విద్యా హక్కు (RTE) చట్టం, 2009 యొక్క ప్రధాన లక్షణాలు
- భారతదేశంలోని 6 నుండి 14 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలందరికీ ఉచిత మరియు నిర్బంధ
విద్య.
- ప్రాథమిక విద్య పూర్తయ్యే వరకు ఏ పిల్లవాడిని వెనక్కి
తీసుకోకూడదు, బహిష్కరించకూడదు లేదా
బోర్డు పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులవ్వాలని కోరకూడదు.
- 6 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ
వయస్సు ఉన్న పిల్లవాడిని ఏదైనా పాఠశాలలో చేర్చుకోకపోతే లేదా అతని లేదా ఆమె
ప్రాథమిక విద్యను పూర్తి చేయలేకపోతే, అతని లేదా ఆమె వయస్సుకు తగిన తరగతిలో చేర్చుకోవాలి.
అయితే, ఒక పిల్లవాడిని అతని లేదా
ఆమె వయస్సుకు తగిన తరగతిలో నేరుగా చేర్చుకుంటే, ఇతరులతో సమానంగా ఉండటానికి, నిర్దేశించిన
కాలపరిమితిలోపు ప్రత్యేక శిక్షణ పొందే హక్కు అతనికి లేదా ఆమెకు ఉంటుంది.
అంతేకాకుండా, ప్రాథమిక విద్యలో చేరిన
పిల్లవాడు 14 సంవత్సరాల తర్వాత కూడా
ప్రాథమిక విద్య పూర్తయ్యే వరకు ఉచిత విద్యకు అర్హులు అవుతాడు.
- ప్రవేశానికి వయస్సు రుజువు : ప్రాథమిక విద్యలో ప్రవేశానికి, జనన మరణాలు మరియు వివాహాల రిజిస్ట్రేషన్ చట్టం 1856 నిబంధనల ప్రకారం జారీ
చేయబడిన జనన ధృవీకరణ పత్రం ఆధారంగా లేదా సూచించబడిన ఇతర పత్రాల ఆధారంగా
పిల్లల వయస్సును నిర్ణయించాలి. వయస్సు రుజువు లేకపోవడం వల్ల ఏ బిడ్డకూ
పాఠశాలలో ప్రవేశం నిరాకరించబడదు.
- ప్రాథమిక విద్య పూర్తి చేసిన బిడ్డకు సర్టిఫికేట్
ఇవ్వబడుతుంది.
- స్థిర విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయ నిష్పత్తి కోసం కాల్
తీసుకోవాలి.
- అన్ని ప్రైవేట్ పాఠశాలల్లో ఒకటవ తరగతి ప్రవేశాలలో
ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వర్గాలకు ఇరవై ఐదు శాతం రిజర్వేషన్లు అమలు చేయాలి.
- విద్య నాణ్యతను మెరుగుపరచడం చాలా ముఖ్యం.
- పాఠశాల ఉపాధ్యాయులకు ఐదు సంవత్సరాలలోపు తగిన
ప్రొఫెషనల్ డిగ్రీ అవసరం, లేకుంటే ఉద్యోగం కోల్పోతారు.
- ప్రతి 3 సంవత్సరాలకు ఒకసారి పాఠశాల మౌలిక సదుపాయాలను (సమస్య
ఉన్న చోట) మెరుగుపరచాలి, లేకుంటే గుర్తింపు రద్దు చేయబడుతుంది.
- ఆర్థిక భారాన్ని రాష్ట్రం మరియు కేంద్ర ప్రభుత్వం
పంచుకుంటాయి.
డిసెంబర్ 2002
ఆర్టికల్ 21A (పార్ట్ III) ద్వారా 86వ సవరణ చట్టం (2002) 6-14 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలందరికీ ఉచిత మరియు నిర్బంధ విద్యను ప్రాథమిక
హక్కుగా చేయాలని కోరుతుంది.
అక్టోబర్ 2003
పైన పేర్కొన్న ఆర్టికల్లో
ఊహించిన చట్టం యొక్క మొదటి ముసాయిదా, అంటే పిల్లలకు ఉచిత మరియు నిర్బంధ విద్య బిల్లు, 2003, అక్టోబర్, 2003లో తయారు చేయబడి ఈ వెబ్సైట్లో
పోస్ట్ చేయబడింది, ప్రజల నుండి వ్యాఖ్యలు మరియు సూచనలను ఆహ్వానించింది.
2004: తదనంతరం, ఈ ముసాయిదాపై అందిన సూచనలను పరిగణనలోకి తీసుకుని, ఉచిత మరియు నిర్బంధ విద్య బిల్లు, 2004 అనే పేరుతో సవరించిన ముసాయిదా బిల్లును రూపొందించారు.
జూన్ 2005: CABE (సెంట్రల్ అడ్వైజరీ బోర్డ్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్) కమిటీ 'విద్యా హక్కు' బిల్లును రూపొందించి మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖకు సమర్పించింది. MHRD దానిని శ్రీమతి సోనియా గాంధీ చైర్పర్సన్గా ఉన్న NACకి పంపింది. NAC బిల్లును ప్రధానమంత్రి పరిశీలన కోసం పంపింది.
14 జూలై 2006: నిధుల కొరతను పేర్కొంటూ ఆర్థిక కమిటీ మరియు ప్రణాళిక సంఘం బిల్లును తిరస్కరించాయి మరియు అవసరమైన ఏర్పాట్లు చేయడానికి రాష్ట్రాలకు ఒక నమూనా బిల్లును పంపారు. (86వ సవరణ తర్వాత, రాష్ట్ర స్థాయిలో నిధుల కొరత ఉందని రాష్ట్రాలు ఇప్పటికే పేర్కొన్నాయి)
2009: ఉచిత మరియు నిర్బంధ విద్యకు పిల్లల హక్కు బిల్లు, 2008, 2009లో పార్లమెంటు ఉభయ సభలలో ఆమోదం పొందింది. ఈ చట్టం ఆగస్టు 2009లో రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందింది.
1 ఏప్రిల్ 2010: ఆర్టికల్ 21-A మరియు RTE చట్టం అమలులోకి వచ్చాయి.
బాలల ఉచిత మరియు నిర్బంధ
విద్య హక్కు (RTE) చట్టం 2009 ఆమోదం పొందడం భారతదేశ పిల్లలకు ఒక చారిత్రాత్మక ఘట్టం.
ప్రతి బిడ్డకు నాణ్యమైన
ప్రాథమిక విద్యను పొందే హక్కు (హక్కుగా) ఉందని మరియు రాష్ట్రం కుటుంబాలు మరియు
సమాజాల సహాయంతో ఈ బాధ్యతను నెరవేరుస్తుందని నిర్ధారించడానికి ఈ చట్టం ఒక నిర్మాణ
బ్లాక్గా పనిచేస్తుంది.
ప్రపంచంలో కొన్ని దేశాలకు
మాత్రమే ఉచిత మరియు పిల్లల కేంద్రీకృత, పిల్లల స్నేహపూర్వక విద్యను నిర్ధారించడానికి ఇటువంటి
జాతీయ నిబంధన ఉంది.
'ఉచిత మరియు తప్పనిసరి ప్రాథమిక విద్య' అంటే ఏమిటి?
6 నుండి 14 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గల పిల్లలందరూ పొరుగు పాఠశాలలో ఉచిత మరియు తప్పనిసరి
ప్రాథమిక విద్యను పొందే హక్కును కలిగి ఉంటారు.
ప్రాథమిక విద్యను
పొందడానికి పిల్లవాడు లేదా తల్లిదండ్రులు ఎటువంటి ప్రత్యక్ష (పాఠశాల ఫీజులు) లేదా
పరోక్ష ఖర్చులు (యూనిఫాంలు, పాఠ్యపుస్తకాలు, మధ్యాహ్న భోజనం, రవాణా) భరించాల్సిన అవసరం లేదు. పిల్లల ప్రాథమిక విద్య పూర్తయ్యే వరకు
ప్రభుత్వం ఉచితంగా పాఠశాల విద్యను అందిస్తుంది.
RTE ని నిర్ధారించడంలో సమాజం మరియు తల్లిదండ్రుల పాత్ర ఏమిటి?
పిల్లల ఉచిత మరియు నిర్బంధ
విద్య హక్కు (RTE) చట్టం 2009 పాఠశాలలు స్థానిక అధికార అధికారులు, తల్లిదండ్రులు, సంరక్షకులు మరియు ఉపాధ్యాయులతో కూడిన పాఠశాల నిర్వహణ
కమిటీలను (SMCలు) ఏర్పాటు చేయాలని నిర్దేశిస్తుంది. SMCలు పాఠశాల అభివృద్ధి ప్రణాళికలను రూపొందించి, ప్రభుత్వ నిధుల
వినియోగాన్ని మరియు మొత్తం పాఠశాల వాతావరణాన్ని పర్యవేక్షించాలి.
RTE కూడా 50 శాతం మహిళలు మరియు వెనుకబడిన వర్గాల పిల్లల తల్లిదండ్రులను SMCలలో చేర్చాలని
నిర్దేశిస్తుంది. బాలికలు మరియు అబ్బాయిలకు ప్రత్యేక టాయిలెట్ సౌకర్యాలు మరియు
ఆరోగ్యం, నీరు, పారిశుధ్యం మరియు పరిశుభ్రత సమస్యలపై తగినంత శ్రద్ధ ద్వారా పిల్లల స్నేహపూర్వక
"మొత్తం పాఠశాల" వాతావరణాన్ని నిర్ధారించడానికి ఇటువంటి సమాజ
భాగస్వామ్యం చాలా కీలకం.
RTE పిల్లలకు అనుకూలమైన పాఠశాలలను ఎలా ప్రోత్సహిస్తుంది?
సమర్థవంతమైన అభ్యాస
వాతావరణం కోసం అన్ని పాఠశాలలు మౌలిక సదుపాయాలు మరియు ఉపాధ్యాయ నిబంధనలను పాటించాలి.
ప్రాథమిక స్థాయిలో ప్రతి అరవై మంది విద్యార్థులకు ఇద్దరు శిక్షణ పొందిన
ఉపాధ్యాయులను అందిస్తారు.
ఉపాధ్యాయులు క్రమం
తప్పకుండా మరియు సమయానికి పాఠశాలకు హాజరు కావాలి, పాఠ్యాంశాలను పూర్తి చేయాలి, అభ్యాస సామర్థ్యాలను అంచనా
వేయాలి మరియు క్రమం తప్పకుండా తల్లిదండ్రుల-ఉపాధ్యాయ సమావేశాలను నిర్వహించాలి.
ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య గ్రేడ్ ఆధారంగా కాకుండా విద్యార్థుల సంఖ్య ఆధారంగా ఉండాలి.
పిల్లల మెరుగైన అభ్యాస
ఫలితాలకు దారితీసేలా ఉపాధ్యాయులకు రాష్ట్రం తగిన మద్దతును నిర్ధారించాలి. పాఠశాల
నాణ్యతను సమానత్వంతో నిర్ధారించడానికి SMCలతో కలిసి సమాజం మరియు పౌర సమాజం ముఖ్యమైన పాత్ర
పోషించాలి. ప్రతి బిడ్డకు RTE వాస్తవంగా మారేలా చూడటానికి రాష్ట్రం విధాన చట్రాన్ని అందిస్తుంది మరియు
అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తుంది.
భారతదేశంలో RTE కి నిధులు ఎలా సమకూరుతాయి
మరియు అమలు చేయబడతాయి?
RTE కి సంబంధించిన ఆర్థిక బాధ్యతను కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు పంచుకుంటాయి. కేంద్ర ప్రభుత్వం
ఖర్చుల అంచనాలను రూపొందిస్తుంది. ఈ ఖర్చులలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు ఒక శాతం
అందించబడుతుంది.
RTE సాధించడానికి కీలకమైన సమస్యలు ఏమిటి?
బాల కార్మికులు, వలస వచ్చిన పిల్లలు, ప్రత్యేక అవసరాలున్న
పిల్లలు లేదా "సామాజిక, సాంస్కృతిక, ఆర్థిక, భౌగోళిక, భాషా, లింగం లేదా ఇతర కారణాల వల్ల ప్రతికూలత" ఉన్నవారు వంటి వెనుకబడిన వర్గాలకు
నిర్దిష్ట నిబంధనలతో, అందని వారిని చేరుకోవడానికి RTE ఒక పక్వమైన వేదికను అందిస్తుంది. RTE బోధన మరియు అభ్యాస నాణ్యతపై దృష్టి పెడుతుంది, దీనికి వేగవంతమైన
ప్రయత్నాలు మరియు గణనీయమైన సంస్కరణలు అవసరం:
- రాబోయే ఐదు సంవత్సరాలలో పది లక్షలకు పైగా కొత్త మరియు
శిక్షణ పొందని ఉపాధ్యాయులకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి మరియు పిల్లలకు అనుకూలమైన
విద్యను నిర్ధారించడానికి సర్వీసులో ఉన్న ఉపాధ్యాయుల నైపుణ్యాలను బలోపేతం
చేయడానికి సృజనాత్మక మరియు నిరంతర చొరవలు చాలా కీలకం.
- భారతదేశంలో నేడు ప్రాథమిక పాఠశాలలో ఉండాల్సిన 190 మిలియన్ల మంది బాలికలు
మరియు బాలురలో ప్రతి ఒక్కరికీ పిల్లల-స్నేహపూర్వక విద్యను నిర్ధారించడంలో
కుటుంబాలు మరియు సమాజాలు కూడా పెద్ద పాత్ర పోషించాలి.
- సమానత్వంతో నాణ్యతను నిర్ధారించడానికి అసమానతలను
తొలగించాలి. లక్ష్యాలను చేరుకోవడంలో ప్రీస్కూల్లో పెట్టుబడి పెట్టడం ఒక
కీలకమైన వ్యూహం.
- ఎనిమిది మిలియన్ల మంది బడి బయట ఉన్న పిల్లలను వారి
వయస్సుకు తగిన స్థాయిలో తరగతులకు తీసుకురావడం, పాఠశాలలో కొనసాగడానికి మరియు విజయం సాధించడానికి
మద్దతు ఇవ్వడం అనేది ఒక పెద్ద సవాలుగా ఉంది, దీనికి అనువైన, వినూత్న విధానాలు అవసరం.
RTE ఉల్లంఘన జరిగితే అందుబాటులో ఉన్న యంత్రాంగం ఏమిటి?
ఈ చట్టం కింద అందించబడిన
హక్కుల రక్షణలను జాతీయ బాలల హక్కుల పరిరక్షణ కమిషన్ సమీక్షిస్తుంది, ఫిర్యాదులను దర్యాప్తు
చేస్తుంది మరియు కేసులను విచారించడంలో సివిల్ కోర్టు అధికారాలను కలిగి ఉంటుంది.
రాష్ట్రాలు ఏప్రిల్ 1, 2010 నుండి ఆరు నెలల్లోపు
రాష్ట్ర బాలల హక్కుల పరిరక్షణ కమిషన్ (SCPCR) లేదా విద్యా హక్కు పరిరక్షణ అథారిటీ (REPA) ను ఏర్పాటు చేయాలి. ఫిర్యాదును
దాఖలు చేయాలనుకునే ఎవరైనా స్థానిక అధికార సంస్థకు లిఖితపూర్వక ఫిర్యాదును
సమర్పించాలి.
అప్పీళ్లను SCPCR/REPA నిర్ణయిస్తాయి. నేరాలను
విచారించడానికి సంబంధిత ప్రభుత్వం అధికారం ఇచ్చిన అధికారి అనుమతి అవసరం.
విద్యా హక్కు బిల్లు2002లో, 86వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా విద్యను ప్రాథమిక హక్కుగా చేశారు. భారత రాజ్యాంగంలో
సవరణ చేసిన ఆరు సంవత్సరాల తర్వాత, కేంద్ర మంత్రివర్గం విద్యా హక్కు బిల్లును ఆమోదించింది. బిల్లులోని ముఖ్య
నిబంధనలు: పొరుగున ఉన్న వెనుకబడిన పిల్లలకు ప్రైవేట్ పాఠశాలల్లో ప్రవేశ స్థాయిలో 25% రిజర్వేషన్లు. పాఠశాలలు
చేసే ఖర్చును ప్రభుత్వం తిరిగి చెల్లిస్తుంది; ప్రవేశానికి విరాళం లేదా క్యాపిటేషన్ రుసుము లేదు; మరియు స్క్రీనింగ్
ప్రక్రియలో భాగంగా పిల్లవాడిని లేదా తల్లిదండ్రులను ఇంటర్వ్యూ చేయకూడదు. జనాభా
లెక్కలు లేదా ఎన్నికల విధి మరియు విపత్తు ఉపశమనం కాకుండా ఇతర విద్యేతర ప్రయోజనాల
కోసం ఉపాధ్యాయులను నియమించడం, పిల్లల బహిష్కరణ లేదా నిర్బంధాన్ని కూడా బిల్లు నిషేధిస్తుంది. గుర్తింపు
లేకుండా పాఠశాలను నడపడం శిక్షార్హమైన చర్యకు దారితీస్తుంది.
విద్యా హక్కు బిల్లు అనేది
86వ రాజ్యాంగ సవరణను నోటిఫై చేయడానికి వీలు కల్పించే చట్టం, ఇది ఆరు నుండి 14 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గల
ప్రతి బిడ్డకు ఉచిత మరియు తప్పనిసరి విద్యను పొందే హక్కును కల్పిస్తుంది.
2009 బాలల ఉచిత మరియు నిర్బంధ విద్య హక్కు చట్టం యొక్క రాజ్యాంగ చెల్లుబాటును
సుప్రీంకోర్టు ఏప్రిల్ 12, 2012న సమర్థించింది మరియు ప్రతి పాఠశాల, ప్రైవేటు నిర్వహణలోని పాఠశాలలతో సహా, సామాజికంగా మరియు
ఆర్థికంగా వెనుకబడిన తరగతుల విద్యార్థులకు 1వ తరగతి నుండి 14 సంవత్సరాల వయస్సు వచ్చే వరకు వెంటనే ఉచిత విద్యను
అందించాలని ఆదేశించింది.
ప్రాథమిక విద్యను అందించే ప్రతి గుర్తింపు పొందిన పాఠశాల, అది అన్ఎయిడెడ్ పాఠశాల అయినప్పటికీ, దాని ఖర్చులను భరించటానికి ఎటువంటి సహాయం లేదా గ్రాంట్ పొందకపోయినా, వారి పొరుగు ప్రాంతాల నుండి వెనుకబడిన బాలురు మరియు బాలికలను చేర్చుకోవడానికి బాధ్యత వహిస్తుందని చట్టంలోని సెక్షన్ 12(1)(c)ని ప్రైవేట్ అన్ఎయిడెడ్ పాఠశాలలు సవాలు చేసిన విషయాన్ని కోర్టు తోసిపుచ్చింది.
మూలం: టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా