VIII.7. మంజీరా

VIII. 7. మంజీరా 

- డా. వేముగంటి నరసింహాచార్యులు

ఆలోచించండి - చెప్పండి

ప్రశ్నలు:

ప్రశ్న 1.

పై బొమ్మలో ఏమేం కన్పిస్తున్నాయి ? బొమ్మలోని బాలిక ఏం చూస్తున్నది ? ఏం ఆలోచిస్తుండవచ్చు ?

జవాబు.

పై బొమ్మలో నదీప్రవాహం, నది ఒడ్డున ఒక పవిత్ర దేవాలయం, నదిలో స్నానం చేస్తున్న భక్తులు కనిపిస్తున్నారు. బొమ్మలోని బాలిక నదీప్రవాహ అందాలను తనివితీరా చూస్తున్నది. ఆ బాలిక “ఈ నది ఎంత హృద్యంగా ఉన్నదో! ఈ నదిలో స్నానం చేస్తున్న భక్తులు ఎంతటి ధన్యులో, నేను కూడా ఈ నదిలో స్నానం చేసి పునీతురాలను అవుతాను అని ఆలోచించి ఉండవచ్చు.

ప్రశ్న 2.

ఏదైనా నదిని చూసినప్పుడు మీకు కలిగిన భావాలను చెప్పండి.

జవాబు.

ఏదైనా నదిని చూచినప్పుడు నాలో అలౌకికమైన భావాలు కలుగుతాయి. నదీ ప్రవాహం పరోపకారం కోసం గంభీరంగా ప్రవహిస్తుంది. నదీజలం త్రాగటానికి, పంటలు పండించుకొనడానికి, విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయడానికి ఉపయోగపడుతున్నది. ఈ నదీజలం ఎన్నటికీ కలుషితం

3.

మీ ప్రాంతంలో ప్రవహించే నదుల పేర్లు చెప్పండి..

జవాబు.

మా ప్రాంతంలో కృష్ణా, మంజీర, కిన్నెరసాని నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి.

ప్రశ్న 4.

నదుల వల్ల ఉపయోగాలు ఏమిటి ?

జవాబు.

నదుల వల్ల సకల జీవకోటికి ఎన్నో రకాల ఉపయోగాలు ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని –

త్రాగునీటిని, సాగునీటిని అందిస్తాయి.

విద్యుత్ ఉత్పత్తికి సహాయపడతాయి.

భూమి పాడిపంటలతో సుభిక్షంగా ఉంటుంది.

సరిహద్దుల్లోని చెట్లు ఏపుగా పెరుగుతాయి.

జంతువులకు చక్కని పశుగ్రాసం అందుతుంది.

భూములు సారవంతంగా ఉండడానికి ఉపయోగపడుతాయి.

పాఠం ఉద్దేశం

పాడిపంటలకు, సిరిసంపదలకు నదులే మూలం. తెలంగాణ రాష్ట్రంలో మంజీరానదిపై నిర్మించిన నిజాంసాగర్, సింగూరు, ఘనపురం ప్రాజెక్టులు అన్నదాతలకు అండగా నిలుస్తున్నాయి.

ప్రజల జీవనానికి, పర్యావరణానికి నదులు ప్రత్యక్షంగాను, పరోక్షంగాను ఎంతో మేలును చేకూరుస్తున్నాయని తెలుపడమే ఈ పాఠం ఉద్దేశం.

పాఠ్య భాగ వివరాలు:

ఈ పాఠం 'గేయ' ప్రక్రియకు చెందినది. గేయం / పాట పాడుకోవడానికి వీలుగా ఉంటుంది. ఇది మాత్రా చందస్సులో ఉంటుంది. ఈ పాఠం డాక్టర్ వేముగంటి నరసింహాచార్యులు రాసిన 'మంజీర నాదాలు' అనే గేయ కావ్యం లోనిది.

కవి పరిచయము

పేరు డాక్టర్ వేముగంటి నరసింహాచార్యులు 

జననం:  30 - 06 - 1930 

మరణం 29 - 10 - 2005

తల్లిదండ్రులు : రామక్క రంగాచార్యులు

సంస్థలు : సాహితి వికాస మండలి 

మెదక్ జిల్లా రచయితల సంఘం లను స్థాపించారు.

రచనలు : తిక్కన్న, రామదాసు అనే పద్య కావ్యాలు.

'మంజీరా నాదాలు' అనే గేయ కావ్యం

'వివేక విజయమ'నే కండకావ్యంతో పాటు 40 పుస్తకాలు రాశారు.

బిరుదులు : కవి కోకిల, కావ్య కళానిధి, విద్వత్కవి ఆయన బిరుదులు.

గౌరవ డాక్టరేట్: తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేట్ తో సత్కరించింది

శైలి : రచనలన్నీ చక్కని ధారతో సరళమైన తెలుగు పదాలతో శోభిల్లుతాయి.   వీటిలోని తెలంగాణ భాష ఇంపు , సొంపు పాఠకులను పరవశింపజేస్తాయి.

ప్రవేశిక

జలధారలు ప్రాణికోటి జీవనాధారాలు. అందుకే మానవ జీవనమంతా నదీ పరీవాహాలో విస్తరించింది. ముఖ్యపట్టణాలు, తీర్థస్థలాలు అన్నీ నదుల నానుకొని వ్యాపించాయి. చినుకులు కాలువలై, కాలువలు నదులై తాగునీరుగా సాగునీరుగా మారి మనిషికి ఆహారాన్ని, ఆరోగ్యాన్ని అందిస్తాయి. అందుకే నది పవిత్రమైనది. పుణ్యప్రదమైనది. మన రాష్ట్రంలో ప్రవహించే ముఖ్యమైన జీవనదుల్లో 'మంజీర' ఒకటి. ఆ నదీమతల్లి ప్రస్థానాన్ని హృదయంతో దర్శించిన కవి వేముగంటి నరసింహాచార్యుల రచనను ఆస్వాదిద్దాం.

I

నీ కంకణక్వణము

నినదించి నంతనే 

కర్షకుని నాగేలు 

కదలి ముందుకు సాగు 

నీ చేతి చలువ చిం 

దిలిపాటు గనినంత 

పైరు పచ్చలు కనుల 

పండువుగ విలసిల్లు 

ఎంత చల్లని దానవే! నీవు మంజీర! 

ఎంత తీయని దానవే!

గిడసబారిన పుడమి 

ఎడద కరిగించెదవు 

చేదైన నేలలో 

చెరకు పండించెదవు 

చేవగలిగిన మట్టి 

జీవకణములు తెచ్చి 

పొలముకు ఎరువుగా 

బలము చేకూర్చెదవు 

ఎంత చల్లని దానవే! నీవు మంజీర! 

ఎంత తీయనిదానవే!

ఆలోచించండి-చెప్పండి

"పైరు పచ్చల కన్నుల పండువుగ విలసిల్లు” అనడంలో మంజీర నదికున్న సంబంధమేమిటి?

* మంజీర నదిని కవి “ఎంత తీయని దానవే” అని అనడంలో ఆంతర్యమేమిటి?

* "గిడసబారిన పుడమి ఎడద కరిగించెదవు" అని కవి మంజీర గురించి ఎందుకన్నాడు?

ప్రశ్న 1.

“పైరు పచ్చల కన్నుల పండువుగ విలసిల్లు” అనడంలో మంజీర నదికున్న సంబంధమేమిటి ?

జవాబు.

మంజీర బీడుబారిన పంటపొలాలను తన జల ధారలతో తడుపుతున్నది. ఎందుకూ పనికిరాని పొలాలను పంటలు వేయడానికి అనువుగా చేసింది. దాంతో పొలాలన్నీ పచ్చని పైర్లతో విలసిల్లుతున్నాయి. అందుకే కవి పై విధంగా అన్నాడు.

ప్రశ్న 2.

మంజీర నదిని “కవి ఎంత తీయని దానవే” అనడంలో ఆంతర్యమేమిటి ?

జవాబు.

మంజీరా నదిలోని నీరు మధురంగా ఉంటుంది. బీడుబారిన పొలాలను పచ్చని పైర్లు ఉండే విధంగా చేసింది. చేదైన నేలల్లో తీయని చెరకును పండించింది. పట్టణ, పల్లెలవాసులకు తన అమృత ధారలను అందించింది. తాగునీటిని, సాగునీటిని అందించింది. అందుకే కవి మంజీరాను “ఎంత తీయని దానవే” అని చెప్పాడు.

ప్రశ్న 3జవాబు.

బీడుబారిన భూమాత హృదయాన్ని తన అమృతపు ధారలతో తడిపింది. సస్యానికి యోగ్యంగా చేసింది. పంటలు పండటానికి అనువుగా మార్చింది. అందువల్లనే కవి ‘గిడస బారిన పుడమి విడద కరిగించెదవు’ అని చెప్పాడు

II

ఆనాడు కుతుబు సు 

ల్తాను నిలిపిన పురము 

భాగ్యనగరములోన 

వసియించు పౌరులకు 

పంచదారను బోలు 

మంచి నీరొసగెదవు 

ఎంత చల్లని దానవే! నీవు మంజీర! 

ఎంత తీయని దానవే!

పల్లెటూళ్ళను కూర్మి 

తల్లివలె లాలించి 

స్నానపానాదులను 

సమకూర్చెదవు నీవు 

పట్టణమ్ములను తో 

బుట్టువలె ప్రేమించి 

ధాన్యరాసుల నంపి 

తరచు పోషించెదవు 

ఎంత చల్లని దానవే! నీవు మంజీర! 

ఎంత తీయని దానవే!

.

ఆలోచించండి – చెప్పండి: 

ప్రశ్న 1.
‘మంజీర పల్లెటూర్లను తల్లివలె లాలించింది’ అని కవి ఎందుకన్నాడు ?
జవాబు.
మంజీరా నది పల్లెటూళ్ళను తల్లిలాగా భావించింది. పల్లెప్రజలకు అవసరమైన తాగునీటిని, సాగునీటిని అందించింది. పల్లెప్రజల బ్రతుకులో కొత్త కాంతులను నింపింది. అందుకే కవి మంజీర పల్లెటూళ్ళను తల్లివలె లాలించిందని చెప్పాడు.

ప్రశ్న 2.
పట్టణాలను మంజీరానది తోబుట్టువులవలె ప్రేమిస్తుందని కవి ఎందుకన్నాడు ?
జవాబు.
మంజీర పట్టణాలను తోబుట్టువులా ప్రేమించింది. పల్లె ప్రాంతాల్లోని పాడిపంటలను నగరప్రజలకు అందించింది. వారికి ఆహారాన్ని అందించింది. వారి జీవితాలను రక్షించింది. అందుకనే కవి మంజీరా నది తోబుట్టువులాగా పట్టణాలను ప్రేమించిందని చెప్పాడు.

ప్రశ్న 3.
“పట్టణాలను మంజీరానది పోషిస్తున్నది” ఎట్లాగో మీ మాటల్లో చెప్పండి.
జవాబు.
మంజీర పట్టణవాసులను తన జలధారలతో పోషిస్తున్నది. హైదరాబాద్ వంటి నగరాలకు తీయని నీటిని అందిస్తున్నది. పల్లెల్లో పండిన ధాన్యాన్ని పట్టణాలకు అందిస్తున్నది. పట్టణప్రాంత వాసుల దాహాన్ని మంజీర తీరుస్తున్నది.

ఇవి చేయండి :

I. విని, అర్థం చేసుకొని, ఆలోచించి మాట్లాడడం:

ప్రశ్న 1.
ఈ గేయాన్ని రాగయుక్తంగా పాడండి.
జవాబు.
విద్యార్థి కృత్యం.

ప్రశ్న 2.
నదుల వల్ల ఏయే ప్రయోజనాలున్నాయో చర్చించండి.
జవాబు.

1. నదులు ప్రాణికోటికి జీవనాధారాలు.
2. జీవనంలో అన్నింటికి అవసరమైన నీటిని మనం నదుల నుండి పొందుతాము.
3. నదులకు ఆనకట్టలు కట్టి, ఆ నీటిని కాలువల ద్వారా మళ్ళించి, పంటలు పండిస్తాము.
4. ప్రకృతి పర్యావరణానికి నదులు ప్రత్యక్షంగా గాని, పరోక్షంగా గాని, ఎంతో మేలు చేస్తాయి.
5. నదుల వలన తాగునీరు, సాగునీరు అందుతుంది. కనుక నదులు పవిత్రమైనవి, పుణ్యప్రదమైనవి.

II. ధారాళంగా చదువడం – అర్థం చేసుకొని ప్రతిస్పందించడం:

1. కింది భావాన్నిచ్చే వాక్యాలు గేయంలో ఎక్కడ ఉన్నాయో గుర్తించి రాయండి.

అ) రైతు నాగలి ముందుకు సాగుతుంది.
జవాబు.
కర్షకుని నాగేలు కదలి ముందుకు సాగేను

ఆ) చిన్నబోయిన నేల గుండెను సేదతీరుస్తావు.
జవాబు. గిడసబారిన పుడమి ఎడద కరిగించెదవు

ఇ) హైదరాబాద్ ప్రజలకు తీయని నీళ్ళందిస్తావు.
జవాబు.
భాగ్యనగరములోన వసియించు పౌరులకు పంచదారను బోలు మంచి నీరొసగెదవు.

ఈ) పల్లెను తల్లి ప్రేమతో లాలిస్తావు.
జవాబు.
పల్లెటూళ్ళను కూర్మి తల్లివలె లాలించి.

2. గంగాపురం హనుమచ్ఛర్మ రాసిన కింది గేయ పంక్తులు చదువండి. ప్రశ్నలకు జవాబులు రాయండి.

ప్రవహింతువా దుందుభీ మాసీమ
పాల యేఱుగ దుందుభీ.
చిరుగాలి కెరటాల
పొరలెత్తు అలలతో
దరులంటు అమృతశీ
కరములౌ జలముతో
గిరులంటి, వానిని
ర్హరులంటి, పైపైని
దరులంటి జాజి క్రొ
వ్విరుల వన్నియలూని ప్రవహింతువా

ప్రశ్నలు :

అ) ఈ గేయం దేన్ని గురించి చెప్పింది ?
జవాబు.
ఈ గేయం ‘దుందుభి’ నదిని గుర్చి చెప్తున్నది.

ఆ) దుందుభి నది ప్రవాహాన్ని కవి దేనితో పోల్చాడు ?
జవాబు.
దుందుభి నది ప్రవాహాన్ని కవి పాలు ప్రవహించే నదితో పోల్చాడు.

ఇ) కవి దుందుభి నదిని పాలయేఱు అని ఎందుకన్నాడు ?
జవాబు.
‘పాలు’ ఆరోగ్యానికి మంచిది. పాలు మధురంగా ఉంటాయి. దుందుభి నదిలో నీళ్ళు కూడా పాలవలె మధురంగాను. ఆరోగ్యవంతంగాను ఉంటాయని కవి అన్నాడు.

ఈ) ‘దరులు’ – అనే పదానికి అర్థమేమిటి ?
జవాబు.
‘దరులు’ అనే పదానికి ‘ఒడ్డులు’ అనే అర్థం.

ఉ) దుందుభి జలం ఎట్లా ఉన్నదని కవి ఉద్దేశం ?
జవాబు.
దుందుభి జలం చిరుగాలికి కదిలి, పొర్లిపడే కెరటాలతో, అమృతంలాంటి నీటిబిందువులతో పర్వతాలను, చెట్లను తాకి, సెలయేళ్ళతో కలిసి, జాజిపూవుల కొమ్మల అందాలను అడ్డుకొని పాలయేరులా ఉందని కవి ఉద్దేశం.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

III. స్వీయరచన:

1. కింది ప్రశ్నలకు ఐదేసి వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి.

అ) “నది పొలానికి బలం చేకూరుస్తది” అని కవి ఎందుకన్నాడు ?
జవాబు.
పొలాలు పచ్చగా ఉండాలంటే నీరు అవసరం. వర్షాలు బాగా కురిస్తేనే నదులు ప్రవహిస్తాయి. నదుల్లోని నీరే పంటపొలాలకు బలం. నదులు కేవలం నీటిని మాత్రమే కాదు సారవంతమైన మట్టిని కూడా పొలాలకు అందిస్తాయి. దాంతో పంటలు పచ్చగా పెరుగుతాయి. నదుల్లోని నీటిలో ఎన్నో ఔషధ గుణాలు కూడా ఉంటాయి. దీంతోనే పంటలకు చక్కని బలం సిద్ధిస్తుంది. ఈ కారణంవల్లనే కవి – “నది పొలానికి బలం చేకూరుస్తుంది” అని చెప్పాడు.

ఆ) భాగ్యనగరానికి, మంజీర నదికి ఉన్న సంబంధం తెల్పండి.
జవాబు.
భాగ్యనగరాన్ని కులీకుతుబ్షా నిర్మించాడు. ఇలాంటి భాగ్యనగరానికి సమీపంలోనే మంజీరా నది ఉంది. ఈ కారణంగా భాగ్యనగరానికి, మంజీరానదికి విడదీయరాని సంబంధం ఉంది. మంజీర తన అమృతజలాలను భాగ్యనగర వాసులకు అందిస్తుంది. ఈ నది భాగ్యనగర ప్రజలకు తాగునీటిని, సాగునీటిని అందిస్తున్నది.

మంజీర భాగ్యనగరాన్ని తోబుట్టువులాగా లాలిస్తున్నది. గ్రామాల్లోని ధాన్యాన్ని నగర ప్రజలకు అందిస్తున్నది. ఈ విధంగా భాగ్యనగరవాసులకు, మంజీరాకు విడదీయరాని సంబంధం ఉంది.

ఇ) మనం నదులను ఎట్లా కాపాడుకోవాలి ?
జవాబు.
ఏ దేశంలోనైనా నదులు, దేశ సౌభాగ్యానికి పట్టుగొమ్మలు. నదులు ప్రవహించే ప్రాంతాలు, ధాన్యాగారాలుగా మారతాయి. మనదేశంలో జీవనదులయిన గంగా, సింధు, బ్రహ్మపుత్రలు ఉత్తర భారతాన్నీ, కృష్ణా, గోదావరులు, దక్షిణ భారతాన్నీ సస్యశ్యామలం చేస్తున్నాయి.

పాడిపంటలతో ఆ ప్రాంతాల్ని కలకలలాడిస్తున్నాయి. మనకు కావలసిన తాగునీటినీ, సాగునీటినీ మనకు అందిస్తున్నాయి. విద్యుదుత్పత్తికి తోడుపడుతున్నాయి. రవాణా సౌకర్యాలను కలుగజేస్తున్నాయి. మానవుల జీవనానికి నదులు ఎన్నో విధాలుగా సాయపడుతున్నాయి. నదీతీరాలలోని పరిశ్రమలకు నీటిని అందిస్తున్నాయి.

కాబట్టి మనం అత్యంత ప్రాముఖ్యమైన నదీజలాలను భద్రంగా కాపాడుకోవాలి. మురికినీటిని, నదులలో కలపరాదు. నదీజలాల్లో బట్టలు ఉతకరాదు. పశువులను కడగరాదు. పరిశ్రమల వ్యర్థాలను నదీజలాల్లో కలుపరాదు. నదీజలాలను పరిశుభ్రంగా ఉంచి, మనం పర్యావరణాన్ని కాపాడుకోవాలి. కలుషిత నదీజలాలను తాగడం వల్లే, మనలో చాలామంది రోగాలబారిన పడుతున్నాము. కాబట్టి జాగ్రత్తపడదాం. మన నదులను మనం రక్షించుకుందాం.

ఈ) నదులు ‘నాగరికతకు ఆలవాలం’ – ఎందుకు ?
జవాబు.
భారతదేశంలో గంగ, కృష్ణ, గోదావరి వంటి పుణ్యనదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. ఎక్కువ భాగం నదులు హిమాలయ పర్వత సానువుల నుండే పుట్టాయి. మనదేశంలో గంగానదికి విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. భారతీయులు నదులను దేవతామూర్తులుగా భావిస్తారు.

వాటిని పూజిస్తారు, హారతులు ఇస్తారు. 12 సంవత్సరాలకు ఒకసారి ప్రతి నదికి పుష్కరాలను నిర్వహిస్తారు. నదులలోని నీటిలో ఔషధ గుణాలున్నాయని నమ్ముతారు. అందువల్లనే మన నదులు సనాతన ‘నాగరికతకు ఆలవాలం’ అని అంటారు.

2. కింది ప్రశ్నకు పది వాక్యాల్లో జవాబు రాయండి.

అ) నదుల్లో కూడా నీళ్ళు కనుమరుగయ్యే పరిస్థితులు ఎందుకు వచ్చాయో కారణాలు వివరించండి.
జవాబు.
నదులు మనకు త్రాగునీటిని, సాగునీటిని అందిస్తున్నాయి. విద్యుత్ ఉత్పత్తికి కూడా సహకరిస్తున్నాయి. ఈ రకంగా నదులు సకలజీవకోటికి ఉపయోగపడుతున్నాయి. ప్రస్తుతం నదుల్లో కూడా నీరు కనుమరుగయ్యే పరిస్థితులు ఏర్పడుతున్నాయి. దీనికి ప్రకృతితోపాటు మానవ తప్పిదాలు కూడా చాలా ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యంగా కొన్ని-

1. సకాలంలో వర్షాలు కురవకపోవడం, వర్షపాతం చాలా తగ్గిపోవడం.
2. ఎగువ రాష్ట్రాలు నదులపై అక్రమ ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం.
3. విద్యుత్ ఉత్పత్తికి పరిమితికి మించి నీటిని వృథాగా ఖర్చు చేయడం.
4. అడవులను పరిరక్షించకపోవడం
5. పర్యావరణంలో సమతుల్యత దెబ్బతినడం
6. నీటి పొదుపుపై ప్రభుత్వాలకు సరియైన అవగాహన లేకపోవడం.

IV. సృజనాత్మకత / ప్రశంస:

1. కింది ప్రశ్నకు జవాబును సృజనాత్మకంగా రాయండి.

అ) మీ ప్రాంతంలోని లేదా మీరు చూసిన వాగు/చెరువు/నదిని వర్ణిస్తూ కవిత/గేయాన్ని రాయండి.
జవాబు.
మా ప్రాంతంలో గౌతమీ నది ప్రవహిస్తోంది.

కవితా గేయం :
“సప్తర్షి సంఘాన గౌతముడు పెద్ద
వనము పెంచెను ఋషి ఫలవృక్షములను
గోవొకటి దానిని భగ్నంబు చేసే
గౌతముడు కోపాన కనువిచ్చి చూసె
భస్మమయ్యెను గోవు మునికోపదృష్టి
ఋషిమండలంబంత నిందించె ఋషిని
గౌతముడు తాపమున తపము చేయంగ
పరమేశుడప్పుడు ప్రత్యక్షమయ్యె
గోవు స్వర్గతి చెంధ శివు డంత కరుణ
గోదావరీనదిని సృష్టించి విడిచె
నాసిక్కు క్షేత్రాన గోదావరీ మాత

V. పదజాల వినియోగం : 

కింది పదాలకు సమానార్ధక పదాలను పట్టికలో గుర్తించి రాయండి.

అ) రైతు - కర్షకుడు

ఆ) చల్లదనం - చలువ

ఇ) నేల - పుడమి

ఈ) స్నేహం - సోపతి

ఉ) పంపి - అంపి

ఊ) ప్రకాశించు - విలసిల్లు

2. కింది వాక్యాలలో గీత గీసిన పదాలకు ప్రకృతి పదాలను రాయండి.

ఎడద - ఎద

రాసి - రాశి

3. కింది వాక్యాలలో గీత గీసిన పదాలకు అర్థాలు రాయండి 

అ) కాకతీయుల కాలం సాహిత్య సంపదతో విలసిల్లింది.  

విలసిల్లు= ప్రకాశించు

ఆ)కృష్ణ కుచేల కూర్మి గొప్పది 

కూర్మి = స్నేహం

ఇ) పుడమి అనేక సంపదలకు నిలయం పుడమి = భూమి

VI. భాషను గురించి తెలుసుకుందాం 

1. కింది ఖాళీలను పూజించండి.

సమాస పదం - విగ్రహ వాక్యం - సమాసం పేరు

అ) సీత జడ -  సీత యొక్క జడ - షష్టి తత్పురుష సమాసం

ఆ) చెట్టు నీడ - చెట్టు యొక్క నీడ - షష్టి తత్పురుష సమాసం

ఇ) వయోవృద్ధుడు - వృద్ధుడైన వయోజనుడు - విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం

ఈ) రాజశ్రేష్టుడు - రాజులలో శ్రేష్టుడు - షష్టి తత్పురుష సమాసం

ఉ) అమంగళం - మంగళం కానిది - నైన్ తత్పురుష సమాసం.

అలంకారం:

కింది దాన్ని చదవండి.

 ఇల్లు, మనిషి, పెళ్లి, మండపం, ఫంక్షన్ హాల్, వాహనం ఏదైనా సరే అందంగా కనిపించాలంటే వివిధ రకాలుగా అలంకరణ చేస్తాం.

 అట్లానే రచనలు ఆకర్షణీయంగా ఉండడానికి అలంకారాలు ఉపయోగిస్తారు.

 ఇది మనబడి 

ఇది అక్షరాల గుడి 

సరస్వతి దేవి ఒడి 

మనకు నేర్పు నడవడి 

పై కవితలో డి అనే అక్షరం అనేకసార్లు రావడం వల్ల కవిత అందంగా వినుసంపుగా ఉన్నది కదా ఈ విధంగా వాక్యానికి ఏర్పడ్డ అందమే అలంకారం వల్ల వచ్చింది కాబట్టి శబ్దాలంకారం. అర్థం వల్ల అందం కలిగితే అర్ధాలంకారం అవుతుంది.

 ఇప్పుడు ఒక శబ్దాలంకారం గురించి తెలుసుకుందాం.

వృత్యానుప్రాసం : 

కింది వాక్యాలు పరిశీలించండి.

గడగడ బడుకుచూ తడబడి జారిపడను రత్తమ్మ అత్తమ్మ కోసం కొత్త దుత్తలో పాలు తెచ్చింది 

పై రెండు వాక్యాలలో ఎక్కువసార్లు వచ్చిన హల్లు ఏది? పై వాక్యాల్లో వరసగాడా అనే అక్షరాలు అనేకసార్లు వచ్చాయి కదా ఇట్లా ఒకే హల్లు అనేకసార్లు రావడానికి అలంకారం అంటారు. 

మరికొన్ని వృత్యానుప్రాసాలంకారానికి చెందిన వాక్యాలను మరికొన్ని పాఠాల్లో వెతికి రాయండి.