశం కోసం, స్వేచ్ఛ కోసం జీవితాన్ని త్యాగం చేసిన మహానుభావుడు దాశరథి.

            భారతదేశ స్వాతంత్ర సాధన ప్రపంచ చరిత్రలోనే గొప్ప ఫలితం. రవి అస్తమించని బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యాన్ని శాంతి, అహింస, సత్యం అనే ఆయుధాలతో పోరు సలిపిన మహాత్మా గాంధీ గురించి ‘అమృతమూర్తి’ ఖండికలో వారి సౌశీల్యాన్ని వర్ణించారు.

            పాలసముద్రమే నడిచి వచ్చిన రీతి, హిమాచలాగ్ర శృం

            గాలు కరాలు సాచి మనకై అరుదెంచినభాతి, శాంతి స

            త్యాలు మనుష్య రూపమును దాలిచి నేలకు డిగ్గినట్లు, గాం

            ధీ లలితాత్ము డుజ్జ్వలమతన్‌ భరతావనిపైన కాలిడెన్‌. అని పాలసముద్రం నడిచి వచ్చిన రీతి, హిమాలయ పర్వత శిఖరాల కొమ్ములు చేతులు సాచి, శాంతి సత్యాలు మనుష్యరూపం దాల్చి నేలకు దిగినట్లు గాంధీని మనోహరమైన ప్రకాశముతో భారతావని స్వాతంత్రం పోరాటంలో కాలు మోపాడని పేర్కొన్నాడు. గాంధీ గుణగణాలు వర్ణిస్తూ ‘భయం ముక్కు ముఖం పరికించి విఖ్యాత వీరుడని’, ‘మంచికి మారుపేరైన మానిసి’, ‘కత్తి లేక దురాత్మ కుత్తుకల్‌ నరికెడి నీ నేర్పులేవీరునికి లభించు?’ ప్రశ్నిస్తాడు. ‘తాతయ్యను మాకెల్ల నేతవోయి’, ‘దేవుడవో జీవుడవో’ లాంటి అనేక ప్రతీకలు వాడి అస్తిత్వాన్ని ఔచిత్యాన్ని పాఠకుల ముందు ఉంచాడు. అందరివాడుగా కులమతాలకు అతీతంగా కలిగిన మనసు నీదని కీర్తిస్తూ

            ‘కులములతో, మతములతో కలుషము కాబోని మనసుగలవాడా! దో

            ర్బలమును మెచ్చవులే! ధీ బల సంపన్నుడవు, దీనబంధు! మహాత్మా!

గొప్ప బలసంపన్నుడు మహాత్మా అని కీర్తించాడు. గాంధీ తాత అనగానే బోసినోరు కలిగిన ఆ ముసిముసి నవ్వులతో ఎదుటివారి చెడ్డ మనసుల్లో ఉన్న విషాన్ని విరగగొడతావు అని సహజత్వాన్ని వర్ణిస్తూ ‘పసివాడవు నీవేలే, ముసి ముసి నవ్వాలికి దుష్టపురుషుల మదిలో,  విసమువిరుగ గొట్టెద, వా కసమున శశివై వెలుంగగలవు, మహాత్మా!’ అని పసితనంలాంటి స్వచ్ఛత, మూసిముసి నవ్వులు, చేదువిషం విరగగొట్టే మనిషివి అని కీర్తిస్తాడు.

            ప్రపంచ యవనికపై భారత కీర్తి పంచశీల సూత్రాలతో, తటస్థ వైఖరితో, ప్రజాస్వామ్య విలువలతో ఫరిడవిల్లే విధంగా సామ్యవాదాన్ని బలపరిచిన ప్రథమ ప్రధాని పండిత జవహర్లాల్‌ నెహ్రూ చనిపోయినప్పుడు దుఖితమతి విలపించిన విషాద గీతికే ‘చిరంజీవి నెహ్రూ’.

            చనిపోయావని యెల్లరు, జల జల కన్నీర్‌ గార్చిరి,

            చిరంజీవివే నీవు , మరణం నీ కెక్కడిది?

            అరుణవర్ణ రంజితమై అలరారే గులాబిలో,

            శ్వేతపట కిరీటధారి, శీతాచల శిఖరంలో,

            మా రైతుల పొలాలలో మా కవుల కలాలలో

            అంతట నీవేనయ్యా - అన్నిట నీవేనయ్యా

            నీకు చావు ఎక్కడిది? అని ప్రశ్నిస్తూ అరుణవర్ణ గులాబీలో మీరు కనబడతారు. తెల్లని టోపీ ధరించే మీరు శాంతి కిరీటధారి, రైతు పొలాలలో, కవుల కలాలలో మీరు శాశ్వత కీర్తిని పొందుతారు. నెహ్రూ టోపిని శ్వేతపట కిరీటధారి అని సంబోధించడం కూడా కొత్తదనమే. నెహ్రూ అంతటా నీవే అన్నిటా నీవేనని కొనియాడతాడు.       మరణ మెరగనట్టి నీకు -మా జోహార్‌ మా జోహార్‌ అని ఆలపిస్తాడు.

            భారతదేశ స్వాతంత్ర అనంతరం అబ్దుల్‌ హమీద్‌ వీర మరణం పొందాడు. ‘పరంవీర చక్ర’ ప్రధానం చేసినప్పుడు అతని త్యాగాలను కొనియాడుతూ ‘చక్రధారి’ ఖండిక రాసాడు.

            ‘పరమవీరచక్రధారి, భాయి అబ్దుల్‌ హమీద్‌!

            తరుణ వీరు నిన్నుగన్న, భరతభూమి జిందాబాద్‌’

            భరతమాత తల కాశ్మీర్‌ను నరుకుటకు వచ్చిన

            పాపులను సంహరించడంలో నీ ప్రాణాన్ని బలి పెట్టావు.

            రాకాసుల పీచ మడచి లోకానికి వెలుగు నిచ్చి

            నరులను బ్రోచిన శౌరీ! పరమ వీర చక్రధారి!’

            రాక్షసుల తల పొగరు దించి లోకానికి వెలుగు అంకితమయ్యావు కొనియాడతాడు.

            4. పండుగలు:  దాశరథి ఆధ్యాత్మిక చింతన కలిగిన కుటుంబంలో జన్మించాడు. తల్లిదండ్రుల ప్రోత్బలంతో అనేక అనేక ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలను పఠించాడు. పోరాట స్ఫూర్తి నింపుకొని కమ్యూనిజం భావనలో కాలు కదిపాడు. అయినప్పటికీ పండుగల గురించి అద్భుతమైన పద్యాలు రచించాడు. తెలుగువారి అతి విశిష్టమైన పండుగ ఉగాది. యుగ ఆది అనగా సంవత్సరం మొదలు అని అర్థం. కొత్త సంవత్సరం ప్రారంభమయ్యే రోజు. పంచాంగ పఠనం భవిష్యత్‌ దర్శనం మొదలైనవి అన్నీఆ పండుగ ప్రత్యేకతలు. ఉగాది పండుగ మీద కవితా పుష్పకంలో రెండు ఖండికలు ఉన్నాయి. ‘ఉగాది వెలుగులు’, ‘నవవసంత వైభవం’, ‘చైత్ర గీతం’, నవ వసంత వైభవం’ మొదలైన ఖండికలు రాశారు.

________________________________________________________________________

ఆలోచవాదుల  పుష్పక విమానం దాశరథి  ’’కవితా పుష్పకం’’  

  -డా. సిద్దెంకి యాదగిరి.

________________________________________________________________________

            చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమి రోజు జరుపుకునే ఉగాది గురించి ‘చైత్ర గీతము’ అనే పాటలో వసంత ఋతువులో “మామిడి పూత కోకిల కూత ఇది చైత్ర నవోదయం రాగసుధామయం ఇది మధునికే జయమని” కీర్తిస్తాడు.

            ‘విరబూసిన మామిడిపై స్వరమెత్తను కోకిలలు, విరి జోంపము దావులలో వినిపించును కిలకిలలు’

            మామిడి పూతలతో స్వరమెత్తడానికి కోకిలలు ఉంటున్నాయి. ప్రజలలో ఒక కొత్త బలం పెంచుకుంటున్నారని తెలియజేస్తాడు.

            ‘నాకు ఉగాది నాడు నరము నరమ్మున,  నవ్య నవాభ్యుదయము నాట్యమాడు

            ఈ అశాంత ధరణి ఎన్నడో ఒకనాడు, శాంతి నందుననుట భ్రాంతి గాదు’ అని మధులహరి ఖండికలో ఉగాది ప్రస్తావన తీస్తూ శాంతి ఉగాది అందించే సందేశాన్ని ప్రబోధాన్ని విశ్వసిస్తాడు.

            సంక్రాంతి పండుగ గురించి’సంక్రాంతి సుందరి’, ‘సంక్రాంతి రాత్రి’ లను రచించాడు. ఆంధ్రులకు సంక్రాంతి చాలా పెద్ద పండుగ. మూడు రోజులుగా జరుపుకునే పండుగలు మొదటి రోజు బోగి, రెండో రోజు సంక్రాంతి, మూడో రోజు కనుమగా వ్యవహరిస్తారు. సంక్రాంతి పండుగ రావడం పల్లెలకు బంతిపూలదండలతో ఊరేగడం. పండుగను పులుముకొని పల్లె ప్రకృతి అంతా నవనవలాడుతుంది.

            ‘ఏకాకీ న రమేత’’ మంచు ముసుగు వేసి పొంచి చూచెడి తూర్పు పడతి మొగమునుండి పొడిచినాడు. బాలభాస్కరుండు, పచ్చని సంక్రాంతి శుభముహూర్తమందు, నభమునందు తూర్పు పడతి ముఖము నుండి బాలభాస్కరుడు ఆకాశంలో ఉదయించాడని తెలుపుతాడు. ఇది సంక్రాంతి పర్వదినమున తన ప్రియురాలు ముందే సిగ్గున ముడుచుకొనెను అని వ్యక్తీకరిస్తాడు.

            చలి అనే పులి చేతులలో ఆ లలన నలుగుతుండగా అతని మదిలో ఏదో మొలిచిందని, ఎవరో పిలిచారని వీరుని వోలే లంఘించాను. శుభసంక్రాంతి నవోదయ సమయంలో ‘ధరాతలమొక్కటే అభయ మీడి మహానందముగా’ మా ఇద్దరి మనములు సంక్రాంతి నాడు పేనవేసుసుకున్నాయని దాశరథి మంగళకరముగా పేర్కొన్నాడు. ‘సంక్రాంతి సుందరి’ గీతంలో

            ‘బంతి పువ్వుల లేత నవ్వులతో, సంక్రాంతి సుందరి సాగి వచ్చింది

            గొబ్బి దేవత అడుగుపెట్టగానే, ఉబ్బి పోయెను లేత హృదయాలు

            మిత్రుడే హృదయాన మెరిసేడు’అని సంక్రాంతి పర్వదినంలో గొబ్బెమ్మలు రంగురంగుల రంగవల్లులు, అందచందాలొలుకు జవనులుఅందుకొనే మన్మధ పూలబాణములు లాంటి ప్రణయాన్ని వర్ణించాడు. శత్రుత్వాన్ని మరిచి మిత్రుత్వాన్ని పెంచుకునే పండుగగా దాశరథి కీర్తించాడు.

            ‘సంక్రాంతి రాత్రి’ గేయంలో ‘ఒంటరిగా వింటర్లో వెళ్ళబోకు బాయీ! కంటపడిన దోయి వెంటపడినదోయి’అని హెచ్చరిక జారీ ఇస్తాడు.

5. ఇతరములు: కవితా పుష్పకంలో ‘‘కవితా పుష్పకం’’ అనే శీర్షికతో మానవత్వం, భాషా ఏకత్వం, మతసామరస్యం వంటి విలువల్ని చాటి చెప్పే గంభీరమైన భావ కవిత. ఇందులో రచయిత భావప్రపంచం విశాలంగా, లోతుగా దర్శనమిస్తుంది. ఇది కేవలం ఒక కవిత కాదు, ఒక ఆత్మమాట, ఒక జాతిప్రజ్ఞా సందేశం.        గగనంలో చుక్కలు ` తోటలోని పూవులు

            కలహించక కలిసుందును,

            మనుషు లేల కలహించుట?

            సూర్యునితో చంద్రుడు పోట్లాడడు,

            ఒక మతస్థునితో ఇంకొక మతస్థు డేల పోట్లాడుట?

            తోటలోని పూవులు యుద్ధం చేస్తే.... తోట పాడవుతుంది.

            మనుషుల మధ్య పోట్లాటలు తగాదాలు వద్దనీ వారిస్తాడు. ప్రకృతిలో ఉండే తోటలోని పూవులు కలసి ఉన్నాయి. పరమత సహనం పాటించాలి. తోటలోని పూవులు యుద్ధం చేస్తే తోట పాడవుతుందని ఉపదేశమిస్తాడు. మనదేశంలోని అన్ని భాషలు నావి. నా నా కర్థమయినా, నావి కాకున్నా నావిగా స్వీకరిస్తాను. మంచుకొండలకు దూరంగా, అవుతల వున్నా అవీ నావే. సముద్రానికి దూరాన వున్నా, ఖండాంతరానికి ఉన్నా ఆ భాష నాదే. ఆ భాష నాదైనప్పుడు ఆ ప్రాంతం నాది. చరిత్ర పరిణామక్రమాన్ని భవిష్యత్తుకు విప్పిచెప్పేది భాష. భాషనాదని సగర్వంగా ప్రకటిస్తాడు. భాషలలోని మిత్రులగురించి సవివరంగా చెప్పాడో చూడండి.

            నా పాతమిత్రు లెవరో తెలుసా?

            గాలిబూ - కాళిదాసు,

            మరి కొత్త మిత్రులు? నజ్రులిస్లాం - టాగోర్‌.

            ఒక కాలంలో గాలీబు, కాళిదాసు, ఆధునిక కాలంలో నజ్రులిస్లాం, రవీంద్రనాథ్‌ టాగూర్‌లు ఆయాకాలలో సాహిత్య యుగపురుషులు. వారు ప్రవచించిన సాహిత్యం మానవ మనుగడకు చైతన్యం తొడిగింది. అందుకే నిజమైన నాగరికునికి భాషాభేదాలుండవు. భేదాలకు, వాదాలకు అతీతుడే నిజమైన మనిషిగా దాశరథి భావిస్తాడు.

            మంచి కవిత్వం ఏ భాషలో వుంటే అది నా భాష

            మంచి కవి ఎవరైతే అతడు నా మిత్రుడు-నాకు ఉరుదూ, తెలుగూ రెండు కళ్ళు.

            ఈ రెండు కళ్ళతో అన్ని భాషలనీ చదవగల్ను.

            హృదయం ఒకటైతే లోకమంతా ఒకటి. అని స్పష్టంగా మంచి కవిత్వాన్ని అధ్యయనం చేసాడు. తెలుగు నుడికారంతో అనువాదం చేసాడు. అనువాదంలోనూ అనేక ప్రయోగాలతో నూతనతను ఆవిష్కరించాడు. సజీవతను చిత్రించాడు. మంచి కవి ఎవరైతే అతడు నా మిత్రుడని పేర్కొనడం అతని ఉత్తమ స్వభావానికి తార్కాణం. అన్ని భాషల్ని చదవగలనని ఆత్మగౌరవం ప్రకటించాడు.    పాత కొత్తల మేలు కలయిక దాశరథి మనస్తత్వం. పాతలోని మంచిని కొత్తలోని మంచిని స్వీకరిస్తారు. కాని ఇదే గొప్పదని పిడివాదం చేయడు. ‘నీ మిత్రుల్ని బట్టి నీ స్వభావం చేప్తాను’ అని చెప్పిన విలియం షేక్స్‌స్ఫియర్‌ మాటల్ని బట్టి వ్యక్తిత్వం అంచాన వేయవచ్చు.కాళిదాసు నుచి టాగోరే దాకా విశ్లేషించడం ప్రతిభకు పరాకాష్ట.  దాశరథి తన మిత్రుల గురించి తెలుపుతూ కవితాపుష్పకంలో కవిసమ్మేళనం జరుగుతుంది. ఇందులో హిందూ ముస్లింలు కవితాగానం చేస్తారు.

            ఈ రంగస్థలంమీద కంబరూ, కబీరూ కలిసి కవిత్వం చదువుతారు.

            ప్రతి హృదయంలో రోజూ అఖిల భారత కవి సమ్మేళనం జరగాలి.

            మనిషి మనిషిని విడగొట్టే రాజకీయాలు మరచిపొండి!

            మనిషిని మనిషి పడగొట్టే మతాన్ని వదిలేయండి!

            మనిషినీ మనిషినీ కలిపే కవితాసౌధంవైపు రండి!

            ఈ కవితాసౌధం పుష్పకవిమానం వంటిది

            ఇందులో ఎందరు ప్రయాణించినా ఇంకా చోటుంటుంది.

            ఈ కవితా పంక్తులు దాశరథిని విశ్వమానవ స్వభావానికి దర్పణం పట్టాయి. ప్రతి మనసులో అఖిల భారత కవిసమ్మేళనం జరగాలని కలలు కన్నాడు. మనుషుల్ని విడగొట్టే రాజకీయాల్ని, మతాల్ని వదిలేయాలని పిలుపునిచ్చాడు. కవిత్వం మనిషిని మనీషిగా తీర్చిదిద్దాలి. ఆ కవితా సౌధం వైపు రండి అని ఆహ్వానిస్తాడు.

            అనుబంధాలు ‘మనసులో ద్వీపాలు’ అనే ఖండికలో ‘స్వాంతంలో ద్వాంతములను పరిమార్చగలది దీపం ఒకటి చూపవే వెలది’ అంటూ పాడుతాడు.

            కుటిలులైన మిత్రులవలె నటించు నీ కనుబొమ్మలు

            నల్లవయ్యు నీ అందము నలుసంతయు చెరపలేవు.

            స్నేహంతో వెలుగొందే చిన్నదీపమొక్కటే

            మనసులోని చీకట్లను మాపేనని పలికేవా?

            ప్రాణానికి ప్రాణమని బీరాలు పలికే స్నేహాలు రంగు నశిస్తున్న అందాన్ని, ఔచిత్యాన్ని చెరపగలేవు. మంచి మారుపేరుగా నిలిచే, నిలిపే మంచి స్నేహమే ఇద్దరి మధ్య దీపంలా వెలుగులు వెదజల్లాలని వివరిస్తాడు.

            ‘మీర్‌ కవితా మాధుర్యం’అను ఖండికలో గజల్‌ చెప్పడంలో ‘మీర్‌’ కవికి మీర్‌ కవే సాటి. మీరు తక్మీర్‌ పూర్తి పేరు గల ఈ కవి సూపి వేదాంతతత్వం కరుణవేదనలు, వియోగ సంయోగాల గుబాలింపు ఉక్తి చమకృతి కవణధార భావగంభీరత ఈయన కవిత లతలలో కనిపిస్తాయి. వారి గజల్ను అనువదిస్తూ...

            ‘విరహాగ్ని తీక్షణతకు కరిగిపోయితిని,

            విలపించు దివ్య మలిగిపోయితిని’ అని విరహవేదనను స్వచ్ఛంగా స్వభావక్తంగా తెలుగు నుడికారంతో అనువదించాడు.

            ‘జఫర్‌ మధు తరంగాలు’అనే ఖండికలో భారతీయ మొగల్‌ రాజకవిబహుదూర్‌ షా ఉపనామమే ‘జఫర్‌’ ఉర్దూ కవితా ప్రపంచంలో జఫర్‌ సర్వదా కవి చక్రవర్తి. అతని కవిత్వాన్ని అనువాదం చేస్తాడు.

            ‘ఇంపుగా వచ్చెను వసంతం, నింపవే మధు పాత్రము,

            పచ్చ పచ్చగా వెలుగనీ, నీ, పాఠశాల సత్రం’అని వసంతాన్ని ఆలపించాడు.

‘రవికవి’ అనే ఖండికలో కవి యొక్క గొప్పతనాన్ని ప్రకటిస్తాడు. మృతి ఏనాడు నిన్ను ముట్టబోదు నాశనమే లేని నీ కృతిని నిన్ను కాపాడుతుంది అని పేర్కొంటాడు.

            ఉర్వర కూర్వశిన్‌ దిగిచితోయి మహాకవి! నిన్ను చూడగా

            ఖర్వములౌను పర్వతశిఖల్‌బీ గగనమ్ములు వంగివంగి ని

            ర్గర్వముగా నమస్సు లిడుగాదె! భవత్కర మందుకోని దీ

            ఉర్వరగాదు, సృష్టి నెట నున్నదె దివ్విటి పట్టి చూచినన్‌?

            మహాకవి నిన్ను చూడగా పర్వత శిఖరాలు ఆకాశం మహాకాశంలో వంగి గర్వహితంగా నీకు నమస్సులు ఉంటాయి సృష్టి అంతా ఏ విధంగా చూసినా కవిని కొనియాడుతూనే ఉందని పేర్కొంటారు. కవితా పుష్పకం సమాజ మేలతలుపు. ఆలోచనవాదుల పుష్పకం దాశరథి ‘కవితా పుష్పకం’.

            ‘చచ్చిపోయిన జాతి నోర్విచ్చి ప్రాణ

            ధారలను చిమ్మ చేతనత్వ మిడినావు,

            భారతీదేవి నీవయి వచ్చెనేమొ!

            నీవె భారతివై పోయినావొ యేమొ!’ చైతన్యం చచ్చిపోయిన జాతికి నోరు ఇచ్చి ప్రాణదారులను తెరచాడు. చైతన్యమిచ్చు ఓ మహాకవి భారత దేవి నీవే అయి వచ్చావేమో నీవే భారతివై పోయినావేమో అని కవిని కీర్తిస్తాడు. అలాంటి కీర్తిని భారతి దేవి పంపగా వచ్చిన సరస్వతీ పుత్రుడు దాశరథే కావచ్చు. ఏకత్వాన్ని కాంక్షించిన కవి భారతిలో కలిసిపోయాడేమో కానీ ఎప్పటికైనా నిలిచి ఉండేది అతని కవిత్వమే తెలంగాణ ఆత్మగౌరవం. ధిక్కార భావుటా. తెలుగు ప్రజల చైతన్యానికి దశ`దిశ. అక్షర ఋషి, తెలుగు సాహిత్య చిరంజీవి.

 

            ఆధార గ్రంథాలు:

            1. కవితా పుష్పకం

            2. దాశరథి కవితా పుష్పకంలో ఉగాది - శ్రీ టి. ఉడయర్లు

            3. కవితా పుష్పకంలో వైమానికుడు - శ్రీ నండూరి రామ్మోహన్‌ రావు

 

                        -డా. సిద్దెంకి యాదగిరి

________________________________________________________________________

ఆలోచవాదుల  పుష్పక విమానం దాశరథి  ’’కవితా పుష్పకం’’  

  -డా. సిద్దెంకి యాదగిరి.

________________________________________________________________________