బోధనాభ్యసన ప్రక్రియల నిర్వహణ – అవరోధాలు 

RTE–2009, NCF–2011, NEP–2020, NCF–2023 దృక్పథంలో ఉపాధ్యాయ వృత్త్యంతర శిక్షణ కోసం వ్యాసం

---

ఉపోద్ఘాతం

విద్య అనేది కేవలం పాఠ్యాంశాలను బోధించడం మాత్రమే కాదు; విద్యార్థిలో జ్ఞానం, నైపుణ్యాలు, విలువలు, వైఖరులు, సృజనాత్మకత, విమర్శనాత్మక ఆలోచన, సమస్యా పరిష్కార సామర్థ్యాలను పెంపొందించే సమగ్ర ప్రక్రియ. ఈ సమగ్ర ప్రక్రియనే బోధనాభ్యసన ప్రక్రియ (Teaching–Learning Process) అంటారు. బోధన ఎంత సమర్థవంతంగా ఉంటే, అభ్యసనం అంత అర్థవంతంగా ఉంటుంది. అందువల్ల తరగతి గది నిర్వహణ, బోధనా వ్యూహాల ఎంపిక, అభ్యసన అనుభవాల కల్పన, నిరంతర మూల్యాంకనం వంటి అంశాలు పరస్పర అనుసంధానమై ఉంటాయి.

భారతదేశంలో విద్యాహక్కు చట్టం (RTE–2009), జాతీయ పాఠ్యప్రణాళిక చట్రం (NCF–2011), జాతీయ విద్యా విధానం (NEP–2020), జాతీయ పాఠ్యప్రణాళిక చట్రం (NCF–2023) బోధనాభ్యసన ప్రక్రియలను విద్యార్థి కేంద్రితంగా, సామర్థ్య ఆధారితంగా, అనుభవాత్మకంగా తీర్చిదిద్దాలని సూచిస్తున్నాయి. నేటి ఉపాధ్యాయుడు జ్ఞానాన్ని అందించే వ్యక్తి మాత్రమే కాకుండా, అభ్యసనానికి మార్గనిర్దేశకుడు, సహకారి, పరిశోధకుడు, సృజనాత్మక వాతావరణ నిర్మాతగా మారాలి.

---

నిర్వచనం

బోధనాభ్యసన ప్రక్రియ అనగా ఉపాధ్యాయుడు రూపొందించిన అనుభవాలు, కార్యకలాపాలు, పరస్పర చర్యలు, మూల్యాంకనాల ద్వారా విద్యార్థి జ్ఞానం, నైపుణ్యాలు, విలువలు, వైఖరులు, సామర్థ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకునే నిరంతర ప్రక్రియ.

---

అభ్యసన ఫలితాలు

ఈ అంశాన్ని అధ్యయనం చేసిన అనంతరం ఉపాధ్యాయులు—

• బోధనాభ్యసన ప్రక్రియ భావనను వివరించగలరు.
• RTE–2009, NCF–2011, NEP–2020, NCF–2023లోని బోధనాభ్యసన అంశాలను విశ్లేషించగలరు.
• తరగతి గదిలో ఏర్పడే అవరోధాలను గుర్తించగలరు.
• వాటికి అనుకూలమైన వ్యూహాలను రూపొందించి అమలు చేయగలరు.
• అభ్యసన ఫలితాల ఆధారంగా పాఠ్య ప్రణాళిక రూపొందించగలరు.
• విద్యార్థి కేంద్రిత, అనుభవాత్మక, సమ్మిళిత బోధనను అమలు చేయగలరు.
• నిరంతర మూల్యాంకనం ద్వారా అభ్యసన నాణ్యతను మెరుగుపరచగలరు.

---

RTE–2009 దృక్పథం

విద్యాహక్కు చట్టం–2009 ప్రకారం—

• 6–14 సంవత్సరాల పిల్లలకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్య.
• బాలల హక్కులను పరిరక్షించే భయరహిత అభ్యసన వాతావరణం.
• శారీరక, మానసిక శిక్షలకు నిషేధం.
• బాలకేంద్రిత, కార్యకలాప ఆధారిత బోధన.
• నిరంతర సమగ్ర మూల్యాంకనానికి ప్రాధాన్యం.
• ప్రతి విద్యార్థి అభ్యసన అవకాశాలను సమానంగా కల్పించడం.

---

NCF–2011 దృక్పథం

NCF–2011 ప్రకారం—

• పిల్లల అనుభవాల ఆధారంగా బోధన.
• స్థానిక సందర్భాలు, మాతృభాష వినియోగం.
• కార్యకలాపాలు, చర్చలు, ప్రాజెక్టులు.
• ఉపాధ్యాయుడు సౌలభ్యకర్త (Facilitator).
• పాఠ్యపుస్తకం మాత్రమే కాకుండా స్థానిక వనరుల వినియోగం.
• అభ్యసనాన్ని ఆనందదాయకంగా మార్చడం.

---

NEP–2020 దృక్పథం

జాతీయ విద్యా విధానం–2020 ప్రధానాంశాలు—

• సామర్థ్యాధారిత విద్య.
• అనుభవాత్మక, నైపుణ్యాధారిత అభ్యసనం.
• 5+3+3+4 విద్యా నిర్మాణం.
• విమర్శనాత్మక ఆలోచన, సృజనాత్మకత.
• బహుభాషా విధానం.
• సాంకేతికత వినియోగం.
• సమగ్ర మూల్యాంకనం.
• 21వ శతాబ్దపు నైపుణ్యాల అభివృద్ధి.

---

NCF–2023 దృక్పథం

NCF–2023లో—

• Competency Based Learning.
• Learning Outcomes ఆధారిత బోధన.
• అనుభవం–పరిశీలన–చర్చ–అన్వయం.
• స్థానిక వనరుల వినియోగం.
• సమ్మిళిత విద్య.
• 10 No Bag Days ద్వారా అనుభవాత్మక అభ్యసనం.
• కళలు, క్రీడలు, వృత్తి విద్య సమన్వయం.
• నిరంతర ప్రతిబింబాత్మక బోధన.

---

బోధనాభ్యసన ప్రక్రియలో అవరోధాలు

1. విద్యార్థి సంబంధిత అవరోధాలు

• భాషా సమస్యలు.
• అభ్యసన స్థాయిలలో వ్యత్యాసం.
• పూర్వజ్ఞానం లోపం.
• హాజరు సమస్యలు.
• అభ్యసన ఆసక్తి తగ్గడం.

2. ఉపాధ్యాయ సంబంధిత అవరోధాలు

• ఉపన్యాస పద్ధతిపైనే ఆధారపడటం.
• ICT వినియోగ లోపం.
• అభ్యసన ఫలితాలపై స్పష్టత లేకపోవడం.
• భిన్నీకృత బోధన లేకపోవడం.
• మూల్యాంకనంలో వైవిధ్యం లేకపోవడం.

3. పాఠశాల సంబంధిత అవరోధాలు

• మౌలిక వసతుల కొరత.
• అధిక విద్యార్థుల సంఖ్య.
• అభ్యసన సామగ్రి కొరత.
• గ్రంథాలయం, ప్రయోగశాల వినియోగం తక్కువగా ఉండటం.

4. కుటుంబ, సామాజిక అవరోధాలు

• ఆర్థిక సమస్యలు.
• తల్లిదండ్రుల సహకారం లేకపోవడం.
• బాల కార్మికత్వం.
• డిజిటల్ అసమానత.

---

బోధనాభ్యసన వ్యూహాలు

1. విద్యార్థి కేంద్రిత బోధన

విద్యార్థి అనుభవాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చి ప్రశ్నలు, చర్చలు, కార్యకలాపాల ద్వారా అభ్యసనం.

2. అనుభవాత్మక అభ్యసనం

"చేసి నేర్చుకోవడం" (Learning by Doing) ద్వారా భావనలను స్పష్టీకరించడం.

3. కార్యకలాప ఆధారిత బోధన

ఆటలు, పాత్రధారణ, కథలు, ప్రాజెక్టులు, ప్రయోగాలు.

4. సహకార అభ్యసనం

జంటలు, చిన్న బృందాలు, సమూహ చర్చలు.

5. భిన్నీకృత బోధన

ప్రతి విద్యార్థి అవసరాలకు అనుగుణంగా బోధనా పద్ధతులను మార్చడం.

6. సాంకేతికత వినియోగం

స్మార్ట్ బోర్డులు, వీడియోలు, QR కోడ్‌లు, డిజిటల్ వనరులు.

7. స్థానిక వనరుల వినియోగం

గ్రామం, ప్రకృతి, స్థానిక కళాకారులు, స్థానిక చరిత్ర, జానపద సంపద.

8. నిరంతర మూల్యాంకనం

పరిశీలన, వర్క్‌షీట్లు, ప్రాజెక్టులు, పోర్ట్‌ఫోలియో, స్వీయ మూల్యాంకనం.

9. సమ్మిళిత విద్య

ప్రత్యేక అవసరాలున్న పిల్లలకు అనుకూల బోధన.

10. No Bag Days అమలు

కళలు, క్రీడలు, వృత్తి నైపుణ్యాలు, ప్రకృతి సందర్శనలు, స్థానిక వృత్తుల పరిచయం.

---

బోధనాభ్యసన వ్యూహాల అమలు

సమర్థవంతమైన అమలు కోసం ఉపాధ్యాయుడు—

• అభ్యసన ఫలితాల ఆధారంగా పాఠ్య ప్రణాళిక రూపొందించాలి.
• పూర్వజ్ఞానాన్ని గుర్తించాలి.
• స్థానిక వనరులను వినియోగించాలి.
• ప్రతి విద్యార్థి భాగస్వామ్యాన్ని నిర్ధారించాలి.
• ప్రశ్నించే, ఆలోచించే వాతావరణాన్ని కల్పించాలి.
• డిజిటల్ వనరులను సమర్థంగా వినియోగించాలి.
• Formative Assessment ద్వారా నిరంతర అభిప్రాయాన్ని ఇవ్వాలి.
• ప్రతిబింబాత్మక బోధన (Reflective Teaching) పాటించాలి.

---

విశ్లేషణ

RTE–2009 నుండి NCF–2023 వరకు వచ్చిన విద్యా సంస్కరణలను పరిశీలిస్తే, బోధనలో గణనీయమైన మార్పు కనిపిస్తుంది. మొదట "ఏం బోధించాలి?" అనే అంశానికి ప్రాధాన్యం ఉండగా, ప్రస్తుతం "విద్యార్థి ఏమి నేర్చుకున్నాడు? నేర్చుకున్న జ్ఞానాన్ని జీవితంలో ఎలా ఉపయోగిస్తున్నాడు?" అనే అంశాలకు ప్రాధాన్యం పెరిగింది.

NEP–2020, NCF–2023 ప్రకారం ఉపాధ్యాయుడు జ్ఞాన ప్రసారకుడు కాదు; అభ్యసన రూపకర్త (Learning Designer). అతను తరగతి గదిలో అనుభవాలను సృష్టించి, విద్యార్థి ఆలోచనలను ప్రేరేపించి, స్వయంగా నేర్చుకునే అవకాశాలను కల్పించాలి. ఇది సామర్థ్యాధారిత విద్యకు మూల సూత్రం.

---

ఉపాధ్యాయ వృత్త్యంతర శిక్షణలో అనుసరించవలసిన అంశాలు

• అభ్యసన ఫలితాల ఆధారిత పాఠ్య ప్రణాళిక తయారీ.
• Competency Based Teaching పై సాధన.
• Micro Teaching, Peer Teaching నిర్వహణ.
• Reflective Teaching Journal నిర్వహణ.
• Action Research చేపట్టడం.
• డిజిటల్ బోధనా సాధనాల వినియోగంపై శిక్షణ.
• సమ్మిళిత విద్య, భిన్నీకృత బోధనలో నైపుణ్యాభివృద్ధి.
• Formative Assessment సాధనాల రూపకల్పన.
• స్థానిక వనరులతో వినూత్న బోధనా కార్యకలాపాల రూపకల్పన.
• Professional Learning Communities (PLCs) ద్వారా పరస్పర అభ్యసనం.

---

ముగింపు

బోధనాభ్యసన ప్రక్రియ విద్యా వ్యవస్థకు హృదయం వంటిది. RTE–2009 విద్యను హక్కుగా గుర్తించి సమాన అవకాశాలను కల్పించింది. NCF–2011 బాలకేంద్రిత, కార్యకలాప ఆధారిత అభ్యసనాన్ని బలపరిచింది. NEP–2020 నైపుణ్యాధారిత, అనుభవాత్మక, బహుళశాఖా విద్యకు మార్గం సుగమం చేసింది. NCF–2023 సామర్థ్యాధారిత అభ్యసనం, అభ్యసన ఫలితాలు, అనుభవాత్మక విద్య, సమ్మిళిత బోధనకు స్పష్టమైన మార్గదర్శకత్వం ఇచ్చింది.

ఈ విధానాలను తరగతి గదిలో సమర్థవంతంగా అమలు చేయడానికి ఉపాధ్యాయులు నిరంతరం తమ వృత్తి నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకోవాలి. వృత్త్యంతర శిక్షణ ద్వారా ఆధునిక బోధనా వ్యూహాలను అలవరచుకుని, ప్రతి విద్యార్థి నేర్చుకునే హక్కును, సామర్థ్యాన్ని, వ్యక్తిత్వ వికాసాన్ని సాకారం చేయడం నేటి ఉపాధ్యాయుని ప్రధాన ధర్మం.

నో-బ్యాగ్ డేస్

NEP–2020, NCF–2023 నేపథ్యంలో "10 నో-బ్యాగ్ డేస్" – భావన, అమలు, తెలుగు భాషోపాధ్యాయుని బోధనాశాస్త్ర (Pedagogical) పాత్ర
*– డా. సిద్దెంకి*

జాతీయ విద్యా విధానం–2020 (NEP–2020), జాతీయ పాఠ్యప్రణాళిక చట్రం–2023 (NCF–2023) భారతీయ విద్యావ్యవస్థను పాఠ్యపుస్తక కేంద్రిత బోధన నుంచి అనుభవ కేంద్రిత అభ్యసనానికి  మలుపుతిప్పే దిశగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో ప్రవేశపెట్టిన "10 నో-బ్యాగ్ డేస్" భావన విద్యార్థులలో అంతర్గత సామర్థ్యాలను వెలికితీసే, జీవిత నైపుణ్యాలను పెంపొందించే, స్థానిక సమాజాన్ని తరగతి గదితో అనుసంధానించే వినూత్న విద్యా కార్యక్రమం.

పిల్లవాడు పుస్తకాన్ని మాత్రమే చదవడం కాదు; ప్రకృతిని చదవాలి, సమాజాన్ని చదవాలి, మనుషులను చదవాలి, వృత్తులను అర్థం చేసుకోవాలి, సంస్కృతిని అనుభవించాలి అనే తాత్విక దృక్పథమే నో-బ్యాగ్ డేస్‌కు ప్రాణం.

- నో-బ్యాగ్ డేస్ – భావన

"నో-బ్యాగ్ డేస్" అంటే విద్యార్థులు పాఠ్యపుస్తకాల సంచి లేకుండా పాఠశాలకు వచ్చి, అనుభవాత్మక (Experiential Learning), కార్యాచరణ ఆధారిత (Activity Based Learning), నైపుణ్యాధారిత (Skill Based Learning), ప్రాజెక్టు ఆధారిత (Project Based Learning), సమాజ అనుసంధాన (Community Connected Learning) కార్యక్రమాలలో పాల్గొనే విద్యా దినాలు.

ఇది "పాఠం నేర్పడం"కంటే "అభ్యసించే అవకాశాలను కల్పించడం"** అనే బోధనాశాస్త్ర సిద్ధాంతానికి ప్రతీక.

 NEP–2020 దృక్పథం: NEP–2020 ప్రకారం విద్య అనేది పరీక్షల కోసం కాకుండా జీవితానికి సిద్ధం చేసే ప్రక్రియ

అందుకే 6–8 తరగతుల విద్యార్థులకు సంవత్సరంలో కనీసం 10 రోజుల పాటు Bagless Days  నిర్వహించాలని సూచించింది.

ఈ రోజులలో విద్యార్థులు

* స్థానిక వృత్తులను పరిశీలించాలి.

* కళాకారులను కలవాలి.

* ప్రకృతిని అనుభవించాలి.

* సమాజంతో సంభాషించాలి.

* పరిశీలన చేయాలి.

* నివేదికలు తయారు చేయాలి.

ఇది "Learning by Doing" నుండి "Learning by Living" వరకు విస్తరించిన అభ్యసన ప్రక్రియ.

 NCF–2023 దృక్పథం NCF–2023 విద్యార్థి కేంద్రిత అభ్యసనాన్ని ప్రధానంగా ప్రతిపాదిస్తుంది.

అభ్యసనం నాలుగు గోడల మధ్య పరిమితం కాకూడదని పేర్కొంటుంది.

అందుకే నో-బ్యాగ్ డేస్ ద్వారా

* స్థానిక జ్ఞానం

* సాంస్కృతిక సంపద

* కళలు

* వృత్తి నైపుణ్యాలు

* పర్యావరణ అవగాహన

* సామాజిక బాధ్యత

* భాషా వినియోగం

వంటి అంశాలను సమగ్రంగా అభ్యసించాలనే లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించింది.

 నో-బ్యాగ్ డేస్ – బోధనాశాస్త్ర పరమైన ప్రాముఖ్యత

Pedagogyలో నాలుగు ప్రధాన సూత్రాలు ఉన్నాయి.

 1. అనుభవాత్మక అభ్యసనం (Experiential Learning)

పిల్లవాడు చూసినది జీవితాంతం గుర్తుంచుకుంటాడు.

విన్నది కొంతకాలం గుర్తుంటుంది.

చేసినది జీవిత నైపుణ్యంగా మారుతుంది.

అందుకే ప్రతి కార్యక్రమం అనుభవం ఆధారంగా ఉండాలి.

2. నిర్మాణాత్మక అభ్యసనం (Constructivism)

జ్ఞానాన్ని ఉపాధ్యాయుడు నింపడు.

విద్యార్థే తన అనుభవాలతో జ్ఞానాన్ని నిర్మించుకుంటాడు.

ఉపాధ్యాయుడు కేవలం మార్గదర్శి.

 3. సామాజిక అభ్యసనం (Social Learning)

సమాజమే గొప్ప పాఠ్యపుస్తకం.

గ్రామ పెద్దలు,

కుమ్మరి,

నేతకారుడు,

రైతు,

జానపద కళాకారుడు,

అందరూ విద్యార్థికి ఉపాధ్యాయులే.

4. బహుళ మేధస్సుల సిద్ధాంతం (Multiple Intelligence)

ప్రతి విద్యార్థి ఒకే విధంగా నేర్చుకోడు.

ఎవరికైనా

* కథ చెప్పడం వస్తుంది.

* పాట పాడడం వస్తుంది.

* చిత్రాలు గీయడం వస్తుంది.

* పరిశీలించడం వస్తుంది.

* నాయకత్వం వహించడం వస్తుంది.

నో-బ్యాగ్ డేస్ ఈ వైవిధ్యాన్ని గౌరవిస్తుంది.

 పాఠశాలలో కార్యక్రమాల నిర్వహణ

నో-బ్యాగ్ డేస్‌ను "పీరియడ్‌లేని రోజు"గా కాకుండా "అభ్యసనోత్సవం"గా నిర్వహించాలి.

భాషా కార్యకలాపాలు

* కథా వేదిక

* పదకేళి

* అంత్యాక్షరి

* ఆశుకవిత

* సంభాషణలు

* ఇంటర్వ్యూలు

* పత్రిక తయారీ

* స్థానిక పదాల సేకరణ

 కళా కార్యకలాపాలు

* చిత్రలేఖనం

* బొమ్మల తయారీ

* జానపద గేయాలు

* నాటికలు

 సమాజ అనుసంధానం

* గ్రామ సందర్శన

* రైతుతో సంభాషణ

* వృత్తి నిపుణులతో ఇంటర్వ్యూ

* పర్యావరణ పరిశీలన

జీవన నైపుణ్యాలు

* నాయకత్వం

* బృందపని

* సమస్య పరిష్కారం

* సంభాషణ

* సమయపాలన

తెలుగు భాషోపాధ్యాయుని Pedagogical పాత్ర

తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు కేవలం భాష బోధకుడు కాదు.

* భాషా రూపశిల్పి,

* సృజనాత్మకతకు మార్గదర్శి,

* సంస్కృతి సంరక్షకుడు,

* అనుభవాల వ్యాఖ్యాత,

* విద్యార్థి అభ్యసనానికి సహయాత్రికుడు.

తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు చేయవలసిన కార్యక్రమాలు

 కథను అనుభవంగా మార్చాలి.

కథ చదివించడం మాత్రమే కాదు; పాత్రధారణ, ప్రత్యామ్నాయ ముగింపులు, స్థానిక సందర్భాలతో పునర్నిర్మాణం చేయించాలి.

✓ భాషను జీవనంతో అనుసంధానించాలి.

గ్రామంలో వినిపించే సామెతలు, జాతీయాలు, జానపద గేయాలు, యాసా పదాలను సేకరింపజేసి భాషా వైవిధ్యాన్ని పరిచయం చేయాలి.

✓ పరిశీలనను రచనగా మలచాలి

గ్రామ సందర్శన అనంతరం "నేను చూసిన గ్రామం", "ఒక రైతుతో నా సంభాషణ", "మన ఊరి కళాకారుడు" వంటి రచనలు చేయించాలి.

✓ పఠనాన్ని ఆనందంగా మార్చాలి.

గ్రంథాలయ పఠనం, పుస్తక సమీక్ష, రచయితల పరిచయం, కవితా వేదికల ద్వారా చదవడాన్ని అలవాటుగా చేయాలి.

✓ మౌఖిక వ్యక్తీకరణకు అవకాశాలు కల్పించాలి.

ప్రతి విద్యార్థి మాట్లాడే, ప్రశ్నించే, వినే, అభిప్రాయం చెప్పే అవకాశాన్ని కల్పించాలి.

 మూల్యాంకనం

నో-బ్యాగ్ డేస్‌లో మార్కుల ఆధారిత పరీక్షలకు స్థానం లేదు.

మూల్యాంకనం ఈ అంశాలపై ఉండాలి.

* పాల్గొనడం

* పరిశీలన

* సహకారం

* సృజనాత్మకత

* సమస్య పరిష్కారం

* సంభాషణా నైపుణ్యం

* ప్రతిబింబాత్మక రచన (Reflective Writing)

* పోర్ట్‌ఫోలియో ముగింపు

"నో-బ్యాగ్ డేస్ అనేది పుస్తకాల సంచిని దించడం మాత్రమే కాదు; పిల్లల మనసులపై ఉన్న అభ్యసన భయాన్ని దించడం." ఇది విద్యను జీవనంతో అనుసంధానించే సృజనాత్మక విద్యా ఉద్యమం. ఈ కార్యక్రమం విజయవంతం కావాలంటే ఉపాధ్యాయుడు బోధకుడిగా కాకుండా అభ్యసన రూపకర్త (Learning Designer), సౌకర్యకర్త (Facilitator), సహ-అభ్యాసి (Co-Learner), పరిశోధకుడు (Reflective Practitioner)గా మారాలి. ముఖ్యంగా తెలుగు భాషోపాధ్యాయుడు భాషను జీవనానుభవాలతో మేళవిస్తూ విద్యార్థుల్లో భావవ్యక్తీకరణ, విమర్శనాత్మక ఆలోచన, సృజనాత్మక రచన, సాంస్కృతిక చైతన్యాన్ని పెంపొందించినప్పుడే నో-బ్యాగ్ డేస్ యొక్క అసలు లక్ష్యం సాకారమవుతుంది.