పాఠం ఉద్దేశం: దినపత్రికల్లోని సంపాదకీయాలు, వ్యాఖ్యలు సమాజ చైతన్యానికి తోడ్పడుతాయి. కాబట్టి విద్యార్థుల్లో సంపాదకీయ వ్యాసాలు, వ్యాఖ్యల పట్ల అభిరుచిని కలిగిస్తూ, ఆసక్తిని పెంపొందింప చేయడం సాధారణ వార్తలకు, సంపాదకీయాలకు మధ్య ఉండే తేడాను, వాటి ప్రాధాన్యాన్ని అర్థం చేసుకునేందుకు ఉద్దేశించినది ఈ పాఠం.
పాఠ్యభాగ వివరాలు:
ఈ పాఠం సంపాదకీయ ప్రక్రియకు చెందినది. సమకాలీన సంఘటనల్లో ముఖ్యమైన విషయాన్ని తీసుకుని పత్రికలో తమ వ్యాఖ్యానంతో ఆ విషయానికి సంబంధించిన పూర్వపరాలను పరామర్శిస్తూ సాగే రచనను సంపాదకీ వ్యాసం అంటారు. తక్కువ మాటల్లో పాఠకులను ఆకట్టుకునే విధంగా ఆలోచించే విధంగా రాయగలగడం మంచి సంపాదకీయానికి గల లక్షణం. ఈ సంపాదకీయాలు, ఆయా కాలానికి సంబంధించినవే అయినా ఒక్కొక్క సందర్భంలో వీటిలో విభిన్న కాలాలకు అన్వర్తింపజేసుకోవచ్చు.
తెలంగాణ రాష్ట్రం అవతరించిన సందర్భంగా జూన్ 2, 2014 నాడు ఇది ఒక తెలుగు దినపత్రికలో వచ్చిన సంపాదకీయ వ్యాసం.
II. వ్యక్తీకరణ - సృజనాత్మకత:
I. కింది ప్రశ్నలకు ఐదు వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి.
అ) తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటును జాతి చరిత్రలో ఒక అద్భుతమైన ఘట్టంగా ఎందుకు అనుకుంటున్నారు?
జ. అది తెలంగాణ పోరాటం గమ్యాన్ని అందుకున్న శుభ సందర్భం. తెలంగాణ జాతి చరిత్రలో అదొక మహత్తరమైన క్షణం. తెలంగాణ సాయుధ రైతాంగ పోరాటం నుంచి తొలిదశ తెలంగాణ ఉద్యమం. మలిదశ తెలంగాణ ఉద్యమం అన్ని కలగలిపి కలలు సాధించుకున్న అద్భుతమైన క్షణం. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఆవిర్భవించిన సమయంలో మూడు తరాల పిల్లల కనుల నుండి భావోద్వేగంతో ఆనంద భాష్పాలు వర్షించాయి. ఆనందోత్సాహాలతో పాటు పోరాట జ్ఞాపకాలు తెలంగాణ ప్రజల ఎదలపై ఆర్ద్రంగా మారాయి. అందుకే తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటును జాతి చరిత్రలో అద్భుత ఘట్టంగా అనుకుంటున్నారు.
ఆ) ప్రస్తుత సంపాదకీయ వ్యాసం లోని భాష శైలి ఎట్లా ఉన్నది?
జ. సంపాదకీయమంటే సమాజ దర్పణం సంపాదకీయం సృజనాత్మక శైలి రచన సరళంగాను, సూటిగాను, నిష్కర్షగా ప్రాధికారికంగా, సులభంగా అర్థమయ్యే విధంగా ఉండాలి. సంక్లిష్టమైన అంశాలను జన భవిష్యత్తును వర్తమానాన్ని ప్రభావితం చేసే అనేక అంశాలను విశ్లేషించి, ఉత్తమమైన దానిని పరిచయం చేస్తూ పాఠకుడి కందివ్వాలి. సంపాదకీయాల్లో ఆసక్తి కలిగించే ఎత్తుగడ, వివరణ తప్పనిసరి. ఆలోచించే ముగింపు అవసరం. పత్రిక హృదయమే సంపాదకీయ వ్యాసం. ఒకప్పటి పద్యాలు, శ్లోకాలు వివరణలు కొంచెం లోపించాయి అని చెప్పవలసి ఉంటుంది. సృజనాత్మక శైలి ఎక్కువగా సంపాదకీయాల్లోనూ ప్రత్యేక వ్యాసాల్లోను కనిపిస్తున్నది.
ఇ) సంపాదకీయాలు పత్రికల్లో ఎందుకు రాస్తారు?
సంపాదకీయాలు పత్రికల్లో అతి ముఖ్యమైన రచన. సంపాదకీయమంటే పత్రిక హృదయమని కొందరు చెప్తారు. ప్రజల అభిప్రాయాలు వ్యాఖ్యానించి అర్థం చేయించి, మార్గదర్శనం చేసేందుకు వివిధ సమస్యలపై స్పందించేలా నిర్మాణాత్మకంగా ఆలోచింపజేసేందుకు సంపాదకీయం రాస్తారు. తక్షణ సమస్యలపై తాజా వార్తలపై, సంఘటనలపై చేసే పరిశోధన ఆలోచనల వాక్యాన్ని సంపాదకీయంలో ఆసక్తిని కలిగించే ఎత్తుగడ, వివరణ, ముగింపు ఉంటాయి. సంపాదకీయాలు సమాజ చైతన్యానికి తోడ్పడతాయి. తక్కువ మాటల్లో పాఠకులను ఆలోచింపజేసేటట్లు ఆకట్టుకునేటట్లు సంపాదకీయాలు రాస్తారు. సంపాదకీయ వ్యాసాలు ప్రజల్ని చైతన్యవంతులను చేస్తాయి.
ఈ) పత్రికల్లోని సంపాదకీయాలకు సాధారణ వార్తాంశాలకు మధ్యలో ఉన్న భేదాలు ఏవి?
జ. పత్రికల్లో సంపాదకీయాలకు సృజనాత్మక శైలి వాడడం వలన పాఠకులు ఇష్టంగా చదువుతారు
వార్త రచనలో కల్పనలకు, అభిషేక్తులకు, ఊహలకు చోటు ఇవ్వరాదు. ప్రజల పట్ల ప్రభుత్వ అధికార యంత్రాంగం పట్ల బాధ్యత కలిగి వార్తా రచన చేయాలి. సంపాదకీ రచన సరళంగా సూటిగా నిష్కర్షగా సాధికారికంగా సులభ గ్రాహ్యంగా
ఉండాలి. వార్త వ్యాసాలలాగే సంపాదకీయాలు కూడా ఆసక్తిని కలిగించే అవసరం ఉంది. చిన్న పదాల్లో చెప్పదగిన భావాన్ని చిన్న మాటల్లోనే సూచించాలి. పెద్ద మాటలను అనవసరంగా ఉపయోగించకూడదు.
సంపాదకీయాలు పత్రికల్లో ఎందుకు రాస్తారు?
జ: పత్రికకు ప్రాణవాయువు సంపాదకీయం. జరిగిన సంఘటనలను పత్రికలో యథావిధిగా పాఠకులు నేరుగా తెలుసుకుంటారు. కానీ, దాని పూర్వాపరాలు, తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలు, అనుసరించాల్సిన వ్యూహాలను సంపాదకీయాలు తెలియజేస్తాయి.
2. కింది ప్రశ్న కు పది వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి.
1. సంపాదకీయ వ్యాసం అనగా నేమి?
లేదా
2. సమకాలీన ప్రతి బింబం - "సంపాదకీయ వ్యాసం" వివరింపుము
జ. సమకాలీన సంఘటనలలో మానవ జీవితం నుంచి విడదీయలేని అతి ముఖ్యమైన అంశాలను, తీసుకొని వ్యాఖ్యాన రూపంతో పూర్వపరాలను పరామర్శిస్తూ, విశ్లేషణ చేస్తారు.
అనేక అంశాలతో ముడిపడి ఉన్న సంఘటన ఉదహరిస్తూ వీటి ద్వారా వచ్చే ఫలితాన్ని విశ్లేషిస్తూ సోదాహరణంగా సాగే రచనను సంపాదకీయ వ్యాసం అని అంటారు.
సంపాదకీయ వ్యాసం పత్రిక యొక్క ప్రాణాత్మదేహాలుగా పరిగణించవచ్చు.
సంపాదకీయ వ్యాసం రాసేటప్పుడు ప్రముఖుల మాటల్ని ఉదహరిస్తారు. లోకంలో ప్రసిద్ధమైన సామెతలను అతికినట్టుగా వాడుతారు.
తదనుగునమైన నిర్వచనాలను వివరిస్తారు. ఉపోద్ఘాతం ముడిబడి ఉన్న చారిత్రక అంశాలను, వర్తమాన వాస్తవికతలను వివరిస్తూ భవిష్యత్తును అంచనా వేస్తారు. ఫలితాలను క్రోడీకరిస్తారు. అల్పాక్షరాల్లో అనాల్పార్థ రచన చేస్తూ పాఠకులను ఆకట్టుకుంటారు.
లోతైన విశ్లేషణతో మార్మికమైన రహస్యాలను బట్టబయలు చేస్తారు.
ఉదాసీన వైఖరి విడనాడు మని బోధిస్తారు. కార్య ఆరంభము కంటే కార్యాంతము మేలని దిశానిర్దేశం చేస్తారు. ఉత్పాతాలను గ్రహించమని చదువువరులకు ఆలోచింపజేయగలిగే మేధస్సును అందజేస్తారు. అలా ఆలోచింపజేయగలడం మంచి సంపాదకీయ లక్షణం. ఇవి ఆయా కాలాలకు సంబంధించినవే అయినప్పటికీ ఒక్కొక్క సందర్భంలో వివిధ సంబంధాలకు, అనుబంధ సంఘటనలకు, విభిన్న కాలాలకు అనవర్తింపజేసుకోవచ్చు. సంపాదకీయ వ్యాసం తత్కాలానికి సంబంధించిన అయినా విభిన్న కాలాలకు కూడా చెందుతుంది
అలాంటి గొప్ప సంపాదకీయ వ్యాసాలలో ఒకటైనది లక్ష్యసిద్ధి వ్యాసం తెలంగాణ ఏర్పాటును పురస్కరించుకుని జూన్ 2 2014 రోజున వెలువడిన వ్యాసం.
పత్రికా వార్తలకు సంపాదకీయ వార్తలు తేడా ఏమిటి
సాధారణ వార్తలు
1. సమకాలీన ప్రపంచంలో జరిగిన అనేక విషయాలు వార్తలుగా రాస్తారు
2. జరిగిన సంఘటన మాత్రమే లిఖిస్తారు.
3. జరిగిన సంఘటనలను ఉన్నది ఉన్నట్టుగానే వివరిస్తారు.
4. వింతలు విశేషాలు జయాపజయాలు మొదలగునవి సహజంగా చిత్రీకరిస్తారు
5. వార్తాంశం పత్రికల్లో ఒక భాగం మాత్రమే భాష సరళంగా మామూలు శైలిలో సాగుతుంది.
6. ఈ వార్తల్ని విలేకరులు సేకరించి రాస్తారు సాధారణ అంశాలు చుట్టూ సమాజంలో ఏం జరుగుతుంది తెలియజేస్తాయి.
సంపాదకీయ వ్యాసాలు:
1. సమకాలీన సంఘటనలో ముఖ్యమైన వాటికి తీసుకొని వ్యాఖ్యల రూపంలో సంక్షిప్తంగా రాస్తారు.
2. ఆసక్తిని కలిగించే వ్యూహాత్మక ఎత్తుగడ స్పష్టమైన వివరణ సమర్థవంతమైన ముగింపు అవసరం.
3. సంపాదకీయాల వల్ల సమాజానికి జరిగే మంచి చెడులను బాధ్యతాయుతంగా విశ్లేషిస్తారు ఆలోచన రేకెత్తిస్తారు.
4. ఇందులో 1000 పదాలు మించకుండా పత్రికా హృదయం సామాజిక దృక్పథంతో ఆవిష్కరించబడుతుంది.
5. భాష సరళంగా సూటిగా స్పష్టంగా ఉంటుంది సృజనాత్మక శైలిలో సంపాదకీయం కొనసాగుతుంది.
6. సంపాదకుడు లేదా సంపాదకమండలి సమాజ చైతన్యానికి తోడ్పడే విధంగా రాస్తారు.
III. భాషాంశాలు
పదజాలం
కింది పదాలు ఉపయోగించి సొంత వాక్యాలు రాయండి.
ఆ) ముసురుకొను : కొన్ని జ్ఞాపకాలు మనసుపై ముసురుకుంటాయి.
ఇ) ప్రాణం పోయు : శిల్పి శిల్పానికి ప్రాణం పోస్తాడు.
ఈ) గొంతు వినిపించు : నల్ల జాతి తరపున మైకేల్ జాక్సన్ గొంతు వినిపించారు
ఉ) యజ్ఞం: వర్షాలు రావాలని ప్రజలు వరుణ యజ్ఞం నిర్వహించారు.
కింది పదాలకు పర్యాయపదాలు రాసి వాటితో వాక్యాలు రాయండి.
తారలు చుక్కలు నక్షత్రాలు వాక్య ప్రయోగం ఆకాశంలోని నక్షత్రాలు మల్లెలు వెదజల్లినట్లు ఎంతో అద్భుతంగా ఉన్నాయి కదా
అ)జ్ఞాపకం : జ్ఞప్తి, స్మృతి
నా చిన్ననాటి సంగతులు నాకు జ్ఞప్తికి రావడం లేదు.
పోరాటం : యుద్ధం, సమరం, రణం
వాక్య ప్రయోగం: అన్నదమ్ముల మధ్య సమరం మంచిది కాదు.
విషాదం : ఖేదం, దుఃఖం
వాక్య ప్రయోగం: కోరిక వలనే దుఃఖం కలుగుతుందని గౌతమ బుద్ధుడు చెప్పాడు.
సంస్కరణ: సంస్కారం, సంస్క్రియ
వాక్య ప్రయోగం: దేశాభివృద్ధికి ఉత్తమ సంస్కారాలు అమలు చేయాలి.
వ్యాకరణాంశాలు
ప్రత్యక్ష పరోక్ష కథనం లోకి మార్చడం
రాజకీయ పార్టీల వారు "జనానికి తక్షణం కావాల్సింది కడుపునిండా తిండి, కంటి నిండా నిద్ర" అని ఎన్నికల ప్రణాళికల్లో ప్రకటించారు.(ప్రత్యక్ష వాక్యం)
రాజకీయ పార్టీల వారు జనానికి కావాల్సింది కడుపునిండా తిండి, కంటి నిండా నిద్ర అని ఎన్నికల ప్రణాళికల్లో ప్రకటించారు. (పరోక్ష వాక్యం)
"సుదీర్ఘకాలం అణచివేయబడిన జాతి ఆత్మ తన గొంతు వినిపిస్తుంది" అని నెహ్రు అన్నారు (ప్రత్యక్ష కథనం)
సుదీర్ఘ కాలం అణచివేయబడిన జాతి ఆత్మ తన గొంతును వినిపిస్తుందని నెహ్రూ అన్నాడు. (పరోక్ష కథనం)
పరోక్ష కథనం ప్రత్యక్ష కథనం లోకి మార్చడం
పరిపాలన రంగంలో సంస్కరణలు ప్రవేశపెట్టడం అవసరమని ముఖ్యమంత్రి ప్రకటించాడు (పరోక్ష కథనం)
"పరిపాలన రంగంలో సంస్కరణలు ప్రవేశపెట్టడం అవసరం" అని ముఖ్యమంత్రి ప్రకటించాడు (ప్రత్యక్షకథనం)
సమాజాన్ని సంక్షేమ పథకాల రూపంలో ఆదుకోవడం తప్పనిసరి అని మేధావులు నిర్ణయించారు (పరోక్ష కథనం)
"సమాజాన్ని సంక్షేమ పథకాల రూపంలో ఆదుకోవడం తప్పనిసరి" అని మేధావులు నిర్ణయించారు (ప్రత్యక్ష కథనం)
తెలుగులోనే రాయండి. తెలుగే మాట్లాడనని టీవీ ఛానల్ లో ప్రసారం చేశారు. (పరోక్ష కథనం)
"తెలుగులోనే రాయండి. తెలుగే మాట్లాడండి" అని టీవీ ఛానల్ లో ప్రసారం చేశారు. (ప్రత్యక్ష కథనం)
2. కింది పదాలను విడదీసి సంధులు గుర్తించి సూత్రాలను రాయండి.
ప్రపంచమంతా = ప్రపంచము + అంతా = ఉత్వ సంధి.
సూత్రం: ఉత్తునకు అచ్చు పరమైతే సంధి నిత్యం.
అత్యద్భుతం = అతి + అద్భుతం = అత్యద్భుతం - యణాదేశ సంధి.
సూత్రం: ఇ, ఉ, రు,లకు అసవర్ణంలైన అచ్చులు పరమైతే య, వ, ర లు ఆదేశం గా వస్తాయి.
సచివాలయం = సచివ + ఆలయం = సచివాలయం - సవర్ణదీర్ఘ సంధి
సూత్రం: ఆ ఈ ఊ రూ లకుఅవే అచ్చులు పరమైతే సవర్ణదీర్ఘం ఏకాదేశంగా వస్తుంది.
కింది పదాలను విగ్రహ వాక్యాలు రాసి సమాసాల పేర్లు రాయండి.
బృహత్కార్యం బృహత్తు అయిన కార్యం విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం
శక్తి యుక్తులు : శక్తియును, యుక్తియును - ద్వంద్వ సమాసం.
సంక్షేమ పథకాలు : సంక్షేమం కొరకు పథకాలు - షష్టి తత్పురుష సమాసం.
అతిశయోక్తి అలంకారం:
ఏదైనా ఒక వస్తువును గాని, విషయాన్ని గాని ఉన్నదానికంటే ఎక్కువ చేసి చెప్పడమే అతిశయోక్తి అలంకారం.
సమాజ హితాన్ని కోరి కవులు శతక రచనలు చేశారు. సమాజంలోని పరిస్థితులను తెలుపుతూ మానవులలో నైతిక ఆధ్యాత్మిక విలువలను పెంపొందించుటకు శతక కవులు కృషి చేశారు. అట్లాంటి వివిధ శతక పద్యాల్లోని విలువలను తెలియజేయడమే ఈ పాఠ్యభాగ ఉద్దేశం.
పాఠ్యభాగ వివరాలు:
ఈ పాఠం శతక ప్రక్రియకు చెందినది శతకాలలోని పద్యాలను ముక్తకాలు అంటారు ముక్తక పద్యం దేనికదే స్వతంత్ర భావంతో ఉంటుంది శతకాల్లో మకుటం సాధారణంగా పద్య పాదం చివర ఉంటుంది అయితే మకుట రహితంగా కూడా కొన్ని శతకాలు ఉన్నాయి ఈ పాఠ్య భాగంలో సర్వేశ్వర, శ్రీకాళహస్తీశ్వర, మల్లభూపాలీయ, దాశరథి, నరసింహ, విశ్వనాథేశ్వర, లొంక రామేశ్వర, వేణుగోపాల శతక పద్యాలు ఉన్నాయి.
కవి పరిచయాలు
1. సర్వేశ్వర శతకం రచయిత యథావాక్కుల అన్నమయ్య 13వ శతాబ్దం. ఇతని శైలి ధారాళమైనది.
2. శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం రచయిత ధూర్జటి. 16వ శతాబ్దం ధూర్జటి శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలోని అష్టదిగ్గజ కవుల్లో ఒకరు.
3. మల్లభూపాలీయం రచయిత ఎలకూచి బాలసరస్వతి. నాగర్ కర్నూల్ జిల్లాలోని జటప్రోలు సంస్థానాధీశుడు అయిన సురభి మాధవ రాయల ఆస్థాన కవి. తెలుగులో మొదటి త్యర్ధి కావ్యమైన రాఘవయాదవపాండవీయంను రాశాడు. భర్తృహరి సంస్కృతంలో రాసిన సుభాషిత త్రిశతిని తెలుగులో అనువదించిన తొలి కవి.
4. దాశరధి శతకం రచయిత రామదాసుగా పేరొందిన కంచర్ల గోపన్న. గోపన్న ఖమ్మం జిల్లా నేలకొండపల్లి నివాసి. భద్రాచలంలో శ్రీ రామాలయాన్ని నిర్మించిన భక్తాగ్రేసరుడు. శ్రీరాముని పై ఎన్నో కీర్తనలను రచించిన వాగ్గేయకారుడు.
5. నరసింహ శతకం రచయిత కాకుత్థ్సం శేషప్ప కవి. ఇతని రచనల్లో భక్తి తత్పరతతో పాటు తాత్విక చింతన సామాజిక స్పృహ కనిపిస్తుంది.
6. విశ్వనాథేశ్వర శతకం రచయిత గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీ నరసింహ శర్మ. 300కు పైగా అష్టావధానాలు చేసి ‘అవధాని. శశాంక ఆశుకవితా కేసరి’ అన్న బిరుదు పొందాడు.
7. శ్రీ లొంకరామేశ్వర శతకం రచయిత నంబి శ్రీధరరావు. ఇతనికి కవిరాజ అను బిరుదు కలదు.
8. వేణుగోపాల శతకం రచయిత గడిగె భీమకవి. వీధిబడి వరకు విద్యాభ్యాసం చేసిన ఈయనకు పద్యరచనలో నైపుణ్యం అబ్బడం విశేషం.
ప్రవేశిక
మానవుల ప్రవర్తన ఎట్లా ఉండాలి? ప్రజలు ఎవరిని ఆశ్రయించాలి? స్నేహితులు ఎట్లా ఉంటారు? భగవంతుని గుణాలు భక్తులతో ఎట్లా ఉండాలి? కీర్తిమంతుడు ఎవరు? మనుషుల్లోని రాక్షస గుణాలు ఏవి? అని తెలుపుతూ వివిధ శతక కర్తలు రాసిన పద్యాలను ఈ పాఠంలో గలవు.
కంఠస్థ పద్యాలు - తాత్పర్యాలు
మత్తేభం
స
భ
ర
న
మ
య
వ
I I U
U I I
U I U
I I I
U U U
I U U
I U
భ వ దీ
యార్చన
సేయుచోఁ
ప్ర థమ
పు ష్పంబె
న్నసత్యం
బు, రెం
శార్ధూలమ్ షట్కాట్ : మా సభ (ఫోర్టీన్) 14
1వ అక్షరానికి 14కి యతి మైత్రి
సభరణమయవ అను గణాలుండును.
మొత్తం అక్షరాలు20
నాలుగు పాదములుండును
ప్రాస నియమం కలదు
మ. భవదీయార్చన సేయుచోఁ ప్రథమ పుష్పంబెన్న సత్యంబు, రెం
గైకోవు = అంగీకరించవు కదా ! (అంగీకరించవు అని అర్థం)
తాత్పర్యము : ఓ సర్వేశ్వరా ! నీ పూజ చేసేటప్పుడు మొదటి పుష్పం సత్యం. రెండవ పుష్పం దయ. మూడో పుష్పం మిక్కిలి విశిష్టమైన ఏకాగ్రత. ఇది భక్తియోగ విధానం. ఈ మూడు పుష్పాలు లేని పూజలను నీవు అంగీకరించవు కదా !
1. సర్వేశ్వరా! నీ పూజ చేసేటప్పుడు మొదటి పుష్పం సత్యం. రెండవ పుష్పం దయ. మూడో పుష్పం మిక్కిలి విశిష్టమైన ఏకాగ్రత. ఇది భక్తియోగ విధానం. ఈ మూడు పుష్పాలు లేని పూజలను నీవు అంగీకరించవుకదా!
3.న, జ, భ, జ, జ, జ, ర అనే గణాలు (21 అక్షరాలు) ఉంటాయి.
4.ప్రతి పాదంలో 11వ అక్షరం యతి స్థానం.
5.ప్రాసనియమం ఉంటుంది.
ఉ. భండనభీముఁ డార్థజన బాంధవుఁ డుజ్వల బాణతూణ కో
దండ కళాప్రచండ భుజతాండవ కీర్తికి రామమూర్తికిన్
రెండవ సాటి దైవమిక లేఁడనుచున్ గడగట్టి భేరికా
డాండ డడాండడాండ నినదంబులజాండము నిండ మత్తవే
దండము నెక్కి చాటెదను దాశరథీ! కరుణాపయోనిధీ!
ప్రతిపదార్థం
దాశరథీ = దశరథుని కుమారా !
కరుణా = దయా
పయోనిథీ = సముద్రునివైన ఓ రామా !
భండన = యుద్ధరంగంలో
భీముడు = నీవు శత్రు భయంకరునివని
ఆర్తజన = దుఃఖాలు పొందేవారి పాలిట
బాంధవుడు = బంధువువని
ఉజ్వల = కాంతిమంతమైన
తూణ = అమ్ములపొది
బాణ = బాణాలు
కోదండ = కోదండములు
కళాప్రచండ = ఉపయోగించే నేర్పులో ప్రచండమైన
భుజతాండవ = భుజతాండవం చూపి
కీర్తికి = కీర్తిపొందిన
రామమూర్తికిన్ = శ్రీరామచంద్రునకు
రెండవసాటి = సాటివచ్చే మరియొక
దైవం = దైవము
ఇకన్ = ఇంక
లేడనుచున్ = లేరని
గడగట్టి = స్తంభము నాటి
భేరికా = ఢంకా యొక్క
డాండ డడాండ, డాండ = డాం డాం డాం అనే
నినదంబులు = ధ్వనులు
అజాండము = బ్రహ్మండం
నిండన్ = వ్యాపించే విధంగా
మత్త = మదించిన (మదమెక్కిన)
వేదండమునెక్కి = ఏనుగునెక్కి
చాటెదను = చాటుతాను
భావం:
దశరథుని కుమారా! దయాసముద్రునివైన ఓ శ్రీరామా!
నీవు యుద్ధరంగంలో శత్రుభయంకరుడవు, దుఃఖాలు పొందే వారి పాలిట బంధువువు, కాంతివంతమైన బాణాలు, అమ్ములపొది, కోదండము కలిగి, ప్రచండ భుజ తాండవ ధనుర్విద్యాకళలో కీర్తి పొందిన నీకు సాటివచ్చే దైవం మరొకరులేరని, మదించిన ఏనుగునెక్కి ఢంకా మోగిస్తూ భూమండలమంతా డాం డాం డాం అని వినబడేటట్లు చాటుతాను!
సీ. హరిదాసులను నిందలాడకుండినఁ జాలుఁ
సకల గ్రంథమ్ములు చదివినట్లు
బిక్షమియ్యంగఁ దప్పింపకుండినఁ జాలుఁ
జేముట్టి దానంబు చేసినట్లు
మించి సజ్జనుల వంచింపకుండినఁ జాలుఁ
నింపుగా బహుమాన మిచ్చినట్లు
దేవాగ్రహారముల్ దీయకుండినఁ జాలుఁ
గనకకంభపుగుళ్ళు గట్టినట్లు
తే.గీ. ఒకరి వర్షాశనము ముంచకున్నఁ జాలుఁ
బేరు కీర్తిగ సత్రముల్ పెట్టినట్లు
భూషణవికాస! శ్రీధర్మపురి నివాస!
దుష్టసంహార! నరసింహ! దురితదూర!
ప్రతిపదార్థము
భూషణవికాస = అలంకారాల చేత శోభిల్లేవాడా !
శ్రీ ధర్మపుర నివాస = ధర్మపురి క్షేత్రంలో వెలసినవాడా !
దుష్టసంహార = దుష్టులను సంహరించేవాడా !
దురితదూర = పాపాలను పోగొట్టేవాడా !
నరసింహా = నరసింహా
హరిదాసులను = విష్ణుభక్తులను
నిందలాడకుండిన + చాలు = నిందించకుండా ఉంటే చాలు
సకల గ్రంథాలను = అనేక గ్రంథాలను
చదివినట్లు = చదివినట్లే
భిక్షము + ఇయ్యంగ = భిక్షమిచ్చేవారిని
తప్పింపకుండినచాలు = ఆపకుంటేచాలు
చేముట్టిదానము = అది దానము
చేసినట్లే = చేసినట్లే
మించి = అతిసయించి, ఉప్పొంగి
సజ్జనుల = సజ్జనులను
వంచింపకుండిన = మోసం చేయకుండా ఉంటే
చాలు = చాలు
ఇంపుగా = చక్కగా
చాలు = చాలు
బహుమానమిచ్చినట్లు = బహుమతినిచ్చినట్లే
దేవ = దేవతా
అగ్రహారముల్ = మాన్యములను
తీయకుండిన = ఆక్రమించకుండా ఉంటే
చాలు = చాలు
కనకకంబపు = అది ధ్వజస్తంభంతో కూడిన
గుళ్ళు + కట్టినట్లు = గుళ్ళు కట్టించినట్లే
ఒకరి = ఇంకొకరి
వర్షాశనము = వర్షాసనం (ఒక ఏడాదికి సరిపడే భోజనాన్ని)
మంచుకున్న = పాడు చేయకుండునట్లైతే
చాలు = చేయకుంటేచాలు
పేరు = తన పేరుతో
కీర్తిగ = కీర్తితో
సత్రముల్ = సత్రాలు
పెట్టినట్లు = కట్టించినట్లే అవుతుంది
భావం:
అలంకారాలచేత శోభిల్లేవాడా! ధర్మపురిక్షేత్రంలో వెలసిన వాడా! దుష్టులను సంహరించేవాడా! పాపాలను దూరంచేసేవాడా! నరసింహా! విష్ణుభక్తులను నిందించకుండా ఉంటేచాలు, అనేక గ్రంథాలను చదివినట్లే, బిక్షమిచ్చేవారిని ఆపకుంటేచాలు అది దానము చేసినట్లే. సజ్జనులను మోసం చేయకుండా ఉంటేచాలు. గొప్ప బహుమతిని ఇచ్చినట్లే, దేవతా మాన్యములను ఆక్రమించకుండా ఉంటేచాలు, బంగారు ధ్వజస్తంభంతో కూడిన గుడికట్టించినట్లే, ఇంకొకరి 'వర్షాశనాన్ని' (ఒక ఏడాదికి సరిపడా భోజనాన్ని) ముంచకుంటేచాలు, తన పేరుతో సత్రాలు కట్టించినట్లే అవుతుంది.
మత్తేభం
స
భ
ర
న
మ
య
వ
I I U
U I I
U I U
I I I
U U U
I U U
I U
ఘ ను డ
వ్వా డగు,
వే డుత్యా
గమయ
దీ క్షం బూ
ని స ర్వం
స హా
శార్ధూలమ్ షట్కాట్ : మా సభ (ఫోర్టీన్) 14
ఇందులో 4 పాదాలుంటాయి.
స, భ, ర, న, మ య,,వ అనే గణాలు (19అక్షరాలు) ఉంటాయి.
ప్రతి పాదంలో 14వ అక్షరం యతి స్థానం.
ప్రాసనియమం ఉంటుంది.
మ. ఘనుడవ్వాడగు, వేడు త్యాగమయ దీక్షంబూని సర్వంసహా
జన దైన్యస్థితి బోనడంచి సకలాశాపేశలానంద జీ
వన సంరంభము పెంచి, దేశజననీ ప్రాశస్త్యమున్ పంచునో
అనిదంపూర్వ యశస్వి యాతడగు నన్నా! విశ్వనాథేశ్వరా! 6
ప్రతిపదార్థము
విశ్వనాథేశ్వరా ! = విశ్వనాథేశ్వరా !
వేడు = ఎవడు
త్యాగమయ = త్యాగంతో కూడిన
దీక్షన్ + పూని = దీక్ష ( దీక్ష పట్టుదల)ను పూని
సర్వం = మొత్తం
సహజన. = జనులందరి
దైన్యస్థితి + పోనడంచి = దీనస్థితిని రూపుమాపి
సకల = అందరికి (సమస్తమైన, అన్ని)
ఆశాపేశ = కోరికలతో అలంకరింపబడిన
ఆనంద = ఆనందకర
జీవన సంరంభము = జీవిత సుఖాన్ని
పెంచి = పెంచి
దేశ జననీ = మాతృదేశపు
ప్రాశస్త్యమున్ = గొప్పతనాన్ని
పంచునో = ఎవరయితే విశదపరుస్తారో
అవ్వాడు (అ+వాడు) = అటువంటివాడే
అనిదంపూర్వ = నిందించుటకు వీలులేని
ఘనుడు + అగున్ = గొప్పవాడు
యశస్వి + ఆతడగు = అపూర్వమైన కీర్తిమంతులవుతాడు
భావం :
విశ్వనాథేశ్వరా! త్యాగం తో కూడిన దీక్షను పోనీ జనులందరి దీనస్థితిని రూపుమాపి అందరికీ సుకుమారమైన ఆనందకరమైన జీవితసుఖాన్ని పంచి, మాతృదేశపు గొప్పతనాన్ని ఎవరైతే విశదపరుస్తారో వారే గొప్ప వారవుతారు. అపూర్వమైన కీర్తిమంతులవుతారు.
ధర నాగరకుంటపౌరి = నాగరకుంటపురమునందు కొలువైన వాడా !
వేణుగోపాలకృష్ణ = ఓ వేణుగోపాలకృష్ణా
మత్ + వేల్పు = నా దైవమా !
శౌరి ! = శ్రీ కృష్ణా !
కలన్ + ఐన = కలలో కూడా
సత్యంబున్ = సత్యాన్ని
పలుకన్ + = పలకడానికి
ఒల్లనివాడు = ఇష్టపడనివాడు
మాయమాటలు = మాయమాటలు చెప్పి
సొమ్మున్ = ఇతరుల సొమ్మును
తీయువాడు = అపహరించేవాడు
కులగర్వమున = కుల గర్వంతోటి
పేద = పేదవాండ్ల
కొంపల్ = ఇండ్లను
ఆర్చెడివాడు = నాశనం చేసేవాడు
లంచంబులకు = లంచాలకు
వెలన్ = విలువను
పెంచువాడు = పెంచేవాడు
చెడు ప్రవర్తనలందు = చెడు ప్రవర్తనతో
చెలగితిరుగువాడు = తిరిగేవాడు
వరుసవావికి= వావివరుసలను
నీళ్ళు వదలువాడు = పాటించనివాడు
ముచ్చటన్ + ఆడుచూ = నవ్వుతూ ముచ్చటాడుతూనే
కొంప = ఎదుటివాడిని
ముంచ = నాశనం
చూచెడివాడు = చేయాలనుకునేవాడు
కన్నవారల = తల్లిదండ్రులను
గెంటువాడు = ఇంటి నుంచి వెళ్ళగొట్టేవాడు
పుడమిలో = ఈ భూమిమీద
నరరూపుడై = మానవరూపంలో ఉన్న
పుట్టియున్న = పుట్టినట్టి
రాక్షసుడుగాక = రాక్షసుడుగాని
(వేరు + ఔన) వేరౌన = వేరొకరు గారు కదా !
భావం : దయకు నిధివంటివాడా! నాగరకుంట పురమునందు కొలువైనవాడా! వేణుగోపాలకృష్ణా! నా దైవమా! శౌరీ! కలలో కూడా సత్యాన్ని పలకడానికి ఇష్టపడనివాడు, మాయమాటలు చెప్పి ఇతరుల సొమ్ము అపహరించేవాడు, కులగర్వంతోటి పేదవాండ్ల ఇండ్లను నాశనం చేసేవాడు, లంచాలకు విలువను పెంచేవాడు, చెడు ప్రవర్తనతో తిరిగేవాడు, వావివరుసలను పాటించనివాడు, నవ్వుతూ ముచ్చటాడుతూనే ఎదుటివాడిని నాశనం చేయాలనుకునేవాడు, తల్లిదండ్రులను ఇంటినుంచి వెళ్ళగొట్టేవాడు ఈ భూమి మీద మానవ రూపంలో ఉన్న రాక్షసుడుగాని వేరొకడుగాడు కదా!
1. శతక ప్రక్రియ శతాబ్దాల తరబడి కొనసాగుతూ ఉన్నది. పాఠంలోని శతక పద్యాల భావాలు నేటి కాలానికి కూడా తోడ్పడతాయని భావిస్తున్నారా? ఎందుకు చర్చించండి.
2. కింది భావమున్న పద్య పాదాలను పాఠంలో గుర్తించండి.
అ) మిత్రుడు యుద్ధరంగంలో కత్తి వలే ఉపయోగపడతాడు.
రాముని మించిన దైవం లేదన చాటుతాను.
3. విద్వాన్ కల్వకుంట కృష్ణమాచార్య రచించిన కింది పద్యాన్ని చదవండి భావాన్ని సొంతమాటల్లో రాయండి పద్యానికి తగినట్టు శీర్షికను పెట్టండి.
అనుభవమున్న నేర్చిన యట్టి చదువు
తండ్రి వలె కాపునిచ్చును తాను ముందు
పడిన కష్టాలచే గుణపాఠమయ్యి
తగిన ప్రేరణ - కాపాడు తల్లి వోలే
భావం :అనుభవమే ఆసరా
అనుభవం ద్వారా నేర్చుకున్న చదువు మనిషికి తండ్రిలా ముందు నిలబడి కాపాడుతుంది. పడిన కష్టాలు వృథా కావు. అవే గుణపాఠాలై మళ్ళీ తప్పులు చేయకుండా కాచుకుంటాయి. ఆ కష్టాల నుండి వచ్చిన స్ఫూర్తి తల్లిలా మనిషిని లేపి ముందుకు నడిపిస్తుంది. కాబట్టి జీవితంలో అనుభవమే నిజమైన తల్లిదండ్రులు రక్షించడానికి తండ్రి, ప్రేరేపించడానికి తల్లి.
అ) మీ దృష్టిలో అపూర్వ కీర్తిమంతుడంటే ఎట్లా ఉండాలి?
(లేదా)
కీర్తివంతుని లక్షణాలను పాఠం ఆధారంగా వివరించండి.
జ.:త్యాగం గుణం కల్గి జనులందరి దీనస్థితిని రూపు మాపి, అందరికి సుఖమయమైన, ఆనందకర జీవిత సుఖాన్ని పంచి, మాతృదేశపు గొప్పతనాన్ని ఎవరయితే విశదపరుస్తారో వారే గొప్పవారవుతారు. అపూర్వమైన కీర్తిమంతులవుతారు. ఈ పై లక్షణాలన్ని అపూర్వ కీర్తిమంతునికి ఉండాలని నా అభిప్రాయం.
ఆ) త్యాగి లక్షణాలెట్లా ఉంటాయి ?
(లేదా)
త్యాగి లక్షణాలను వివరించండి.
త్యాగి లక్షణాలు
జ..నిజమైన త్యాగి తన సర్వస్వాన్ని ధారపోయటానికి కూడా ఇష్టపడతాడు. అడిగితే కాదనకుండా ఇస్తాడు. తనకిష్టమైనా సరే తృణప్రాయంగా భావించి ఇస్తాడు. ఇది చాలా గొప్ప విషయం.
అతడు తన ప్రాణాలు కూడా లెక్కచేయడు.
గొప్ప కోసం చూడడు.
కీర్తి ప్రతిష్ఠలను కూడా లెక్కచేయడు.
తన సర్వసాన్ని ఇచ్చివేస్తాడు. ఇవి త్యాగి లక్షణాలు.
ఉదా : కర్ణుడు, బలిచక్రవర్తి, శిబి చక్రవర్తి మొదలగువారు.
ఇ) మిత్రుడు పుస్తకంవలె మంచి దారి చూపుతాడని ఎట్లా చెప్పగలవు ?
జ. మంచి స్నేహితుని మించిన పుస్తకం:
మంచి పుస్తకాన్ని మించిన స్నేహితుడు లేడు. మంచి స్నేహితుని మించిన పుస్తకం లేదు. పుస్తకం అంటే విజ్ఞానం. ఒక విషయం తెలుసుకోవాలంటే పుస్తకంలో చూసుకొంటాం లేదా స్నేహితులను అడుగుతాం. పుస్తకం మనకు కథల రూపంలో మంచి మంచి నీతులను చెబుతుంది. జీవితంలో ఉపయోగించే ఎన్నో మంచి విషయాలను చక్కటి పదాలతో చెబుతుంది.
అలాగే స్నేహితుడు కూడా ఎన్నో మంచి విషయాలు చెబుతాడు. తప్పు చేస్తుంటే చేయవద్దు అంటాడు. మనకు వినసొంపైన మాటలతో మంచిని చెబుతాడు. కష్టకాలంలో తోడుగా నిలబడతాడు. తప్పుచేస్తే పరిహారం కూడా చెబుతాడు. అందుకే స్నేహితుడు మంచి పుస్తకం వలె మంచి మార్గం చూపిస్తాడు అంటారు.
ఈ) పూజకు సత్యం, దయ, ఏకాగ్రత అనే పుష్పాలు అవసరమని పాఠంలో తెలుసుకున్నారు కదా ! మరి చదువు విషయంలో ఏవేవి అవసరమనుకుంటున్నారు?
జ. ఏకాగ్రత అవసరం. శ్రద్ధ చాలా అవసరం. ఉత్సుకత, కార్యదీక్ష కూడా అవసరం “శ్రద్ధయా వర్థతే విద్య”. విద్యార్థికి అలసత్వం పనికిరాదు. “అలసతకూడదు ఇంచుక అధ్యయనంబున, బోధనంబునన్” అని ఒక ప్రసిద్ధ కవి అన్నాడు. వినయం, విధేయత, క్రమశిక్షణ కూడా చాలా అవసరం. పట్టుదల సాధించాలనే తపన ఉండాలి. వీటితోపాటుగా శారీరక, మానసిక దృఢత్వం ఎంతో అవసరం.
శతక పద్యాల్లోని నీతులు జగతికి మార్గదర్శకాలు ఎలా అవుతాయో విశ్లేషించండి.
జ. శతక పద్యాలలోని నీతులు నిత్యజీవితంలో చాలా ఉపయోగ పడతాయి. ఎలాగంటే ……. సర్వేశ్వర శతకంలోని ‘భవదీయార్చన……….` అనే పద్యంలో దేవుని పూజించడానికి సత్యం, దయ, ఏకాగ్రత అనే లక్షణాలు ఉండాలన్నారు.
సత్యం మాట్లాడే లక్షణం అలవాటైతే మోసంచేసే ఆలోచన రాదు. అందుచేత గౌరవం పెరుగుతుంది. దయ కలిగి ఉంటే, కష్టాలలో ఉన్నవారికి సహాయం చేస్తాము. దాని వలన సమాజంలో స్నేహభావం పెరుగు తుంది. కక్షలు కార్పణ్యాలూ ఉండవు.
ఏకాగ్రత కలిగి ఉంటే ఏ పనినైనా సాధించవచ్చు. ఏ విషయమైనా అర్థమవుతుంది. తెలివి పెరుగుతుంది. తెలివైన సమాజం సంపదలను అభివృద్ధి చేస్తుంది. దరిద్రం ఉండదు. కరవుకాటకాలు ఉండవు.
శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకంలోని ‘ఊరూరం జనులెల్ల ……….’ అనే పద్యంలో చక్కటి నీతులు ఉన్నాయి. అవి అర్థం చేసుకొంటే ‘నేను, నావాళ్ళు’ అనే స్వార్థం పోతుంది. సంపాదన మాత్రమే జీవితం కాదని తెలుస్తుంది. భగవంతునిపైన నమ్మకం పెరుగుతుంది. ఉత్తమమైన సంస్కారం కలుగుతుంది.
‘సిరిలేకైన విభూషితుండె’ అనే పద్యంలో గురువులను గౌరవించాలని చెప్పారు. ఈ రోజులలో గురువులంటే గౌరవం తగ్గుతోంది. దానగుణం కావాలన్నారు. దానగుణం ఉంటే దొంగతనాలు, దోపిడీలు ఉండవు. మంచి విషయాలను వినాలన్నారు. మంచి విషయాలను వింటే మంచి ఆలోచనలు వస్తాయి. మంచిపనులు చేస్తాం. మంచి సమాజం ఏర్పడుతుంది. మనసులో సౌజన్యం ఉండాలన్నారు. మనసులో సౌజన్యం ఉంటే ఎవ్వరిపైనా కోపం, ద్వేషం ఉండవు. అందరూ నావాళ్ళే అనే భావం కలుగుతుంది. గొడవలకు అవకాశం లేదు. అందుచేత శతక పద్యాలలో చెప్పిన నీతుల వలన అనేక ప్రయోజనాలున్నాయి.
3. క్రింది అంశాన్ని గురించి సృజనాత్మకంగా ప్రశంసిస్తూ రాయండి.
శతక మధురిమ పాఠం ఆధారంగా మనం అలవర్చుకోవాల్సిన మంచి గుణాలు అలవర్చుకోకూడని గుణాలను వివరిస్తూ మిత్రునికి లేఖ రాయండి.
అ) శతక మధురిమ పాఠం ఆధారంగా మనం అలవర్చుకోవాల్సిన మంచి గుణాలు, అలవర్చుకోకూడని గుణాలను వివరిస్తూ మిత్రునికి ఒక లేఖ రాయండి.
జ:
సిద్దిపేట ,
--/--/2023.
ప్రియమైన మిత్రునకు,
ఉభయకుశలోపరి. నేను 10వ తరగతి చదువు చున్నాను. మన 10వ తరగతిలోని 7వ పాఠం “శతక మధురిమ” చాలా బాగుంది. ఈ పాఠంలో మంచి గుణాలు, ఉండకూడని గుణాలు మా పంతులుగారి ద్వారా తెలుసుకున్నాను. వాటిని ఇక్కడ రాస్తున్నాను.
అలవర్చుకోవాల్సిన మంచి గుణాలు :
పూజకు సత్యం, దయ, ఏకాగ్రత ఉండాలి. ఇవి లేని పూజ వ్యర్ధం.
రాజులను ఆశ్రయించరాదు. అది నరకంతో సమానం.
శ్రద్ధ, దానగుణం గల సత్యవ్రతుడు సంపదలు లేకపోయినా ప్రకాశిస్తాడు.
మిత్రుడు మంచి పుస్తకంలాగా, ధనంలాగా, సహాయపడతాడు నిండు మనస్సుతో సుఖాన్ని ఇస్తాడు.
అలవర్చుకోకూడని గుణాలు :
విష్ణు భక్తులను నిందించరాదు.
భిక్షం ఇచ్చేవారిని ఆపకూడదు.
సజ్జనులను మోసం చేయరాదు.
దేవతామాన్యములను ఆక్రమించరాదు.
అసత్యాన్ని పలకరాదు.
మాయమాటలు చెప్పరాదు. లంచాలకు విలువ ఇవ్వరాదు. చెడు ప్రవర్తనతో తిరగరాదు.
మీ పాఠంలో నీవు తెలుసుకున్న విషయాలు తెలియపరచగలవు.
ఇట్లు,
నీ మిత్రుడు,
X X X X X.
చిరునామా :
పి. అంజిరెడ్డి ,
10వ
తరగతి,
జిల్లాపరిషత్ హైస్కూల్,
ఇందిరానగర్,
సిద్దిపేట
(జిల్లా.)
(లేదా)
ఆ) ఏదైనా ఒక పద్యభావం ఆధారంగా నీతికథ రాసి ప్రదర్శించండి.
జవాబు:
6వ పద్య భావం ఆధారంగా నీతి కథ
త్యాగం: అన్ని సద్గుణాల్లోను ‘త్యాగం’ ఎంతో గొప్పది. ఇది మానవుడికి అజరామరమైన కీర్తిని సంపాదించిపెడుతుంది. మనం కన్న సంతానం కన్నా, మనం సంపాదించిన ధనం కన్నా, మనం చేసిన మంచి పనుల కన్నా, శాశ్వతత్వాన్ని సమకూర్చి పెట్టేది త్యాగం ఒక్కటే! అందుకనే “నకర్మణా నప్రజయా ధనేన, త్యాగేనైకేన అమృతత్వమానసు” అని వేదం ఘోషిస్తుంది. దానం – త్యాగం ఈ రెండూ దగ్గర లక్షణాలు కలవిగానే కనిపించినా రెండింటిలో చాలా తేడా ఉంది. తన దగ్గరవున్న దానిలో ఇతరులకు ఇవ్వడం దానం.
తనకు మిక్కిలి అవసరమైనదని తెలిసికూడా, దానిని లెక్కపెట్ట కుండా ఇతరు లకు ఇచ్చేయడం త్యాగం. భారతీయ సంస్కృతి ఈ త్యాగానికి పెద్దపీట వేసింది. త్యాగధనుల్ని ప్రాతః స్మరణీయులుగా భావించి నిత్యం ఆరాధించింది. అలాంటి త్యాగానికి సంబంధించిన ఎన్నో కథల్లో భాగవతంలోని ‘రంతిదేవుని” చరిత్ర వినదగ్గది. రంతిదేవుడు గొప్ప మహారాజు. తన దగ్గర వున్న సంపదనంతా ప్రజలకు దానం చేశాడు.
చివరకు ఏమీలేని నిర్ధన స్థితిలో భార్యాబిడ్డలతో మిగిలి పోయాడు. తినడానికి, తాగడానికి ఏమీ లభించని పరిస్థితిలో నలభై ఎనిమిది రోజులు గడిపాడు. అప్పుడు ఆయన ముందు ఆకస్మాత్తుగా పంచభక్ష్య పరమాన్నాలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి. నకనకలాడే భార్యాబిడ్డలతో ఆ ఆహారాన్ని తీసుకోడానికి సిద్ధపడ్డాడు.
అంతలో ఒక బ్రాహ్మణుడు వచ్చి ‘అయ్యా! ఆకలితో బాధ పడుతున్నాను. నాకేమైనా పెట్టండి’ అని దీనంగా అడిగాడు. రంతిదేవుడు ఆ పరిస్థితిలో కూడా అతడికి సగభాగం యిచ్చేశాడు. ఆ తరువాత మరొక అతిథి వచ్చాడు. అతడికి తన దగ్గరవున్న సగభాగం యిచ్చాడు.
వరుసగా వచ్చి అడిగే ఆర్తులతో ఆహారం అయిపోయింది. చివరకు పానీయం మాత్రమే మిగిలింది. కనీసం ఆ నీరైనా తాగి ఆకలిని తీర్చుకుందామని అనుకున్నాడు. సరిగ్గా ఆ సమయంలోనే ఓ దాహార్తుడు వచ్చి మంచినీరు యివ్వమని కోరాడు. రంతిదేవుడు ఎంతో ఆప్యాయతతో “అన్నా ! కష్టాలు ఎవరికైనా వస్తాయి. రా అన్నా. ఈ నీరు త్రాగు” అని తనవద్ద మిగిలివున్న మధుర పానీయాలను కూడా యిచ్చివేశాడు. ఇదీ అసలైన త్యాగం. త్యాగం చేసిన మహానుభావుడు రంతి దేవుడు. అతని త్యాగానికి అంతటి విలువ ఉంది.
శతక పద్యాలు నేర్చుకోవడం వల్ల కలిగే లాభాలు
శతకంలోని పద్యాలు కేవలం ఒకే పార్వ్శంలో కాకుండా అన్ని విషయాలు తెలియజేస్తాయి
శాంతీని కలిగి ఉండడం
కోపం లేకుండా ఉండడం
మర్యాదతో వ్యవహరించడం
విచక్షణ తో మెలగడం. తెలిపే మానవ గుణాలు,
నైతిక విలువలు, మానవీయ విలువలు,
నవ సంభాధాలు కలిగి ఉండడం.
ఎక్కడ ఎలా నడుచుకోవాలో తెలియ జేస్తాయి
జీవిత విధానాలపై స్పష్టతను ఇస్తాయి.
ఆలోచనలను పెంచుతాయి. ఆలోచింపజేస్తాయి.
జీవితానికి ఏవి అవసరం, ఏవి అనవసరమో తెలియజేస్తాయి
III. భాషాంశాలు
పదజాలం
ప్రశ్న 1.
క్రింది పదాలతో సొంతవాక్యాలు రాయండి.
అ) భాసిల్లు = ప్రకాశించు
జవాబు: విద్యార్థులు ప్రజ్ఞ తో భాసిల్లాలి.
ఆ) ఉద్బోధించు = మేలుకొల్పుట, రగల్చు
జ. మహనీయుల ప్రసంగాలు మనకు జ్ఞానం ఉద్భోధిస్తాయి.
ఇ) దైన్యస్థితి = దారిద్ర్యం చేత కలుగు దురవస్థ, దీనత్వం
జ. సత్య హరిచంద్రుడు దైన్యస్థితిలో జీవనం సాగించాడు.
ఈ) నరరూప రాక్షసుడు = మనుష్య రూపంలోని రాక్షసుడు
జ. హిట్లర్ నరరూప రాక్షసుడు.
2. క్రింది వాక్యాలలోని పర్యాయపదాలు గుర్తించండి. రాయండి.
అ) అడవిలో ఏనుగుల గుంపు ఉన్నది. ఆ గుంపుకు ఒక గజము నాయకత్వం వహిస్తున్నది. ఆ కరి తన గుంపులోని నాగములను రక్షిస్తుంది.
జ. ఏనుగు, గజము, కరి, నాగము.
ఆ) స్నేహితులతో నిజాయితీగా ఉండాలి. ఆ నిజాయితీ ఎందరో మిత్రులను సంపాదిస్తుంది. ఆ నెచ్చెలులే మనకు నిజమైన సంపద.
జ. స్నేహితులు, మిత్రులు, నెచ్చెలులు.
ఇ) రాజుల వీరత్వానికి చిహ్నం కృపాణం. వారు కత్తి సాములో నైపుణ్యానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యమిస్తారు. ఆ అసితోనే రాజులు శత్రువులపై విజయం సాధిస్తారు.
జ. కృపాణం, కత్తి, అసి.
ఈ) బంగారం అంటే అందరికీ ఇష్టం. అందుకే కనకం కొనడానికి అందరూ ఆసక్తి చూపుతారు. ఆ స్వర్ణంతో స్వర్ణకారుల దగ్గరకు వెళ్ళి తమకు నచ్చిన పసిడి ఆభరణాలను తయారు చేయించుకుంటారు.
జ. కనకం, బంగారం, స్వర్ణం, పసిడి.
3.క్రింది వాక్యాలలోని ప్రకృతి, వికృతులను గుర్తించండి. వేరు చేసి రాయండి.
అ) తూరుపు దెస ఎర్రబడింది. దక్షిణ దిశవైపున్న నేను ఒక్కసారిగా అటు తిరిగాను.
జ. దిశ (ప్రకృతి) – దెస (వికృతి)
ఆ) సముద్రంలోని కెరటాలు ఉవ్వెత్తున లేస్తున్నాయి. ఆ సమయంలో సంద్రం భయాన్ని కలిగిస్తుంది.
జ. సముద్రం (ప్రకృతి) – సంద్రం (వికృతి)
ఇ) రాయడు తలుచుకుంటే అన్నీ సాధ్యం. రాజు మనసును పసిగట్టడం కష్టం.
జ. రాజు (ప్రకృతి) – రాయడు (వికృతి)
వ్యాకరణాంశాలు
1. క్రింది వాక్యాలు చదివి సంధి పదాలు గుర్తించి, విడదీసి సంధుల పేర్లు రాయండి.
అ) సీతను అందరూ బుద్ధిమంతురాలు అంటారు.
జ. బుద్ధిమంత + ఆలు = బుద్ధిమంతురాలు-- – రుగాగమ సంధి
